ဘာသာ ဟိန်ဒဳ
| ဘာသာ ဟိန်ဒဳ | |
|---|---|
| ဒေသ | အိန္ဒိယ |
| ဒေသ | အာယှ သၠုင်ကျာ |
ကောန်ဒေသညးမဟီုဂမၠိုင် | ၆၀၀ ပြကောဋိ (Total) ၃၄၃ ပြကောဋိ (Native) |
အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန်
| |
| မလိက် ဒေဝနာဂရဳ (Devanagari) | |
| အဝေါင်ရုင် | |
လိက်ရုင် | ဍုင် အိန္ဒိယ၊ ဍုင် ဖဳဂျဳ |
| ကောဒ်အရေဝ်ဘာသာ | |
| ISO 639-1 | ဟိန္ဒဳ |
| ISO 639-2 | ဟိန္ဒဳ |
| ISO 639-3 | hin |
ဘာသာ ဟိန်ဒဳ (အၚ်္ဂလိက်: Hindi, हिन्दी Hindī) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ အရေဝ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ အေန်ဒဝ်-အာရိယာန် မဟီုဂး စကာ ဒၟံင် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဒေသ လဒေါဝ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာ ဍုင် အိန္ဒိယ ရ။ ဘာသာ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ တရာဝ်ဝင် အလဵုအသဳ ကၟိန်ဍုင် အိန္ဒိယ ကီု ရ။ နကဵု လၟိဟ် ညးမဟီု အရေဝ် ဏအ် နဒဒှ် အရေဝ် မိ နွံ ၜိုတ် ၃၄၃ ပြကောဋိ ပြင် ကေုာံ ညးမစကာ နဒဒှ် အရေဝ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပံင် သီုဖအိုတ် မ္ဂး နွံ ၜိုတ် ၆၀၀ ပြကောဋိ ပြင် တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ အရေဝ် မဟီု ဂၠိုင် အိုတ် လတူ ဂၠးတိ ပ္ဍဲ ကဆံင် မရနုက်ကဵု ပိ (ကြဴနူ ဘာသာ အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဘာသာ ကြုက် မန်ဒါရိန်) ရ။
၁။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဇၞော်မောဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ဘာသာ ဟိန်ဒဳ ဝွံ ဍေံ တိတ် ကၠုင် နူကဵု တၞောဝ် ဘာသာ သက္ကတ (Sanskrit) ကေုာံ ပရကြိုတ် (Prakrit) ရ။
- ခေတ် ကိုပ်ကၠာ: ဍေံ ပြံင်လှာဲ ကၠုင် နူကဵု အရေဝ် အပဘြံသ (Apabhramsa) ပ္ဍဲ အကြာ ၇ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၃ ဗွဝ်ကၠံ ရ။
- ဟိန္ဒူသတာနဳ (Hindustani): ပ္ဍဲ ခေတ် အေန်ပါယာ မူဂေါလ် (Mughal Empire) ကေုာံ အလဵုအသဳ ဒေလဟဳ ဂှ် အရေဝ် ဒေသ ခါရဳဗဝ်လဳ (Khariboli) ဏအ် ပံင်နှဴ ကု ဝေါဟာရ ဘာသာ ပါသဳ ကေုာံ အာရပ် တုဲ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ဘာသာ ဟိန္ဒူသတာနဳ ရ။
- ခေတ် လၟုဟ်: ကြဴနူ ဍုင် အိန္ဒိယ ကလိဂွံ ဍုင် သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၇ တုဲ၊ အလဵုအသဳ တအ် ဖန်ဗဒှ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် "ဘာသာ ဟိန်ဒဳ စံမ္ဂး" (Modern Standard Hindi) မစကာ ဝေါဟာရ သက္ကတ ဂၠိုင်င် သွက်ဂွံ ဒှ် ဘာသာ တရာဝ်ဝင် အလုံ ဍုင် ရ။ (ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဘာသာ ဥရဒူ / Urdu မစကာ ဝေါဟာရ အာရပ် ကေုာံ ပါသဳ ဗွဲမဂၠိုင်)။
