မဝ်ဇြာမ်ဗိက်
| ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မဝ်ဇြာမ်ဗိက် República de Moçambique | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
| ဍုင်ဇၞော် | မာပူတဝ် (Maputo) 25°58′S 32°35′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | မာပူတဝ် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ပဝ်တူဂြဳ (Portuguese) |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် |
• သမ္မတ | ဒါန်နဳယေလ် ချာပဝ် (Daniel Chapo) |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | မာရဳယာ ဗေန်ဗေန်ဒါ လေဗဳ (Maria Benvinda Levy) |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၃၄ မဳလဳယာန် (၃၄၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄) |
| လှုဲ | မေတဳကယ် မဝ်ဇြာမ်ဗိက် (Mozambican metical, MZN) |
| ဇြောမ်အခိင် | CAT (UTC+2) |
မဝ်ဇြာမ်ဗိက် (အၚ်္ဂလိက်: Mozambique) ယၟုပေင်ပေင် ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မဝ်ဇြာမ်ဗိက် (Republic of Mozambique) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက သၠုင်ကျာ-ဗၟံက် ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် အိန္ဒိယ ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်တာန်ဇြာနဳယျာ ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ မာလာဝဳ ကေုာံ ဇြာမ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဇြေမ်ဗာဗွေ ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်အေဿဝါတဳနဳ ကဵု အာဖရိက သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ရ။
ဝင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ဂကောံဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် မပြံင်လုပ်ကၠုင်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် နကဵု ဂကူအာရပ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၈ ဂှ် တၠဗာန် သင်ဗာတ် ပဝ်တူဂြဳ ဗာသကဝ် ဒါ ဂါမာ (Vasco da Gama) စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၅ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ ပဝ်တူဂြဳ ရ။
ကြဴနူ မတဝ်စၞေဟ်လဝ် နကဵု လွဟ် ပွိုင်စှ်သၞာံပြင်င်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် ဍုင်မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ပဝ်တူဂြဳ ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံအလဵုအသဳ ဖှရေလဳမဝ် (FRELIMO) ကေုာံ ဂကောံပုန်ကတဵု ရေနာမဝ် (RENAMO) စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၂ ရ။ ကြဴနူ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ၁၉၉၂ မ္ဂး ဍုင်ဝွံ စကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။
ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပြင်ၜဳ သြင်မှာသၟိတ် အိန္ဒိယ မဂၠိင်သ္ၚောဲ ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ်ဆုဂမၠိုင်ရ။
- သြင်ၜဳ မှာသၟိတ် အိန္ဒိယ: နွံဇမၠိင် ၜိုတ် ၂,၅၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ကဏ္ဍ ဇိုင်တရဴ ကေုာံ ပရေင်တမ္ၚာ။
- ကြုင် ဇြာမ်ဗဳဇြဳ (Zambezi River): ဒှ်ကြုင် ဇၞော်အိုတ် မပါ်လဝ် ဍုင်လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ။
- ကၟာ မာလာဝဳ (Lake Niassa): နွံပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ် ဍုင်တုဲ ညးဒေသတအ် ကော်စ ကၟာ နဳယာသာ (Lake Niassa) ရ။
ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံဂကူနာနာတုဲ ဂကူ မာခူဝါ (Makhuwa)၊ တသောန်ဂါ (Tsonga)၊ ကေုာံ သေနာ (Sena) တအ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ ပဝ်တူဂြဳ ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်တအ်ရ။ အရေဝ် ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံကဵု မာခူဝါ (Makhuwa) တအ် လေဝ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးကီုရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၆၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် တုဲ၊ ၜိုတ် ၁၉% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာအစ္စလာမ် ရ။
ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပညာ: ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲမဝ်ဇြာမ်ဗိက်ဝွံ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳဂစာန် သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် လၟိဟ်ကောန်ၚာ် တိုန်ဘာကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေင်တိုက်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ (Cabo Delgado) တုဲ အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ကေုာံ အစာဘာတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၆၀% ရ။
သံယဇာတ: မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas) ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် (Rovuma Basin) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ချးတၟအ် (Coal)၊ တဳတာနဳယျာမ် (Titanium)၊ ကေုာံ မတ်ရူဗဳ (Rubies) - မဝ်ဇြာမ်ဗိက်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် မတ်ရူဗဳ ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ - တအ်လေဝ် သွံပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်ပ္တိတ် သံယဇာတ အဓိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၇၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚရ။ ကပေါတ်အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ဂှ် ဒှ် အလူမဳနဳယျာမ် (Aluminium)၊ ချးတၟအ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ ဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဍိုန်လျတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မဒိုက်ဂတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဖိုဟ်ရ။