ဘာသာ ဗေင်္ဂလဳ
| ဘာသာ ဗေင်္ဂလဳ | |
|---|---|
| ဒေသ | ဗင်္ဂလာဒေသ်၊ အိန္ဒိယ |
| ဒေသ | အာယှ သၠုင်ကျာ |
ကောန်ဒေသညးမဟီုဂမၠိုင် | ၃၀၀ ပြကောဋိ (2022) |
အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန်
| |
| မလိက် ဗေင်္ဂလဳ-အာသံ (Bengali-Assamese script) | |
| အဝေါင်ရုင် | |
လိက်ရုင် | ဍုင်ဗင်္ဂလာဒေသ်၊ တွဵုရး ဗင်္ဂလားပလိုတ် ကေုာံ တြိပူရ |
| ကောဒ်အရေဝ်ဘာသာ | |
| ISO 639-1 | bn |
| ISO 639-2 | ben |
| ISO 639-3 | ben |
ဘာသာ ဗေင်္ဂလဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာ ဗင်္ဂလာ (အၚ်္ဂလိက်: Bengali, বাংলা Bangla) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ အရေဝ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ အေန်ဒဝ်-အာရိယာန် မဟီုဂး စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာယှ သၠုင်ကျာ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဗင်္ဂလာဒေသ် ကေုာံ တွဵုရး ဗင်္ဂလားပလိုတ် ဍုင် အိန္ဒိယ ရ။ နကဵု လၟိဟ် ညးမဟီု အရေဝ် ဏအ် နဒဒှ် အရေဝ် မိ နွံ ၜိုတ် ၂၃၀ ပြကောဋိ (၂၃၀ မဳလဳယာန်) ကေုာံ ညးမဟီု နဒဒှ် အရေဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ သီုဖအိုတ် ပံင် မ္ဂး နွံ ၜိုတ် ၃၀၀ ပြကောဋိ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ အရေဝ် မဟီု ဂၠိုင် အိုတ် လတူ ဂၠးတိ ပ္ဍဲ ကဆံင် မရနုက်ကဵု ထပှ် (၇) ရ။
၁။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဇၞော်မောဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ဘာသာ ဗေင်္ဂလဳ ဝွံ ဍေံ ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် နူကဵု ဘာသာ သက္ကတ (Sanskrit)၊ မဂဓဳ ပရကြိုတ် (Magadhi Prakrit) ကေုာံ အပဘြံသ (Apabhramsa) တအ် နကဵု လၟေင် အခိင် (၃) ကဆံင် ရ-
- ခေတ် တမၠာ (၉၀၀ - ၁၄၀၀ အေဒဳ): လိက်ပတ် ဗေင်္ဂလဳ တြေံ အိုတ် ဂှ် ဂွံ ဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲ လိက် ကဗျ သာသနာ မၞုံ ယၟု "ချာရ်ယာပါဒ်" (Charyapada) မချူ လဝ် ပ္ဍဲ ၜိုတ် ၁၀ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ ရ။
- ခေတ် လဒေါဝ် (၁၄၀၀ - ၁၈၀၀ အေဒဳ): ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ် ဝွံ လိက်ပတ် ကဗျ လင်္ကာ မဆေင်ကဵု သာသနာ ဗီုကဵု မင်္ဂလကဗျ (Mangalkavya) တအ် ပြာကတ် ကၠုင် ရ။ လိက်ပတ် တအ် ဝွံ လဒုင် ကေတ် လဝ် အထံက်အပင် နူ အရေဝ် အာရပ် ကေုာံ ပါသဳ လေဝ် နွံ ရ။
- ခေတ် လၟုဟ် (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု လၟုဟ်): ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင် ညာဏ် ပညာ ကၠးဖ္ဍး ဒေသ ဗင်္ဂလား (Bengal Renaissance) ပ္ဍဲ အခိင် ခေတ် အေန်ပါယာ ဗြိတိန် ဂှ်၊ သၞောတ်ဝ် လိက် ဗေင်္ဂလဳ စံမ္ဂး လၟုဟ် (Standard Bengali) ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု တၠပညာ ကေုာံ အ္စာ ကဗျ တအ် ရ။
၂။ ပထဝဳ ကေုာံ ဒေသ လဟီု
