ထလာ်တိတ်အာနကဵုမာတိကာညိ

မိသဳရိမာယာ

စုတ် လေန်ဂမၠိုင်
နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ

မိသဳရိမာယာ (Queen Maya)
ဂၞကျာ်ဇၞော် သက္က (Queen of the Shakya Republic)
ဝှာင်:Queen Maya giving birth to the Buddha, Gandhara, 2nd-3rd century AD.jpg
ရုပ်တၟအ် ဝင် မိသဳရိမာယာ ဃော သၠးဂၠံဂဝ် ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲ ဂြိုပ် လုမ္ဗိနဳ (အနုသုခုမ ခေတ် ဂန္ဓာရ، ၂-၃ ဗွဝ်ကၠံ)။
ဂၞကျာ် ကပ္ပိလဝတ္ထု
သၠးဂၠံဂဝ်ဒေဝဒဟ (Devadaha)
စုတိကပ္ပိလဝတ္ထု (Kapilavastu)
တၠသ္ၚိသၟိင် သုဒ္ဓေါဒန (King Śuddhodana)
ကောန်ဇာတ်သိဒ္ဓတ္ထ ဂေါတမ (Siddhartha Gautama)
တၞောဝ်သၟိင်သက္က (Shakya)
မအံက်သၟိင် အဉ္စန (King Añjana)
မိအံက်ဂၞကျာ် သုလက္ခဏာ (Queen Sulakkhana)
ဘာသာဗြဟ္မဏ / ဗုဒ္ဓဘာသာ

မိသဳရိမာယာ (အၚ်္ဂလိက်: Queen Maya of Sakya, ပါဠိ: Māyādevī ) ဝွံ ဒှ် ဂၞကျာ် မဒှ် မိ မသၠးဂၠံဂဝ် ကဵု တၠဳမၞုံကုပိုဉ် ကျာ်တြဲ ဂေါတမ (Gautama Buddha) မဒှ် တၠသဗ္ဗညု မခၞံဗဒှ် သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဝင် တအ် ဂှ် ညး ဝွံ ဒှ် ဂၞကျာ် အဂ္ဂမဟေသဳ သွက် သၟိင် သုဒ္ဓေါဒန (King Suddhodana) မပိုင်ပြဳ ဍုင် ကပ္ပိလဝတ္ထု (Kapilavastu) ရ။

မိသဳရိမာယာ ဝွံ ဒှ် ကောန်ဝုတ် သၟိင် အဉ္စန မပိုင်ပြဳ ဍုင် ဒေဝဒဟ တုဲ ညး ဝွံ နွံ ကု ဍာ်ဒကေဝ် ရုပ်သာ် မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မပြဲဇဲ လောန် ရ။ အတိုင် လိက် ပြကိုဟ် ထေရဝါဒ မ္ဂး မိသဳရိမာယာ ဝွံ ကြဴနူ သၠးဂၠံဂဝ် ကောန်ၚာ် သိဒ္ဓတ္ထ တုဲ ဂွံ ထပှ် တ္ၚဲ ဂှ် ညး စုတိ အာ တုဲ၊ ကလေင် ကတဵုဒှ် ဘဝ ဒေဝတဴ ပ္ဍဲ ဍုင် သွဝ် တုသိတာ (Tushita Heaven) ရ။[၁]

၁. နိဒါန် ကေုာံ ဝင်ပူဂိုလ် (Introduction and Background)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ယၟု "မာယာ" ပ္ဍဲ အရေဝ် သက္ကတ (Sanskrit) ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "ပွမလှဲလး" ဟွံသေင်မ္ဂး "လျး" ရ။ မိသဳရိမာယာ ဝွံ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် သၟိင် ဍုင် ဒေဝဒဟ မဒှ် ဂကူ ကောလဳယျ (Koliya) တုဲ ညး ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မၞုံ ကု ပရေင် ဒဂေတ် သဳလ မခိုဟ် ပြဲ နူ အခိင် ဍောတ်တ် တေအ် ရ။