၂။ ပထဝဳ ကေုာံ ဒေသ လဟီု
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဍုင် အိန္ဒိယ: ဒေသ မဟီု ဘာသာ ဟိန်ဒဳ ဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ညးကော်စ "ခရိုင် ဟိန်ဒဳ" (Hindi Belt) မပ္တံကဵု တွဵုရး ဥတ္တာရ် ပဒေသ်၊ မဇ္ဈပဒေသ်၊ ဗီဟာရ်၊ ရာဂျသတာန်၊ ဂျာခါန် ကေုာံ ဒေလဟဳ တအ် ရ။
- ဂၠးတိ (Diaspora): ကောန်ဍုင် အိန္ဒိယ မပြံင် တိတ် အာ မံင် ပ္ဍဲ ဍုင် သၟာင် တအ် လေဝ် ဟီု စကာ ဒၟံင် ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဖဳဂျဳ (Fiji) မ္ဂး ဘာသာ ဖဳဂျဳ ဟိန်ဒဳ (Fiji Hindi) ဂှ် ဒှ် ဘာသာ တရာဝ်ဝင် မွဲ ကီု ရ။ ညးမဟီု ဟိန်ဒဳ သီု နွံ ပ္ဍဲ ဍုင် မဝ်ရဳယှာတ်၊ ဂူယာနာ ကေုာံ အမေရိကာန် တအ် ရ။
၃။ သၞောတ်ဝ် မလိက် ကေုာံ သဒ္ဒါ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မလိက် ဒေဝနာဂရဳ: ညးတအ် ချူ ဘာသာ ဟိန်ဒဳ နကဵု မလိက် ဒေဝနာဂရဳ (Devanagari script) မချူ နူ ဇွိ အာ ပုင် ကေုာံ မၞုံ ကု ဍောင် လိက် လတူ (Shirorekha) မဆက် လဝ် အကြာ မလိက် မွဲ ကဵု မွဲ ရ။
- သဒ္ဒါ (Grammar): လဒက်ပ္တန် ဝါကျ ဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် ကတ္တား - ကံ - ကြိယာ (SOV) ရ။
- လိင် (Gender): ပ္ဍဲ ဘာသာ ဟိန်ဒဳ မ္ဂး နာမ် သီုဖအိုတ် (သီုကဵု အရာ သက်ဟွံမွဲ လမျီု ဗီုကဵု ခုံ၊ ကွဳစက်၊ လိက် တအ်) ဂှ် ဍေံ ပါ် လဝ် လိင် ၜါ သာ် (တြုံ - Puling၊ ဗြဴ - Striling) ရ။ ဝါကျ ကေုာံ ကြိယာ တအ် ဂှ် ဒး ပြံင်လှာဲ ဗက် အတိုင် လိင် နာမ် ဂှ် တုဲ ဏအ် ဂှ် ဒှ် အရာ ဝါတ်ဂါတ် အိုတ် သွက် ညးမစ လ္ၚတ် ဘာသာ ဏအ် ရ။
၄။ အခန်ကဏ္ဍ ယေန်သၞာင် ကေုာံ မဳဒဳယာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ရုပ်ဒမျိုင် ဘောလဳဝုဒ် (Bollywood): ဇာတ်ကား ရုပ်ဒမျိုင် ဍုင် အိန္ဒိယ မကၠောန် ပတိတ် နူကဵု ဒေသ မောမ်ဗာင် (Mumbai) တအ် ဂှ် စကာ ဘာသာ ဟိန်ဒဳ သီုဖအိုတ် ရ။ ဇာတ်ကား ကေုာံ ဒွက် ဘောလဳဝုဒ် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ဖြန့်ဝေ ဘာသာ ဟိန်ဒဳ အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။
- ပရေင် လိက်ပတ်: လိက်ပတ် ဟိန်ဒဳ ဝွံ နွံ ကဆံင် သၠုင် တုဲ၊ သၟာကဗျ ကေုာံ အ္စာ ချူ လိက် ပြာကတ် ဗီုကဵု မောန်ရှဳ ပြေမ်ချာန် (Munshi Premchand)၊ ကာဗဳရ် (Kabir) ကေုာံ တူလသဳဒါသ် (Tulsidas) တအ် ချူ လဝ် လိက် ဝတ္ထု ကေုာံ လင်္ကာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Census of India 2011: Language". Office of the Registrar General & Census Commissioner, India.
- McGregor, R. S. (1993). The Oxford Hindi-English Dictionary. Oxford University Press.
- Snell, Rupert (2000). Teach Yourself Hindi. McGraw-Hill.