ဘူမိဗေဒ

ဘူမိဗေဒ (Geology)

ဝှာင်:NASA Blue Marble 2012 Eastern Hemisphere.jpg ဂၠးတိ - ဒၞာဲအဓိက သုတေသနဘူမိဗေဒ
ကဏ္ဍအောန် (Subdivisions)	မိန္ဒရဗေဒ၊ တၟံဗေဒ၊ သဏ္ဌာန်ဗေဒ
တိုင်ပ္ကဴ (Objects of study)	ဂၠးတိ၊ တၟံ၊ မိန္ဒရဗ်
ပညာရပ်ဆက်စပ် (Related disciplines)	ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ
ဝင် ကေုာံ တံမူလ
တင်ဂၞင်တၟေင်

ဘူမိဗေဒ (အင်္ဂလိက်: Geology) ဝွံ ကၠုင်နူအရေဝ်ဂရိ (Geo = တိ၊ Logos = ပညာ/လ္ၚတ်) ရ။ ပညာဏအ်ဝွံ ဗိုင်သောင်ကလးကဵု ပရူပွမကတဵုဒှ်ဒဵု၊ ပွမချဳဒရာင်တိ (Earthquakes)၊ ပွမကတဵုဒှ်သယံဇာတ (သေင်၊ ထဝ်၊ မၞိက်) ကေုာံ ဝင်လမျုဟ်မဓလုက်လဝ် ပ္ဍဲတၟံ (Fossils) ဂမၠိုင်ရ။

ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် (Main Branches of Geology)

၁. မိန္ဒရဗေဒ (Mineralogy)

လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ပရူဓါတ်မိန္ဒရဗ် (Minerals) မဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံဒက်ပတန်တၟံဂမၠိုင်။

၂. တၟံဗေဒ (Petrology)

လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ပရူဂကူတၟံနာနာ (တၟံမီးသင့်၊ တၟံအနည်ကျ၊ တၟံအသွင်ပြောင်း) ကေုာံ နဲကဲမကတဵုဒှ်တၟံ။

၃. သဏ္ဌာန်ဗေဒ (Structural Geology)

လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ပရူပွမပြံင်လှာဲဗီုပြင်တိဍာ် ဟိုတ်နူအသိင်ဓဇက် (Tectonic forces) ညံင်ရဴပွမကတဵုဒှ်ဒဵု ကေုာံ ပွမကတဵုဒှ်ခတှ်ေတိ (Faults)။

လဒက်ပတန်ဂၠးတိ (Structure of the Earth)

နကဵုမတ်ဘူမိဗေဒမ္ဂး ဂၠးတိပိုဲဏအ် ပါ်ခြာလဝ် (၃) ထပ်အဓိက:

1. Crust (အခ vỏ): ထပ်လတူအိုတ် မဒှ်ဒၞာဲမၞိဟ်တအ်မံင် (တိ ကေုာံ တၟံ)။
2. Mantle (အင်): ထပ်လဒေါဝ် မနွံကဵုတၟံမဂၟါ (Magma)။
3. Core (ဗဟဵု): ထပ်အပ္ဍဲအိုတ် မနွံကဵုပသဲ (Iron) ကေုာံ နစ်ကယ် (Nickel) မနွံကဵုဂမ္တဝ်သၠုင်ဗွဲမလောန်။

အရေးပါမှု (Importance of Geology)

ဘူမိဗေဒဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်:

• သယံဇာတ: ပွမဂၠာဲသေင်၊ ဍာ်မိန်၊ ကေုာံ တၟံရတ်နာနာ။
• ဘဲသဘာဝ: ပွမခန်လ္ၚတ် ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ ဘဲတိကသဳ၊ ဘဲဒဵုပၟတ် ကေုာံ ဘဲတိလာ်။
• ပတ်ဝန်းကျင်: ပွမလ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲဥတု နကဵုမတ်ဝင်ဘူမိဗေဒ (Paleoclimatology)။

နကဵုမတ်တၠပညာမန် (In Mon Context)

ပ္ဍဲဒေသတွဵုရးမန်၊ ဘူမိဗေဒဝွံ နွံကဵုၚုဟ်မးတၟေင်:

• တၟံသဗ္ဗု (Limestone): ပ္ဍဲဒဵုကျာ်ပိ၊ ဒဵုဇြာ တအ်ဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲဘူမိဗေဒ မစကာပ္ဍဲစက်ရုံတိဗ္တာင် (Cement)။
• တၟံရတ်: ဝင်မန်မဆေင်ကဵု "မၞိက်" ကေုာံ ဒြပ်ရတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ဘူမိဗေဒဒေသရ။

ဆက်ဗှ်ညိ

• တၟံ
• မိန္ဒရဗ်
• ဟေမဝန်
• ဂၠးတိ