ပ္ဍဲ အခိင် ညး ဇၞော် ကၠုင် ဂှ် သၟိင် သုဒ္ဓေါဒန နူ ဍုင် ကပ္ပိလဝတ္ထု ဂှ် အာတ် မိက် ကေတ် ညး နဒဒှ် ဂၞကျာ် ဇၞော် အိုတ် ရ။ သ္ၚိကၟိန် ၜါ ဏအ် ဝွံ ဒှ် ဂကူ မကြပ်ညောန် ရေင်သကအ် တုဲ ပရေင် သ္ၚိကၟိန် ဏအ် ဝွံ ဖန် ညံင် ပရေင် ၜိုဟ်သြိုဟ် အကြာ ဍုင် ၜါ ဂွံ တန်တဴ လအ်လ မာန် ရ။[၂]

၂. သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပရေင်စုံဖက် (Family and Marriage)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

မိသဳရိမာယာ ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ တၞောဝ် ဝင် သၟိင် ဂကူ သက္က ကေုာံ ကောလဳယျ ရ။

  • မိမ: မအံက် ဂှ် ဒှ် သၟိင် အဉ္စန (Anjana) တုဲ မိအံက် ဂှ် ဒှ် ဂၞကျာ် သုလက္ခဏာ (Sulakkhana) ရ။
  • ဒေအ် ဗြဴ: ညး မၞုံ ကု ဒေအ် ဗြဴ မွဲ ဇကု မကော်ဂး မဟာပဇာပတိ ဂေါတမဳ (Mahapajapati Gotami) มဒှ် ဂၞကျာ် သၟိင် သုဒ္ဓေါဒန ကီု တုဲ၊ ကြဴနူ မိသဳရိမာယာ စုတိ အာ ဂှ် ညး ဒှ် မၞိဟ် မလွဳလွတ် ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် ကျာ်တြဲ ရ။
ဇယား: တၞောဝ် ဝင် သ္ၚိကၟိန် မိသဳရိမာယာ
သၟိင် ဍုင် ကပ္ပိလဝတ္ထုသၟိင် ဍုင် ဒေဝဒဟမဆက်စပ်
သၟိင် သဳဟဟနု (Sihahanu)သၟိင် အဉ္စန (Anjana)ဇုဇ ကေုာံ မအံက်
သၟိင် သုဒ္ဓေါဒနမိသဳရိမာယာတၠသ္ၚိ ကေုာံ ဂၞကျာ်
မဟာပဇာပတိ ဂေါတမဳဒေအ် ဗြဴ ကေုာံ ဂၞကျာ် မရနုက် ကု ၜါ
သိဒ္ဓတ္ထ ဂေါတမ (ကျာ်တြဲ)-ကောန်

*(နိဿဲ: ဝင် တၞောဝ် သာကျဝံသ / Sakya Dynasty)*[၃]

၃. သွပ်လ္ပအ် မပြာကတ် (The Famous Dream - The White Elephant)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝှာင်:Maya dream.jpg
ဗီုရုပ် မိသဳရိမာယာ လ္ပအ် ညာတ် စိင် ဗု လုပ် ဇရေင် ဗုင် လပါ် ပုင်။

အတိုင် လိက် ပြကိုဟ် ဝင် မ္ဂး၊ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ တန် ပဋိသန္ဓေ ဂှ်၊ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘင် ပုဏ္ဏမဳ (သဘင် အသဠှ) ဂှ် မိသဳရိမာယာ ဝွံ မင်မဲ လဝ် သဳလ ကေုာံ ကၠောန် ပေါဲ သဘင် ရ။