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဍုင် ဗင်္ဂလာဒေသ်: ဘာသာ ဗေင်္ဂလဳ ဂှ် ဒှ် ဘာသာ တရာဝ်ဝင် ကေုာံ ဘာသာ ကောန်ဂကူ အလုံ ဍုင် ရ။ ညးဍုင်ကွာန် ၜိုတ် ၉၈ တၟဴခံင် ဍေံ ဟီုဂး စကာ ဒၟံင် အရေဝ် ဏအ် ရ။
- ဍုင် အိန္ဒိယ: ပ္ဍဲ ဍုင် အိန္ဒိယ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဘာသာ တရာဝ်ဝင် ပ္ဍဲ တွဵုရး ဗင်္ဂလားပလိုတ် (West Bengal)၊ တွဵုရး တြိပူရ (Tripura) ကေုာံ ဒေသ ဗရက် (Barak Valley) ပ္ဍဲ တွဵုရး အာသံ တအ် ရ။ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ အရေဝ် မဟီု ဂၠိုင် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ (ကြဴနူ ဘာသာ ဟိန်ဒဳ) ရ။
၃။ သၞောတ်ဝ် မလိက် ကေုာံ သဒ္ဒါ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မလိက် ဗေင်္ဂလဳ: ညးတအ် ချူ နကဵု မလိက် ဗေင်္ဂလဳ-အာသံ (Bengali-Assamese script) မဒှ် သၞောတ်ဝ် မလိက် အဘူဂဳဒါ (Abugida) မွဲ မပြံင်လှာဲ ကၠုင် နူ တၞောဝ် မလိက် ဗြဟ္မဳ (Brahmi script) ရ။ မလိက် ဏအ် ဍေံ ချူ နူ ဇွိ အာ ပုင် တုဲ နွံ ကု ဍောင် လိက် လတူ (Matra) တုပ် ညံင် မလိက် ဒေဝနာဂရဳ ကီု ရ။
- သဒ္ဒါ (Grammar): လဒက်ပ္တန် ဝါကျ ဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် ကတ္တား - ကံ - ကြိယာ (SOV) ရ။ အရာ တၟေင် အိုတ် သွက် ဘာသာ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဟွံ ပါ် လဝ် လိင် (Gender) သွက် နာမ် ကေုာံ ကြိယာ တအ် ရ။ ဏအ် ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာသာ အေန်ဒဝ်-အာရိယာန် တၞဟ် တအ် ဗီုကဵု ဟိန်ဒဳ ရ။
၄။ အခန်ကဏ္ဍ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင် လိက်ပတ်: လိက်ပတ် ဗေင်္ဂလဳ ဝွံ ဍေံ ကဆံင် သၠုင် လောန် ရ။ အ္စာ ကဗျ ရဗိန်ဒြနာထ် တဂဝ် (Rabindranath Tagore) ညးမချူ လဝ် ဒွက် ကောန်ဂကူ သွက် ဍုင် အိန္ဒိယ ကေုာံ ဗင်္ဂလာဒေသ် ၜါ ဍုင် သီုဖအိုတ် ဂှ် ကလိဂွံ လာဘ် နဝ်ဗဴ လိက်ပတ် (Nobel Prize in Literature) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၃ နကဵု ဘာသာ ဗေင်္ဂလဳ ဏအ် ရ။
- ပရေင် ကလိုက်ကၟဵု ဘာသာအရေဝ်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၂ ဂှ် ကောန်ဍုင် ပါကစ္စတာန် ဗၟံက် (လၟုဟ် ဗင်္ဂလာဒေသ်) တအ် ထ္ၜး ဆန္ဒ ညံင် ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဘာသာ ဗေင်္ဂလဳ နဒဒှ် ဘာသာ တရာဝ်ဝင် အလုံ ဍုင် တုဲ ဒး ဒုင် ပန် ဂစိုတ် လဝ် ဂၠိုင်ကဵု မၞိဟ် နကဵု ဒပ် ပၞာန် ပါကစ္စတာန် ရ။ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင် ဆာန် ဂကူ ကေုာံ သၠးလမျီု သွက် ဘာသာအရေဝ် မိ ဏအ် တုဲ၊ ကုလသမဂ္ဂ (UNESCO) စၟတ်သမ္တီ လဝ် တ္ၚဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁ ဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ဘာသာအရေဝ် မိ ဂၠးကဝ် (International Mother Language Day) ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Bengali language". Encyclopedia Britannica.
- "Census of India 2011: Language". Office of the Registrar General & Census Commissioner, India.
- Thompson, Hanne-Ruth (2012). Bengali. London: John Benjamins Publishing.