ဘဳ အေဖှ် သကေန်နာ
| ပရူပရာ အဓိက | |
|---|---|
| ၜံင် | ၂၀ မာတ်၊ ၁၉၀၄ (အမေရိကာန်) |
| စုတိ | ၁၈ အဝ်ဂေတ်၊ ၁၉၉၀ (အာယုက် ၈၆) |
| ကမၠောန် | တၠပညာ စိုတ်ပညာ၊ အစာချူလိက် |
| ပရေင်ပညာ | ပါရဂူ (Ph.D.) - တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် (Harvard University) |
| ဌာနကမၠောန် | တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ်၊ တက္ကသိုလ် အေန်ဒဳယျာနာ |
| ပရေင်လ္ၚတ် အဓိက | Operant Conditioning၊ Radical Behaviorism |
ဘာရတ်သ် ဖရက်ဒရစ် သကေန်နာ (အၚ်္ဂလိက်: Burrhus Frederic Skinner ဟွံသေင်မ္ဂး B. F. Skinner; ၁၉၀၄ - ၁၉၉၀) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ စိုတ်ပညာ (Psychologist)၊ အစာချူလိက် ကေုာံ အစာသုတေသန ဂကူအမေရိကာန် မပြာကတ်တၟေင် ပ္ဍဲလပါ် ဝါဒအခိုက်အလိုက်ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (Behaviorism) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် မဖျေံသဇိုင် လညာတ် Operant Conditioning (သၞောတ်ကတ်ဗတောန် နကဵု ဖဵုမြီ) ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ကိရိယာ စမ်ၜတ် မနွံယၟု "Skinner Box" ရ။ သကေန်နာ ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် တၠပညာစိုတ်ပညာ မနွံကဵု သြဇာဇၞော်အိုတ် မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵု အေဒဳ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။
ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သကေန်နာ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲတွဵုရး ပေန်သေလ်ဗေနဳယျာ (Pennsylvania)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ。 ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ သဇိုင်ပညာ လပါ် လိက်ပတ်အင်္ဂလိက် နူကဝ်လိက် ဟာမဳလ်တောန် (Hamilton College) တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ညးဆက်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် (Harvard University) ရ။ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Ph.D.) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ ရ။ ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် အစာပါမောက္ခ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် မဳနဳသဝ်တာ (University of Minnesota)၊ တက္ကသိုလ် အေန်ဒဳယျာနာ (Indiana University) ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ် တအ်ရ။
လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် သကေန်နာ ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု လညာတ် Classical Conditioning (အဳဗာန် ပါဗလောဗ်) တုဲ ညးစွံအာရီု လတူ အခိုက်အလိုက် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ ကၠောန်ပတုဲရ။
၁။ Operant Conditioning
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သကေန်နာ ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ကတ်ဗတောန်မာန် နကဵု "ဖဵု" (Consequences) မဆက်ကတဵုဒှ်ကၠုင် လက္ကရဴဂှ်ရ။
- ပွမကဵု ဇြဟတ်ထံက်ပင် (Reinforcement): ယဝ်ရ ကၠောန်တုဲ ကလိဂွံ အရာခိုဟ် (ဥပမာ - လာပ်၊ စၞ) မ္ဂး၊ အခိုက်အလိုက်ဂှ် ဆက်ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။
- ပွမကဵုဒဏ် (Punishment): ယဝ်ရ ကၠောန်တုဲ ကလိဂွံ အရာဟွံခိုဟ် (ဥပမာ - ဒးဒုင်တက်၊ သြန်ဒးဒုင်စုတ်) မ္ဂး၊ အခိုက်အလိုက်ဂှ် အောန်စှ်ေအာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠေအ်အာရ။
၂။ Skinner Box (ခလာတ် သကေန်နာ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ညးဂှ် ညးဖန်ဗဒှ်လဝ် ခလာတ်စမ်ၜတ် မကော်စ Operant conditioning chamber (လက္ကရဴဏအ် ကော်စ Skinner Box) ရ။ ပ္ဍဲခလာတ်ဂှ် စွံလဝ် ကၞိ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ परेဝ် တုဲ၊ ယဝ်ရ တိရစ္ဆာန်တအ် ဍဵုဒး ခလောတ် (Lever) မ္ဂး စၞစ တိတ်ကၠုင်ရ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ တိရစ္ဆာန်တအ် ဗတောန်ကေတ် အခိုက်အလိုက်တၟိ နကဵု ပွမကလိဂွံ လာပ် (Reinforcement) မာန်ရ။
၃။ Radical Behaviorism
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သကေန်နာ ဒက်ပ္တန်လဝ် လညာတ် "Radical Behaviorism" ရ။ ညးဟွံတးပါဲ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် နွံကဵု စိုတ် ကေုာံ ကသပ်အပ္ဍဲ ကီုလေဝ်၊ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ပညာ နကဵု သိပ္ပံဂှ် ပိုယ်ဒး စွံအာရီု လတူ အရာမညာတ်ကေတ်မာန် (Observable environment and behavior) ဟေင်ရ။
လိက်ကၞပ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သကေန်နာ ချူလဝ် လိက်ကၞပ် ဗွဲမဂၠိုင် မပြာကတ်တၟေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဒဿနိကရ-
- Walden Two (၁၉၄၈) - ဒှ်လိက်ဝတ္ထု မလဴပူ ပရူ ဍုင်မနွံကဵု ဂကောံမၞိဟ် မဖျေံလဝ် သၞောတ် နကဵု လညာတ် Operant conditioning ရ။
- Science and Human Behavior (၁၉၅၃) - လိက်မသောင်ကလး လညာတ် Behaviorism ကေုာံ သဘာဝမၞိဟ်။
- Beyond Freedom and Dignity (၁၉၇၁) - လိက်ဏအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန်တုဲ ညးပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ လညာတ်မၞိဟ်တအ် မပတှ်ေဒၟံင် "ပွမနွံကဵု အခေါင်ရုဲစှ် သၠးပွး" (Free will) ဂှ် ဒှ်အရာယောင်ယာမွဲရ။[၁]
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Skinner, B. F. (1971). Beyond Freedom and Dignity. Hackett Publishing။