ပ္ဍဲ ဗတံ ဂှ် ညး သတိက် လှိင် အာ တုဲ ညာတ် သွပ်လ္ပအ် မပြဲဇဲ မွဲ ရ။ ပ္ဍဲ သွပ်လ္ပအ် ဂှ် ဒေဝတဴ ပန် ဇကု ယိုက် ကေတ် ညး ဏာ စွံ ပ္ဍဲ ဂြိုပ် ဟေမဝန် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ်၊ စိင် ဗု (White Elephant) မၞုံ ကု ဂြင် ၆ မွဲ ဇကု မရပ် လဝ် ပ္ကဴ ဒကှ် ဗု ဂှ် ဂေတ် ညး ၃ နာဍဳ တုဲ လုပ် အာ ဇရေင် လပါ် ဗုင် လပါ် ပုင် ညး ရ။

နူ ဂှ် ညး လကိုတ် တိုန် တုဲ လဴ စ ကု သၟိင် သုဒ္ဓေါဒန ရ။ အစာ ပုဏ္ဏား ၆၄ တၠ တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွပ်လ္ပအ် ဏအ် တုဲ ဟီု တွံ လဝ် ဒဒှ်ရ "ဂၞကျာ် တန် ပဋိသန္ဓေ ကောန်ၚာ် တြုဟ် မွဲ တုဲ၊ ကောန် ဏအ် ဝွံ ယဝ်ရ မံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ မ္ဂး ဂွံ ဒှ် သၟိင် စက္ကဝဝ်၊ ယဝ်ရ တိတ် ဂၠာဲ ဓဝ် မ္ဂး ဂွံ ဒှ် ကျာ်တြဲ" ရ။[၄]

၄. ပွမသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ လုမ္ဗိနဳ (Birth of the Buddha in Lumbini)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ကာလ ဂၠံဂဝ် ပေင် ၉ ဂိတု ၁၀ တ္ၚဲ ဂှ် မိသဳရိမာယာ အာတ် မိက် သၟိင် သုဒ္ဓေါဒန သွက်ဂွံ ကလေင် အာ ဍုင် မိမ ညး မဒှ် ဍုင် ဒေဝဒဟ ရ။

ဃော အာ တရဴ ဂှ်၊ ညးတအ် ဇူ ပ္ဍဲ ကၠအ် ပ္ကဴ ဂြိုပ် လုမ္ဗိနဳ (Lumbini) မၞုံ အကြာ ဍုင် ၜါ ဂှ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် မိသဳရိမာယာ အာ ရပ် ကၞာင် တၞံ အံင်ရေင် (Sal tree) မွဲ တုဲ၊ ဃော မရပ် လဝ် ကၞာင် ဆု ဂှ် ဟေင် ညး သၠးဂၠံဂဝ် ကောန်ၚာ် သိဒ္ဓတ္ထ နကဵု လပါ် ပုင် ရ။ အတိုင် ဝင် မ္ဂး ကောန်ၚာ် ဏအ် ဝွံ သၠးဂၠံဂဝ် တုဲ မ္ဂး ကွာ် အာ ဂတ ထပှ် လၟေင် ဇိုင် တုဲ ဟီု လလောင် တြး "အဲ ဒှ် ညး မပြဲ အိုတ် ပ္ဍဲ လောက ဏအ် ရ" သာ်ဏအ် ရ။[၅]

၅. ပွမစုတိ ကေုာံ ဘဝ လက္ကရဴ (Death and Afterlife in Tushita)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ကြဴနူ သၠးဂၠံဂဝ် သၟတ် သိဒ္ဓတ္ထ ဂွံ ထပှ် တ္ၚဲ ဂှ်၊ မိသဳရိမာယာ ဝွံ စုတိ လေင် လမျီု အာ ရ။ ဟိုတ် အဓိက အတိုင် ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး "ဗုင် ဂၠံဂဝ် မယိုက်ဂၠေင် လဝ် ဗောဓိသတ် ကျာ် ဂှ် ဒှ် ဌာန် ကျာ်သြဳ မပြဲဇဲ တုဲ၊ မၞိဟ် တၞဟ် တအ် ဟွံထေက် ကု ဒး သၠးဂၠံဂဝ် နူ ဂှ် ပၠန် ရ" ဟိုတ်ဂှ်ရ ညး ဒး စုတိ အာ ရ။

