မဳဒဳယာ သၠးပွး
| မဳဒဳယာ အလဵုစောတ် / မဳဒဳယာ တၞဟ်ခြာ | |
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | မဳဒဳယာ၊ ဂျာနယ်လဳဇြေမ်၊ စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | မဳဒဳယာ အဓိက (Mainstream Media), သၟာပရိုင် ညးဍုင်ကွာန် (Citizen Journalism), ကံင်တာ ဟေဂျဳမဝ်နဳ (Counter Hegemony) |
မဳဒဳယာ သၠးပွး ဟွံသေင်မ္ဂး မဳဒဳယာ အလဵုစောတ် (အၚ်္ဂလိက်: Alternative Media ဟွံသေင်မ္ဂး အၚ်္ဂလိက်: Independent Media) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဌာန မဳဒဳယာ၊ ပရိုင် ကေုာံ ပလက်ဖံင် မတၞဟ်ခြာ နူကဵု မဳဒဳယာ အဓိက (Mainstream Media) မပ္တံကဵု ဌာနပရိုင် အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာနပရိုင် ကမ္ပဏဳ ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ဇၞော် တအ် ရ။
မဳဒဳယာ သၠးပွး ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဍေံတအ် တန်တဴ နကဵု လညာတ် အလဵုစောတ် တုဲ၊ ရန်တၟအ် ဍေံတအ် ဂှ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဖြး ပရိုင်၊ လညာတ် ကေုာံ ရမျှာင် ညးဍုင်ကွာန် သၟဝ် (Grassroots) မဒး ဒုင် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ပ္ဍဲ မဳဒဳယာ အဓိက တအ် ရ။ ဍေံ ဒှ် ကိရိယာ အဓိက မွဲ သွက် ပရေင် ကံင်တာ ဟေဂျဳမဝ်နဳ (Counter Hegemony) ကေုာံ ပရေင် ဗၠးၜး ဂကောံမၞိဟ် ရ။
၁။ အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ ခြာ ကေတ် မဳဒဳယာ သၠးပွး မ္ဂး ဍေံ နွံ ကု အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိက ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-
- ပရေင် အလဵုစောတ် (Independence): ဟွံမွဲ သၟဝ် ဩဇာ ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သေဌဳ ပိုန်ဒြပ် တအ်။ ဍေံတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု သြန် ဒါန် ညးဍုင်ကွာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ စေတနာ တအ် ရ။
- ရမျှာင် တၞဟ်ခြာ (Alternative Voices): ပတိတ် ဖြး ကဵု ရမျှာင် ဂကောံမၞိဟ် လၟိဟ် အောန်၊ ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်၊ သၟာကမၠောန် ကေုာံ ညးမဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် တအ် မဟွံဂွံ ဒၞာဲ ပ္ဍဲ မဳဒဳယာ အဓိက။
- ပရေင် ပါ်ပဲါ ကေုာံ သုတေသန (Critical Perspective): ဍေံတအ် ဟွံ ဆက် ဖြး ပရိုင် သၟး၊ ဍေံတအ် သ္ပ သုတေသန၊ ပါ်ပဲါ အဝဵုသြဇာ ကေုာံ စၟဳစၟတ် ပရိုင် မလီဠာန် (Fact-checking) ရ။
- ပရေင် ပါလုပ် ညးဍုင်ကွာန် (Citizen Participation): ဗွဲမဂၠိုင် မ္ဂး ညးမချူ ပရိုင် တအ် ဂှ် ဒှ် ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ မၞုံ ပ္ဍဲ ဒေသ တေအ် ဇေတ်တ် (Citizen Journalists) ရ။
၂။ ဗီုပြင် မဳဒဳယာ သၠးပွး ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ခေတ် အဆက်အစောံ နာနာ ဝွံ ဗီုပြင် မဳဒဳယာ သၠးပွး ဍေံ ပြံင်လှာဲ ကၠုင် တၟာ ဂလိုင် ရ-
- ခေတ် ကိုပ်ကၠာ (Print & Radio): လိက်ကၞပ် ဍောတ်တ် (Zines)၊ လိက်ပရိုင် တဝ်စၞေဟ် သၟဝ် တိ (Underground press) ကေုာံ ရေဒဳယဝ် ညးဍုင်ကွာန် (Community Radio)။
- ခေတ် အေန်တာနေတ် (Digital Era): ဝေပ်သာက် ပရိုင် အလဵုစောတ်၊ ဘလံက် (Blogs) ကေုာံ ပေါတ်ကါသ် (Podcasts)။
- ခေတ် မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Media): မုက်လိက် ဝှုက်ဗောက် ပူဂိုလ် (Digital Creators)၊ လာင် တာဗလက်၊ တွိတာ (X) ကေုာံ ယူကျူ (YouTube) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ညးစကာ တအ် အလဵုစောတ် ရ။
၃။ အခန်ကဏ္ဍ သွက် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ဂကူမန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက် ဂကောံမၞိဟ် မဒး ဒုင် အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု အဝဵု တေင်င်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက် ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင် ဗီုကဵု ဂကူမန် တအ် မ္ဂး မဳဒဳယာ သၠးပွး ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ-
- ပဲါ ကၠေအ် ပရေင် ကၟာတ်လဒဵု (Bypassing Censorship): အခိင် အလဵုအသဳ ကၟာတ်လဒဵု ပရိုင် မ္ဂး မဳဒဳယာ သၠးပွး တအ် ဂှ် ဒှ် တြင် အဓိက သွက်ဂွံ တီ ပရိုင် ဍာံ ရ။
- ထိင်ဒဝ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်: ဍေံတအ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ချူ တွံ နကဵု အရေဝ် ဘာသာ မိ (ဥပမာ - မန်) မဟွံဂွံ အခေါင် ပ္ဍဲ မဳဒဳယာ ဍုင် (State Media) တအ် ရ။
- တဝ်စၞေဟ် လညာတ် သြဇာ (Countering Hegemony): ဍေံ ဗိုင် ပါ်ပဲါ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် မဟွံမွဲ ကု ဗဗွဲဓရ် တုဲ သြိုင်ခၞံ လညာတ် သၠးပွး သွက် အနာဂတ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Atton, Chris (2002). Alternative Media. SAGE Publications.
- Downing, John D. H. (2001). Radical Media: Rebellious Communication and Social Movements. SAGE Publications.