မဝ်ဒဝ်ဗာ
| သမ္မတဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ Republica Moldova | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
 ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | ချဳရှဳနဴ 47°00′N 28°51′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ချဳရှဳနဴ |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ |
• သမ္မတ | မာယာ သာန်ဒူ |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | ဒဝ်ရေန် ရေချာန် |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၂.၅ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃ - ဟွံရိုဟ်လၟိဟ် ဒေသ ထရန်သနဳသတြဳယျာ) |
| လှုဲ | သြန် လျူ မဝ်ဒဝ်ဗာ (MDL) |
| ဇြောမ်အခိင် | EET (UTC+2) |
မဝ်ဒဝ်ဗာ (အၚ်္ဂလိက်: Moldova)၊ ယၟု အလဵုအသဳ သမ္မတဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ ဗမံက် ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ရဝ်မေနဳယျာ တုဲ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဗမံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ တအ် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ယူကရေန် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် သၟတ် မွဲ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ချဳရှဳနဴ ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ကေုာံ ဒဵု သၟတ် မၞုံကဵု ဗီုပြင် လှိုင်းဍာ် (Hilly terrain) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ရ။ ၜဳ ပရုတ် (Prut) ဂှ် ဒှ် ပယျဵု သဘာဝ အကြာ ဍုင် ဏအ် ကဵု ရဝ်မေနဳယျာ လပါ် ပလိုတ် တုဲ၊ ၜဳ ဒနဳသတာ (Dniester) ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လပါ် ဗမံက် ဍုင် ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ တုဲ ပရေင် တဵုလွဳ သွက် သြောအ်မ ကေုာံ သတ်ဆု ဗွဲမခိုဟ် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု သယံဇာတ ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင် ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ ပရေင် တဵုလွဳ ရ။
- တိ လမ္စံက် ကေုာံ တဵုလွဳ: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု "တိ လမ္စံက်" (Chernozem) မဒှ် တိ မခိုဟ် အိုတ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ တုဲ၊ တိဍာ် ၜိုတ် ၇၅% ဂှ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက် ကမၠောန် တဵုလွဳ ရ။
- ဍာ်ဇဗျေတ် (Wine): မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ဍာ်ဇဗျေတ် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ ထီု မသိုင် လဝ် သွက်ဂွံ စွံ ဍာ်ဇဗျေတ် မပ္တံကဵု ထီု မဳလေသတဳ မဳချ် (Milestii Mici) တအ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရင် ထီု ဍာ်ဇဗျေတ် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂြိုပ် သဘာဝ ကဝ်ဒရဳ: ဥယျာဉ် သဘာဝ ကဝ်ဒရဳ (Codri) မနွံ လဒေါဝ် ဍုင် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ဂြိုပ်ဆု တြေံ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် တုဲ၊ အလဵုအသဳ တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ ဇြုံမင် သဘာဝ သွက် ဂစေံ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် တအ် ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ အေန်ပါယာ: ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ တေအ်၊ တိဍာ် ဏအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် မဝ်ဒါဗဳယျာ (Moldavia) ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ အဝ်တဝ်မာန် တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ် အေန်ပါယာ ရုရှ သီ ကေတ် လဝ် ဒေသ ဗေသသာရေဗဳယျာ (Bessarabia) မဒှ် တိဍာ် ဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ လၟုဟ် ရ။
- ပရေင် ပံင်ကောံ ကေုာံ ခေတ် သဵုဗဳယေတ်: ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ၊ တိဍာ် ဏအ် ပံင်ကောံ ကု ဍုင် ရဝ်မေနဳယျာ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ၊ သဵုဗဳယေတ် (ရုရှ) လုပ် သီ ကေတ် တုဲ ဒက်ပ္တန် တွဵုရး သမ္မတ မဝ်ဒေးဗဳယျာ လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။
- ခေတ် သၠးပွး ကေုာံ ပြသၞာ: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ မဝ်ဒဝ်ဗာ လလောင်တြး သၠးပွး ရ။ ဆဂး ဒေသ လပါ် ဗမံက် ၜဳ ဒနဳသတာ မတွဟ်ဂး "ထရန်သနဳသတြဳယျာ" (Transnistria) ဂှ် ညးတအ် ဟွံဒုင် တဲ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ တၟိ တုဲ ပါ်တိတ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဍုင် သမ္မတ အလဵု ဇကု ညးတအ် (မဟွံမွဲ ကု ပရေင် စၟတ်သမ္တီ နူ ဂၠးကဝ်) တုဲ ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုင် က္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၂ ရ။
- ခေတ် တၟိ: လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဂစာန် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ နွံ ကု ပရေင် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၇၅%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ မဝ်ဒဝ်ဗာ / ရဝ်မေနဳယျာ တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ယူကရေန်၊ ရုရှ ကေုာံ ဂါဂါအုတ် (Gagauz) တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
- အရေဝ် ဘာသာ: ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။ (ကိုပ်ကၠာ တေအ် အလဵုအသဳ တအ် ကော်စ ဘာသာ မဝ်ဒဝ်ဗာ ကီု လေဝ်၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ သၞောဝ် စၟတ်သမ္တီ ထောအ် နဒဒှ် ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ အိုတ် ရ)။ ပ္ဍဲ ဒေသ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဘာသာ ရုရှ လေဝ် သုင်စောဲ ဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ဏီ ရ။
- ယေန်သၞာင်: ယေန်သၞာင် မဝ်ဒဝ်ဗာ ဂှ် ဍေံ တုပ် ကြပ် ဒၟံင် ကု ယေန်သၞာင် ရဝ်မေနဳယျာ တုဲ ပြာကတ် နကဵု ကွတ် လှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ဒယှ်ေဒွက် ကေုာံ စၞစ မပ္တံကဵု မာမာလဳဂါ (Mămăligă - ကွာင် သြောအ်လေဝ်) ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။
- တက္ကသိုလ်: တက္ကသိုလ် တွဵုရး မဝ်ဒဝ်ဗာ (State University of Moldova) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် ချဳရှဳနဴ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ပြသၞာ မၞိဟ် ဒဴ တိတ် ဍုင် တၞဟ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကမၠောန် (Brain drain) ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော် အိုတ် သွက် ဍုင် ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် တဵုလွဳ၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဍာ်ဇဗျေတ်၊ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
- သြန် ထံက်ပင်: သြန် ထံက်ပင် မပလံင် နင် နူကဵု ကောန်ဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ မစိုပ် ဒၟံင် ဍုင် သ္ၚောဲ (Remittances) တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် မွဲ သွက် မှာဇန် အပ္ဍဲ ဍုင် ရ။
- ပရေင် ဇၞော်မောဝ် တၟိ: လၟုဟ် မ္ဂး အလဵုအသဳ တအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ကဏ္ဍ ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ညံင် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Moldova Profile". BBC News.
- "World Factbook: Moldova". CIA.
- Moldova, Wikipedia.