စုတိ နူ ဘဝ မၞိဟ် တုဲ ညး အာ ကတဵုဒှ် ဒေဝတဴ တြုဟ် မၞုံ ယၟု သန္တုဿိတ (Santussita Deva) ပ္ဍဲ ဍုင် သွဝ် တုသိတာ (Tushita Heaven) ရ။ ညး ဟွံကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ သွဝ် တာဝတိံ (Tavatimsa) ဟိုတ်နူ သွဝ် တုသိတာ ဂှ် ဒှ် ဌာန် ဒတန် သွက် ဗောဓိသတ် ကေုာံ ညး မၞုံ ကု ပါရမဳ သၠုင် တအ် ရ။

၆. ကျာ်တြဲ တွံ ဓရ် အဘိဓရ် ကု မိအံက် (Teaching Abhidhamma)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝှာင်:Buddha descends from Tavatimsa.jpg
ကျာ်တြဲ တွံ ဓရ် အဘိဓရ် ပ္ဍဲ သွဝ် တာဝတိံ ကု ဒေဝတဴ မဒှ် လဝ် မိအံက်။

ကြဴနူ သိဒ္ဓတ္ထ ကလိဂွံ ဉာဏ် သဗ္ဗညုတ တုဲ ဒှ် ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲ သၞာံ မရနုက် ကု ၇ ဂှ်၊ ကျာ်တြဲ တိုန် အာ သွဝ် တာဝတိံ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် တွံ ဓရ် ကဵု မိအံက် ရ။

ကျာ်တြဲ တွံ ထ္ၜး ကဵု ဓရ် အဘိဓရ် (Abhidhamma) ပွိုင် ၃ ဂိတု ဍောတ်တ် လတူ တၟအ် ပဏ္ဍုကၟလာသန (Pandukambalasilasana) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဒေဝတဴ သန္တုဿိတ (မိသဳရိမာယာ) စှ်ေ ကၠုင် နူ သွဝ် တုသိတာ တုဲ ကလင် ဓရ် ကျာ် ဂွံ အာစိုပ် သောတာပန် (Sotapanna) ရ။ ပရူ ဏအ် ဝွံ ဒှ် ဝင် မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဘင် ဖျဴ ကျာ် ပ္ဍဲ ဂိတု ဝှ် လၟေင် သၞာံ ပ္ဍဲ ဍုင် မန် ဗၟာ ရ။[၆]

၇. မိသဳရိမာယာ ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Literature and Culture)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

မိသဳရိမာယာ ဝွံ ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် လိက်ပတ် မန် ကေုာံ အာရှ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-

  • ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဝင်: ဇၟာပ် ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဝင် မန် ම္ဂး စ ချူ လဝ် နူကဵု ပရူ သွပ်လ္ပအ် မိသဳရိမာယာ လၟိုန် ရ။
  • ဒွက် ကေုာံ လှ်ေ: ပ္ဍဲ ပေါဲ သဘင် မန် မပ္တံ ကု ပေါဲ ဇာတ် တအ် မ္ဂး ဇာတ် မိသဳရိမာယာ သၠးဂၠံဂဝ် ဂှ် ဒှ် ဇာတ် မၞိဟ် ဒးစိုတ် ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ရ။
  • သင်္ကေတ မိ: ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး ညး ဝွံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေင် ဆာန် မိ ကေုာံ ပရေင် ပူဇဴ ဒုင် ဒဒိုက် သွက် ကောန် ရ။

၈. ဗီုရုပ် ကေုာံ အနုသုခုမ ပ္ဍဲ အာရှ (Iconography and Art in Asia)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဗီုရုပ် အနုသုခုမ မဆေင် ကု မိသဳရိမာယာ ဝွံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဝင် အနုသုခုမ အာရှ ရ။

