မက်တာဗဝ်လိတ် သေန်ဒရဝ်
မက်တာဗဝ်လိတ် သေန်ဒရဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ရောဂါ ဇဳဝကမ္မ ဗၠေတ်ပၠန် (အၚ်္ဂလိက်: Metabolic Syndrome) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အကာဲအရာ လက္ခဏာ ပရေင်ထတ်ယုက် ယဲနာနာသာ် မကတဵုဒှ် မွဲစွံတုဲ၊ ဍေံပကဵု ညံင်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် အန္တရာယ် ယဲကသိုဟ် (Heart disease)၊ ဆီလီု ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Stroke) ကေုာံ ယဲဆီဍာတ် ဂကူ-၂ (Type 2 diabetes) မာန်ရ။[၁]
အကာဲအရာဏအ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇြိုင်လောန် (Obesity) ကေုာံ အကာဲအရာ ခန္ဓကာယ ဟွံမာန် ပၠောပ်စိုတ် ဓါတ်အေန်သူလေန် (Insulin resistance) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဟိုတ်နူကဵု အခိုက်အလိုက် ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ စၞစသုင် ပြံင်လှာဲကၠုင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် မဒးဒုင်စသိုင် ယဲဏအ်ဂှ် ဂၠိုင်တိုန် ကၠုင်လၟိုန်ရ။
လက္ခဏာ ကေုာံ တင်စၟတ်သမ္တီဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အစာသဝ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲ မၞုံကဵု မက်တာဗဝ်လိတ် သေန်ဒရဝ် ဂှ် ယဝ်ရ ညးတအ် နွံကဵု လက္ခဏာ (၃) သာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် နူကဵု စရင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်မ္ဂးရ-
- ဗိုက်ဇၞော် (Abdominal Obesity): မၞုံကဵု ဖျုန်ကၠေင် ပ္ဍဲဒေသ ဗိုက် ကေုာံ ခါင် ဂၠိုင်လောန်အာ။ (ဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်တြုံ ဇမၞော်ဗိုက် နွံ ၄၀ ၝောအ်တဲ ကေုာံ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅ ၝောအ်တဲ ပြင်)။
- ဓါတ်ကၠေင် ပ္ဍဲဆီ သၠုင် (High Triglycerides): လၟိဟ် ဓါတ်ကၠေင် ပ္ဍဲဆီ (Triglycerides) ဂှ် နွံ 150 mg/dL ဟွံသေင်မ္ဂး လတူနူဂှ်။
- ကဝ်လက်သထရဝ် ခိုဟ် စှ်ေ (Low HDL Cholesterol): လၟိဟ် ကဝ်လက်သထရဝ် HDL (မဒှ် ကၠေင်ခိုဟ် သွက်ခန္ဓကာယ) ဂှ် စှ်ေအောန်အာ။
- ယဲဆီတိုန် (High Blood Pressure): ဓရိုဟ်ဆီ နွံ 130/85 mm Hg ဟွံသေင်မ္ဂး လတူနူဂှ်။
- ဓါတ်သဂြာ ပ္ဍဲဆီ သၠုင် (High Fasting Blood Sugar): လၟိဟ် ဓါတ်သဂြာ ပ္ဍဲဆီ (အခိင်ဟွံစစၞ) ဂှ် နွံ 100 mg/dL ဟွံသေင်မ္ဂး လတူနူဂှ် (မဒှ် လက္ခဏာ စဒှ် ယဲဆီဍာတ်)။
ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ဂမၠိုင် (Causes)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မက်တာဗဝ်လိတ် သေန်ဒရဝ် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အခိုက်အလိုက် ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ အလဵုဇကု ဗွဲမဇၞော်ရ-
- ပရေင်ဒုင်စဵု အေန်သူလေန် (Insulin Resistance): အေန်သူလေန် (Insulin) ဂှ် ဒှ် ဟဝ်မုန်း မထိင်ဒဝ် ဓါတ်သဂြာ ပ္ဍဲဆီရ။ ယဝ်ရ ကလာပ်ရုပ်တအ် ဟွံဒုင်တဲ ဟွံကၠောန်ကမၠောန် ကု အေန်သူလေန်မ္ဂး ဓါတ်သဂြာ ပ္ဍဲဆီ တိုန်အာတုဲ ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ဆီဍာတ်ရ။
- ယဲဇြိုင် ကေုာံ ဟွံချဳဒရာင်: ပွမစစၞ ကယ်လဝ်ရဳ (Calories) ဂၠိုင်လောန် ကေုာံ ပွမဟွံပတိတ်ဒြဟတ် (Physical inactivity) တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဖျုန်ကၠေင် ကတဵုဒှ် ဂၠိုင်တုဲ ပလီုကၠေအ် သၞောတ်ဝ် ဇဳဝကမ္မ ရ။
- အယုက် ကေုာံ ဂျေန် (Age and Genetics): အယုက်ဇၞော်ကၠုင်မ္ဂး အန္တရာယ် ယဲဏအ်လေဝ် ဂၠိုင်တိုန်ကီုရ။ သီုကဵု မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဂျေန် (Genetics) နူကဵု အဆက်မိမ ကီုရ။
ပွမစဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် (Prevention and Treatment)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် မက်တာဗဝ်လိတ် သေန်ဒရဝ် ဝွံ လၟေင်ကမၠောန် မပြံင်လှာဲ အခိုက်အလိုက် ဘဝဂှ် ဒှ် အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ-
- ပွမဖျေံလျိုင် (Weight Loss): ပွမဖျေံလျိုင် ခန္ဓကာယ ၇% နူ ၁၀% ဂှ် ဍေံရီုဗင် ဖအောန်ကဵု ဓရိုဟ်ဆီ၊ ဓါတ်သဂြာ ကေုာံ အန္တရာယ် ယဲနာနာ မာန်ရ။
- ပွမပတိတ်ဒြဟတ် (Exercise): ဒးပတိတ်ဒြဟတ် (ဥပမာ - ကွာ်ပြဟ်ပြဟ်၊ ဍိုက်ကွဳလိုန်ဓါတ်) အောန်အိုတ် ၃၀ မိနေတ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ။
- စၞစ ထတ်ယုက် (Healthy Diet): ပါဲဝေင် စၞစ မၞုံကဵု ဓါတ်သဂြာဂၠိုင် ကေုာံ ကၠေင်ပရေအ်တအ်တုဲ၊ စၞစ မပ္တံကဵု သၞေဝ်ကေဝ်၊ သတ်ဆု၊ ၚုဲ ကေုာံ သြောအ် (Whole grains) တအ်ဂှ် ဒးစကဵု ဂၠိုင်ဂၠိုင်ရ။
- လွဳလွတ် နကဵု ဂဥုဲ (Medications): ယဝ်ရ ပြံင်လှာဲ အခိုက်အလိုက် ဘဝ ဟွံလောဲသွာမ္ဂး အစာသဝ်တအ် ကဵု ဂဥုဲ သွက်ဂွံ ထိင် ဓရိုဟ်ဆီ၊ ဓါတ်ကဝ်လက်သထရဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်သဂြာ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ယဲကသိုဟ် ကေုာံ ယဲဆီဍာတ် မာန်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). What Is Metabolic Syndrome?. U.S. Department of Health and Human Services.
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ယဲဆီဍာတ်
- ယဲကသိုဟ်
- ယဲဆီတိုန်
- ပရေင်ထတ်ယုက်မှာဇန်