မိမ
| ပရူပရာ အဓိက |
|---|
မိမ (အင်္ဂလိက်: Parent) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပူဂိုလ် မဖန်ဗဒှ်၊ မလွဳလွတ် ကေုာံ မမင်မွဲလဝ် ကောန်ဇာတ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသ္ၚိဌာန်မွဲရ။ နကဵုမတ်တၠပညာ ဗေဒပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ မ္ဂး မိမဝွံ ဒှ်သ္ဇိုင်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံဆက်မိတ် ဗဳဇ (Genetics) ကေုာံ ပွမဗ္တောန်စၠောအ် ယေန်သၞာင် အဆက်ကောန်စဴ ညံင်ဂကောံမၞိဟ် ဂွံဂျိုင်တန်တဴမာန် ဗွဲမနွံကဵု ယုတ္တိဗေဒ ဇေတ်ဇေတ် ရ။
သ္ဇိုင်လညာတ် ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ဗေဒပရေင်မၞိဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာမ္ဂး မိမဝွံ ပါ်ခြာသ္ၚဳဂၠေပ်လဝ် နကဵုလညာတ် အဓိက ၜါသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ။
- မိမ ဇဳဝဗေဒ (Biological Parents): မိမ မကဵုလဝ် ဇြဟတ်ဗဳဇ ကေုာံ ဖျုန်ဆီ တိုက်ရိုက် ကုကောန်ၚာ်။ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံမ္ဂး ဣဏအ်ဂှ် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဆက်စပ် DNA ရ။
- မိမ ဗေဒပရေင်မၞိဟ် (Adoptive / Social Parents): မိမ မလွဳလွတ်၊ မကဵုပရေင်ဆာန် ကေုာံ မထံက်ပင် ပရေင်ပညာ ကုကောန်ၚာ်၊ ၜိုန်ရ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဖျုန်ဆီကီုလေဝ် နကဵုသၞောဝ် သၞောဝ်သ္ၚိဌာန် မ္ဂး ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်မိမ ဇေတ်ဇေတ် ရ။
တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကမၠောန် မိမတအ် မဒးကၠောန်ဂှ် ဇၞော်လှဲလးဗွဲမလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵုပညာ သိပ္ပံစိုတ်မ္ဂး ကော်စ ပရေင်လွဳလွတ်ကောန်ၚာ် (Parenting) ရ။
- ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မၞိဟ် (Socialization): မိမတအ်ဂှ် ဒှ်အစာကၠာအိုတ် သွက်ဂွံဗ္တောန်ကဵု ကောန်ၚာ်တအ် ညံင်ဂွံတီ အခိုက်အလိုက်၊ သၞောတ်ဝ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် သွက်ဂွံဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမနွံကဵု ယုတ္တိဗေဒ ရ။
- ပွမဗ္တောန်စၠောအ် အရေဝ်ဘာသာ (Language Acquisition): မိမတအ်ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဂျိုင်တန်တဴ အရေဝ်ဘာသာ (Survival of Language) နကဵုပွမဟီုအရေဝ်မိ ဇရေင်ကောန်ဇာတ်ရ။
သ္ၚဳဂၠေပ် နကဵုမတ်တၠပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာ သိပ္ပံစိုတ် ကေုာံ သုတေသန မ္ဂး:
- သီအိုရဳ ပရေင်ဒက်မိတ် (Attachment Theory): အဆက်အစပ် စိုတ်ဓါတ် အကြာမိမ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သ္ဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ကာလဍေဟ်ဇၞော်တိုန်ရ။
- ပရေင်ဆက်စပ် သ္ၚိဌာန် (Family Systems Theory): မိမဝွံ ဟွံဒှ်ဆ ပူဂိုလ်မွဲမွဲဓဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဂေဟစနစ် သ္ၚိဌာန် (Family ecosystem) မဆက်စပ် ညိညဳဒၟံင် ရေင်သကအ် ဇေတ်ဇေတ် ရ။