မဗဳဇ

မဗဳဇ (အၚ်္ဂလိက်: Genetics) ဂှ် ဒှ်အံင်ဂုဏ်အဓိကမွဲ နူကဵု ဇဳဝဗေဒ မလ္ၚတ်ပရူ မဗဳဇ (Genes)၊ ပရေင်တၟေင်ခြာ မဗဳဇ (Genetic variation) ကေုာံ ပရေင်ဆက်ကေတ်အာဲကၟာဲ တၞောဝ် (Heredity/Evolution) ပ္ဍဲကဵုအရာမနွံကဵုလမျီုဂမၠိုင်ရ။

သဇိုင်ပညာ မဗဳဇ

ပ္ဍဲကဵုအရာမနွံကဵုလမျီု (မၞိဟ်၊ သတ်၊ တၞံဆု) အလုံအိုတ်သီုဂှ် နွံကဵုတင်ဂၞင်မဗဳဇ မပၞုက်လဝ် ပ္ဍဲကဵု DNA ရ။ တင်ဂၞင်တအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုပြင်ခန္ဓာ၊ အသာ်၊ ကေုာံ အစောံစရာဲနာနာ သွက်ဂွံဆက်ကေတ်အာဲကၟာဲ အကြာတၞောဝ်မွဲ ကဵု မွဲရ။

ဂကူဗဳဇ (Genotype) ကေုာံ ရုပ်ဗဳဇ (Phenotype)

ပ္ဍဲကဵု ဂအုပ်ရုင် ပညာမဗဳဇ၊ ပိုဲဒးပါ်ခြာကေတ် အဓိပ္ပာယ် ၜါသာ်:

ဂကူဗဳဇ (Genotype): ဒှ်တင်ဂၞင်မဗဳဇ အလုံအိုတ်သီု မနွံပ္ဍဲကောန်ကၞေင်ခန္ဓာ (Cells)။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမထိင်လဝ် ဗီုပြင်ပိုဲ နူတမ်မူလရ။
ရုပ်ဗဳဇ (Phenotype): ဒှ်ဗီုပြင်မမံက်ဂတဝ်ကၠုင်မ္ၚး (ဥပမာ: အသာ်မတ်၊ အသာ်ပ္ကဴ၊ သမၠုင်ခန္ဓာ) မဒှ်ရလဒ်နူ ဂကူဗဳဇ ကေုာံ ပွဳပွူရ။

ပရေင်ဆက်တၞောဝ် (Inheritance)

နဲကဲမဗဳဇ မကၠုင်နူမိမ ကၠုင်စိုပ်ကောန်ဂှ် ဒှ်အရာမဆက် တၞောဝ် ရ။ မဗဳဇလ္ၚဵုဂှ် ဒှ်ဗဳဇမဇၞော် (Dominant) တုဲ လ္ၚဵုဂှ် ဒှ်ဗဳဇမဍောတ် (Recessive) ရ။ နကဵုနဲကဲဗဂလိုင်တၞောဝ်အဆံင်ဆံင်ဏအ်ရ သတ္တဝါတအ် ဂွံပြံင်လှာဲဗဂေတ်တိုန် (Evolve) အာရ။

ရံင်အဏအ်

နိဿဲ