မဟာဗျူဟာ
| မဟာဗျူဟာ Grand Strategy | |
|---|---|
 မဟာဗျူဟာ ဝွံ ဒှ် ပွမရံင် အကာဲအရာ အလုံမွဲ ဂၠးတိ ကေုာံ ပွမစကာ ဒြဟတ် ဍုင် အလုံမွဲ သွက် ပရေင်ဖိုလ် ဍုင် ရ | |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးတိ၊ ပရေင်ကလုတ်၊ ဗျူဟာပၞာန်၊ ပိုန်ဒြပ် |
| တင်ရန်တၟအ် အဓိက | မင်မွဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ဖိုလ် ဍုင် (National Interests) |
| ဒြဟတ် သဇိုင် ၄ သာ် | DIME (ပရေင်ကလုတ်၊ ပရိုင်၊ ပၞာန်၊ ပိုန်ဒြပ်) |
| အခိင်ကာလ | အခိင်လံလ (Long-term) |
မဟာဗျူဟာ (အၚ်္ဂလိက်: Grand Strategy) ဝွံ ဒှ် ကဆံင် သၠုင်အိုတ် အပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ ဍုင် မွဲရ။ ဍေံဒှ် မူဝါဒ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မပံင်ကောံ ကေုာံ ဖန်ဇန် လဝ် ဒြဟတ် ဍုင် အလုံမွဲ သီုဖအိုတ် (ပရေင်ပၞာန် သၟး ဟွံသေင်) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ကေုာံ မင်မွဲ တင်ရန်တၟအ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဖိုလ် ဍုင် (National Interests) အပ္ဍဲ အခိင်ကာလ လံလ (လဆောဝ်မ္ဂး သၞာံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗွဝ်စှ်သၞာံ) ရ။
တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဗျူဟာပၞာန် (Military Strategy) ညိဂှ်၊ ဗျူဟာပၞာန် ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ပေါဲပၞာန် မွဲမွဲ ဓဝ်ရ။ ဆဂး မဟာဗျူဟာ ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် "သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် မနွံကဵု ဖိုလ်" ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ ဍုင် သီု ဟွံဒး စကာ လွဟ် ပလီုပလာ် (ယဝ်ရ ဝေင်ပါဲ ဂွံ) ရ။
ဒြဟတ် သဇိုင် ၄ သာ် ပ္ဍဲ မဟာဗျူဟာ (The DIME Instrument of Power)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဟာဗျူဟာ မအံင်ဇၞး မွဲဂှ် ဒး ပံင်ကောံလဝ် ဒြဟတ် အဓိက ဍုင် (၄) သာ် ညံင်ဂွံ ညဳသၟဟ် ရေင်သကအ် ရ။ ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပညာပရေင်ဍုင်ကွာန် ကော်ခဴစ ဒြဟတ် DIME ရ-
၁။ ပရေင်ကလုတ် (Diplomacy): ပွမစကာ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကု ဍုင်သအာင်၊ ပွမဒက်ပ္တန် မဟာမိတ် (Alliances)၊ ကေုာံ ပွမထပက် လိက်ကသုက် တအ် သွက်ဂွံ လဇဟ်ဖျေံ ပဋိပက္ခ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ပ္ကောံ ဒြဟတ် ဒစဵုဒစး သၞ။
၂။ ပရေင်တင်ဂၞင် / ပရိုင် (Information): ပွမစကာ ပရေင်စန်ဒက် (Propaganda)၊ ပရေင်ထံက်လှာ် (Intelligence) ကေုာံ ပွမပ္တိတ် ပရိုင် ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လညာတ် ညးဍုင်ကွာန် ဂၠးတိ ကေုာံ ပကဵု ညံင် စိုတ်ဓာတ် သၞ ဂွံ ဍိုန်လျ။
