မာရဳ ကျူရဳ
| မာရဳ ကျူရဳ Marie Curie | |
|---|---|
 မာရဳ ကျူရဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၜိုတ် ၁၉၂၀ တေံ | |
| သၠးဂၠံဂဝ် | ၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၈၆၇ ဝါသဝ် (Warsaw)၊ ဍုင်ပဝ်လာန် |
| သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ | ၄ ဂျူလာင် ၁၉၃၄ (အာယုက် ၆၆) ပါသဳ (Passy)၊ ဍုင်ပြင်သေတ် |
| ကဏ္ဍ ပညာ | ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ |
| တၠသ္ၚိ | ပဳယျေ ကျူရဳ (Pierre Curie) |
| ပရေင်ဆဵုဂဗ အဓိက | ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity) ပဝ်လဝ်နဳယောမ် (Po) ရေဒဳယောမ် (Ra) |
| လာပ် တၟေင်ဂမၠိုင် | လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ (၁၉၀၃) လာပ်နဝ်ဗဴ ဓါတုဗေဒ (၁၉၁၁) |
မာရဳ ကျူရဳ (အၚ်္ဂလိက်: Marie Skłodowska Curie; ၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၈၆၇ – ၄ ဂျူလာင် ၁၉၃၄) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုင်ပဝ်လာန်တုဲ ဗွဲကြဴ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ဒှ်ညးမဂၠာဲဆဵု ဓါတ် ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ကဵု ရေဒဳယောမ် ရ။
မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize) ရ။ တုဲပၠန် ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ၜါဝါ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ဒှ်ပူဂိုလ် အသဝ်မွဲ မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မတၞဟ်ခြာ ၜါသာ် (ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ) စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏီရ။
ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဝါသဝ် (Warsaw) ဍုင်ပဝ်လာန် (အခိင်ဂှ် နွံသၟဝ် အေန်ပါယာ ရုရှာ) တုဲ ယၟုညး နူဍောတ်တ်ဂှ် ဒှ် မာရဳယာ သကလောဒဝ်သကာ (Maria Skłodowska) ရ။ သ္ၚိကၟိန်ညးဂှ် ဒှ်အစာဘာတအ်တုဲ၊ ၜိုန်ရ ညးဝါသနာ နွံပ္ဍဲ ပညာ သိပ္ပံ ကီုလေဝ် အခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ပဝ်လာန် မၞိဟ်ဗြဴတအ် အခေါင်တိုန် တက္ကသိုလ် ဟွံမွဲရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁ ဂှ် ညးပြံင်အာ ဍုင်ပါရဳ (Paris) ဍုင်ပြင်သေတ် သွက်ဂွံ ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် သော်ဗောန် (Sorbonne) ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးကတ်လ္ၚတ် ပညာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ ဗွဲမစိုန်သ္ကီုတုဲ ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ သၠုင်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ်ဂှ်ရ ညးဆဵုဂဗ ကု တၠပညာ ရူပဗေဒ ပဳယျေ ကျူရဳ (Pierre Curie) တုဲ သ္ပမ္ၚလာကမ္မ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၅ ရ။
လညာတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity): ကြဴနူ ဟေန်ရဳ ဗေက္ကရဴ (Henri Becquerel) ဆဵုဂဗလဝ် ဓါတ်လျး နူကဵု ယူရေနဳယောမ် (Uranium) တုဲ၊ မာရဳ ကဵု တၠသ္ၚိညး သ္ၚဳဂၠိပ် ဆက်လ္ၚတ် သတ္တိဏအ်ရ။ မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု ဝေါဟာရ "ရေဒဳယောအက်တိဗ်" ဏအ်ရ။
ပွမဂၠာဲဆဵု ဓါတ်တၟိ (New Elements): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၈ ဂှ် ညးတအ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် ဓါတ်တၟိ ၜါသာ် နူကဵု တၟအ်ယူရေနဳယောမ် (Pitchblende) ရ-
- ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ($^{210}\text{Po}$): ညးကဵုလဝ် ယၟု သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဂုဏ်စရာဲ ဍုင်မိတိမညး မဒှ် ဍုင်ပဝ်လာန် (Poland) ရ။
- ရေဒဳယောမ် ($^{226}\text{Ra}$): ယၟုဏအ် ကၠုင်နူ အရေဝ်လေတ္တေန် "radius" မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဓါတ်လျး ရ။ ဓါတ်ဏအ်ဂှ် ပ္တိတ်ကဵု လျး ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
လာပ်နဝ်ဗဴ ကေုာံ ကမၠောန် အခိင်ပၞာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ (၁၉၀၃): မာရဳ ကျူရဳ၊ ပဳယျေ ကျူရဳ ကေုာံ ဟေန်ရဳ ဗေက္ကရဴ တအ် ပံင်ကောံတုဲ ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် ရ။
- လာပ်နဝ်ဗဴ ဓါတုဗေဒ (၁၉၁၁): ကြဴနူ တၠသ္ၚိညး စုတိအာ (ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၆) တုဲ ညးဆက်ကၠောန် ကမၠောန်မွဲဇကုဓဝ်တုဲ ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ မွဲဝါပၠန် သွက် ပွမဂၠာဲဆဵု ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဓါတ် ရေဒဳယောမ် ကဵု ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ရ။
ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ပထမ (WWI) ဂှ် မာရဳ ကျူရဳ ခၞံဗဒှ်လဝ် ကွဳစက် ဓါတ်လျးအက်သ် (Mobile X-ray units) မကော်ခဴစ "Petites Curies" (ကျူရဳဍောတ်ဂမၠိုင်) သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ပၞာန် မဒးလဝ်ဝပ် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ရ။ ညးအလဵုဇကုလေဝ် ဒဳကွဳစက် ကေုာံ ရီုဗင် စကာလဝ် စက်အက်သ်-ရေ (X-ray) သွက် လမျီု ကောန်ပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်နူ ညးစုက်လုဲလဝ် ကု ဓါတ်ရေဒဳယောအက်တိဗ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် လုကဴ အလုံမွဲဘဝညး သက်ကု ပရေင်စဵုဒၞာ (အခိင်ဂှ် ဟွံတီ အန္တရာယ် ဍေံဏီ) တုဲ၊ မာရဳ ကျူရဳ ကတဵုဒှ် ယဲဆီအောန် (Aplastic anemia) တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၄ ရ။ စဵုကဵုလၟုဟ် လိက်စၟတ်သမ္တီညး ကေုာံ ကပေါတ်ပုဂ္ဂိုလ်ညးတအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ရေဒဳယောအက်တိဗ် ထတ်လောန်တုဲ သ္ဒးစွံလဝ် ပ္ဍဲကဠာခဲ တွဵုရ။
မာရဳ ကျူရဳ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ တၠပညာ သိပ္ပံ မစောန်သ္ကီုမွဲဓဝ်၊ ညးဝွံ ဒှ်တိုင်ခဳ သွက် မၞိဟ်ဗြဴတအ် အလုံဂၠးကဝ် ညံင်ဂွံ လုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ၊ နဲပညာ၊ ကေုာံ သင်္ချာ (STEM) ကီုရ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Quinn, Susan (1995). Marie Curie: A Life. Da Capo Press.
- "Marie Curie - Biographical", NobelPrize.org.