  • အနုသုခုမ ဂန္ဓာရ (Gandhara Art): ပ္ဍဲ ရုပ်တၟအ် ခေတ် ဂန္ဓာရ (ကြပ် ကု ပါကစ္စတာန် လၟုဟ်) မ္ဂး ညးတအ် ထောန် လဝ် ရုပ် မိသဳရိမာယာ ကွာ် ကၠုင် တုဲ ရပ် လဝ် ကၞာင် ဆု လပါ် ပုင်၊ တုဲ သၟတ် သိဒ္ဓတ္ထ တိတ် ကၠုင် နူ လပါ် ပုင် ညး ရ။
  • ပ္ဍဲ သေံ ကေုာံ မန်: ရုပ် ကသူ ပ္ဍဲ ဗဒင် ကျာ် (Murals) ပ္ဍဲ ဍုင် သေံ ကေုာံ ဍုင် မန် တအ် မ္ဂး ဗီုရုပ် ညး သတိက် လှိင် တုဲ စိင် ဗု လုပ် ကၠုင် ဂှ် ဒှ် ဗီုရုပ် မပြာကတ် အိုတ် ရ။[၇]

၉. ဌာန် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဒၞာဲ ကျာ် (Development of Sacred Sites)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝှာင်:Maya Devi Temple in Lumbini, Nepal.jpg
ဘာကျာ် မိသဳရိမာယာ ပ္ဍဲ လုမ္ဗိနဳ၊ ဍုင် နဳပေါ။

ဒၞာဲ မိသဳရိမာယာ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ လုမ္ဗိနဳ (Lumbini - လၟုဟ် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင် နဳပေါ) ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ဌာန် ကျာ် မပြဲဇဲ အိုတ် မွဲ သွက် ဂကောံ ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။

  • တိုင် တၟအ် အသောက (Ashoka Pillar): သၟိင် အသောက နူ ဍုင် အိန္ဒိယ ကၠုင် စိုပ် ပ္ဍဲ ဘဳသဳ ၂၄၉ (249 BC) တုဲ ပတန် လဝ် တိုင် တၟအ် မွဲ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲ မိသဳရိမာယာ သၠးဂၠံဂဝ် ရ။
  • ဘာကျာ် မာယာဒေဝဳ (Maya Devi Temple): လၟုဟ် မ္ဂး ဘာကျာ် ဏအ် ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာဲကၟာဲ ယူနက်သကဝ် (UNESCO World Heritage Site) တုဲ မၞိဟ် နူ အလုံ ဂၠးတိ ကၠုင် ဗဵု လ္ၚောဝ် ဒၟံင် လၟိုန် ရ။[၈]

လ္ၚတ်ရံင် ပရူ ဝင် လုမ္ဗိနဳ ကေုာံ မိသဳရိမာယာ (YouTube)

၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
  1. ↑ Narada Thera. (1992). *The Buddha and His Teachings*. Buddhist Missionary Society, p. 2-3.
  2. ↑ Malalasekera, G. P. (2003). *Dictionary of Pali Proper Names*. Asian Educational Services, Vol 2, p. 608.
  3. ↑ Rhys Davids, T. W. (1903). *Buddhist India*. G.P. Putnam's Sons, p. 16-17.
  4. ↑ Silva, Piyadassi (1991). *The Buddha's Ancient Path*. Buddhist Publication Society, p. 11-12.
  5. ↑ Nanamoli, Bhikkhu. (1992). *The Life of the Buddha: According to the Pali Canon*. Buddhist Publication Society, p. 5-7.
  6. ↑ Thera, Nyanaponika. (1998). *Abhidhamma Studies: Buddhist Explorations of Consciousness and Time*. Wisdom Publications, p. 19-21.
  7. ↑ Huntington, Susan L. (1985). *The Art of Ancient India: Buddhist, Hindu, Jain*. Weatherhill, p. 116-118.
  8. ↑ Coningham, Robin. (2001). "The Archaeology of Buddhism". *Archaeology and World Religion*. Routledge, p. 60-63.

လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):

ကလေင်ကေတ်လဝ် နူ "https://mnw.wikipedia.org/w/index.php?title=မိသဳရိမာယာ&oldid=55099"