မူဝါဒတိဍာ်မန်
| General information | |
|---|---|
| Field | ပရေင်ဍုင်ကွာန် / ဥပဒေ |
| Key concepts | Federalism, Land rights, Self-determination, Natural resources |
| Study and teaching | |
| Related subjects | ဗော်အလုံဒေသတၟိမန်၊ တွဵုရးမန်၊ ဖေက်ဒရယ် |
မူဝါဒတိဍာ်မန် ဝွံ ဒှ်သဇိုင်မူဝါဒ မရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တိဍာ်အာဲကၟာဲဂကူမန်၊ ပွမထိင်ဒဝ်သယံဇာတ ကေုာံ ပွမဖန်ဗဒှ်သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မနွံကဵုအစောံစရာဲ ပ္ဍဲဒေသမန်ရ။ မူဝါဒဏအ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ပရေင်ဂီုကံ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အခေါင်အရာကောန်ဂကူမန်တအ်ရ။
တိုင်ပ္ကဴအဓိကဂမၠိုင် (Core Objectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. အခေါင်ပိုင်ပြဳတိဍာ် (Land Ownership Rights)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မူဝါဒဏအ် စွံဗဟဵုလတူ ပွမစၟတ်သမ္တီ အခေါင်ပိုင်ပြဳတိ နကဵုယေန်သၞာင်တြေံ (Customary Land Tenure)။ ဣဏအ်ဝွံ ဓလုက်လဝ်:
- ပွမစၟတ်သမ္တီ တိဝါဗ္ၚ၊ တိကၠအ် ကေုာံ တိဂြိုဟ် အာဲကၟာဲကွာန်မန်။
- ပွမစဵုဒၞာ ညံင်တိဍာ်မန် ဟွံဂွံဒးဒုင်သီ နကဵုနဲကဲဟွံတရဴ။
၂. ပွမထိင်ဒဝ်သယံဇာတ (Natural Resource Management)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ်မန်ဝွံ နွံကဵုသယံဇာတ ညံင်ရဴ တၟံ၊ ဂြိုဟ်ဆု၊ ကေုာံ ဍာ်မှာသၟိတ်။ မူဝါဒမန်ဂှ် အာတိုင်:
- အခေါင်မန်တအ် ဂွံဖန်ဖက် ကေုာံ ဂွံဒုင်စသိုင် ကဏ္ဍသယံဇာတ ပ္ဍဲဒေသဇကု။
- ပွမထိင်ဒဝ် ပတ်ဝန်းကျင် ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ် ဟိုတ်နူကမၠောန်ၜံက်တၟံဇၞော်ဇၞော်။
၃. အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအလဵုဇကု (Self-Determination)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး တိဍာ်မန်ဝွံ ဒးဒုင်သဇိုင်ကဵု သၞောတ်ဖေက်ဒရယ် (Federalism) မနွံကဵု:
- ပယျဵုတိဍာ်မန် မကၠးဖ္ဍး။
- အခေါင်အုပ်ဓုပ် (Legislative & Administrative power) လတူတိဍာ်ဇကု။
အကာဲအရာ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန် (Current Situation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ မူဝါဒတိဍာ်မန်ဝွံ ဒးဒုင်ပြိုင်ပကာန်ဒၟံင်ကဵု:
- သၞောဝ်ဥပဒေဗဟဵု: သၞောဝ်တိဍာ်နူအလဵုအသဳဗဟဵု မဗၠေတ်ဒၟံင်ကဵု သဘာဝမံင်စံင်ဂကူမန်။
- ပရေင်သီတိ: ပွမသီတိ သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ပၞာန်။
- ပရေင်ပြံင်လှာဲပထဝဳ: ပွမလုပ်မံင်စံင် ဒေသမန် နကဵုဂကူတၞဟ် ဗွဲမဂၠိုင်၊ မဖန်ဗဒှ်ကဵု တင်ခက်ခုဲ ပ္ဍဲပယျဵုတိဍာ်မန်။
ဂကောံမဒုင်ကာ (Implementing Bodies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကောံအဓိက မထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်မူဝါဒတိဍာ်မန်တအ်ဂှ် ဒှ်:
- ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (NMSP): မနွံကဵု ဌာနထိင်ဒဝ်တိဍာ် အပ္ဍဲဒေသအုပ်ဓုပ်ဇကု။
- ဂကောံမၞိဟ်ပရဟိတမန်: ဂကောံသုတေသနတိဍာ်မန် (ဥပမာ - MRLG, HURFOM) မဗိုင်ရီုစၟတ်သမ္တီ တိဍာ်ကွာန်မန်ဂမၠိုင်။