၃။ ဒြဟတ်ပၞာန် (Military): ပွမစကာ ဒပ်ပၞာန် သွက်ဂွံ ဗတိုက် တိုက်ရိုက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမထ္ၜးလဝ် ဒြဟတ်ပၞာန် ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ပဟိုတ်ကဵု ဖေက်ဂၟံက် ညံင် သၞ ဟွံဂံင် စ ဗတိုက် ကိုပ်ကၠာ (Deterrence)။
၄။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics): ပွမစကာ သြန်ဘဏ္ဍာ ဍုင်၊ ပွမကဵု အရီုအဗင် ဍုင်သအာင် (Foreign aid)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economic Sanctions) သွက်ဂွံ ဖျေံ ဒြဟတ်ဓရိုဟ် လတူ ဍုင် သၞ။
ဒၞာဲမပြာကတ် ပ္ဍဲ ဝင် (Historical Examples of Grand Strategy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဝင် လောကဓါတ် မ္ဂး ဍုင်ဇၞော်ဇၞော် တအ် သုင်စောဲလဝ် မဟာဗျူဟာ မပြာကတ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
- ဗျူဟာ ပွမကၟာတ်လဒဵု (Strategy of Containment):
ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) ဂှ် ဍုင်အမေရိကာန် စကာ မဟာဗျူဟာ ဏအ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ဍုင်သဵုဗဳယေတ် (Soviet Union) ရ။ ညးတအ် ဟွံဗတိုက် ပၞာန် တိုက်ရိုက်၊ ဆဂး ညးတအ် စကာ ပရေင်ကလုတ် (ဒက်ပ္တန် NATO)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (ကဵု အရီုအဗင် Marshall Plan ကု ဥရောပ) ကေုာံ ပၞာန် (စွံလဝ် လွဟ် နျူကလဳယျာ) သွက်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု ညံင် ဝါဒကောန်မျူနေတ် ဟွံဂွံ ပြးဇး အာ ဂၠိုင်နူဂှ် ရ။ လက္ကရဴအိုတ် သဵုဗဳယေတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လီုလာ်တုဲ ကျအာ ပၞာန်လၜိုဟ် ရ။
- မဟာဗျူဟာ အေန်ပါယာ ရဝ်မ (Roman Empire's Grand Strategy):
အေန်ပါယာ ရဝ်မ တအ် စကာလဝ် မဟာဗျူဟာ သွက်ဂွံ မင်မွဲ ပယျဵု ဍုင် ညးတအ် ရ။ ညးတအ် သြိုင်လဝ် ကၟာင် (ဥပမာ - ကၟာင် Hadrian)၊ စကာ ပရေင်ကလုတ် ကု ဂကူ သၟဝ်စး မနွံ ပ္ဍဲ ပယျဵု ညံင်ဂွံ ဒှ် မဟာမိတ် (Client states)၊ ကေုာံ စွံလဝ် ဒပ်ပၞာန် အရန် သွက်ဂွံ ဗတိုက် ပြဟ်ပြဟ် ယဝ်ရ သၞ လုပ်ကၠုင် ရ။
- မဟာဗျူဟာ ဍုင်ကြုက် ခေတ်လၟုဟ် (China's Belt and Road Initiative):
လၟုဟ်မ္ဂး ဍုင်ကြုက် တအ် စကာ မဟာဗျူဟာ မစွံအာရီု လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။ နကဵု အစဳအဇန် "ခါမက် ကဵု ဂၠံင်တရဴ" (BRI) ဏအ်ဂှ် ကြုက် သြိုင်ခၞံကဵု လဒက်ပ္တန် သဇိုင် (ဒဒန်၊ ဂၠံင်၊ ပၞိက်က္ၜင်) ပ္ဍဲ ဍုင် အာရှ ကဵု အာဖရိက တအ်တုဲ ကလိဂွံ သြဇာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော် သီုဟွံဒး ပန် လွဟ် မွဲမ ဏီရ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဗျူဟာပၞာန် (Military Strategy)
- ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးတိ (International Relations)
- ပရေင်ကလုတ် (Diplomacy)
- ပရေင်ဂီုကၠီု ဍုင် (National Security)