မဳလဳမဳတာ
မဳလဳမဳတာ (အၚ်္ဂလိက်: Millimetre, ဗီုအမေရိကာန်: Millimeter, သင်္ကေတ: mm) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ် (Unit of measurement) သွက် ဇမၠိင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် တင်ၜတ်ကၞာတ် အလုံဂၠးတိ (International System of Units - SI) ရ။ မဳလဳမဳတာ ဝွံ ဒှ် မွဲ စိပ် ပ္ဍဲ လ္ၚီ စိပ် (၁/၁၀၀၀) နူကဵု မွဲ မဳတာ (Metre) မဒှ် ယူနေတ် သဇိုင် သွက် ဇမၠိင် ပ္ဍဲ သၞောတ် မက်ထရစ် (Metric system) ရ။[၁]
မဳလဳမဳတာ ဝွံ ဒှ် တင်ၜတ်ကၞာတ် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ် ဇမၞော် အရာဝတ္ထု ဍောတ်တ် ပ္ဍဲ ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ ကေုာံ ပ္ဍဲကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယာ၊ သိပ္ပံ၊ ကေုာံ ပရေင်စက်ယန္တရား တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ မဳလဳမဳတာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ပရေင်ဆက်စပ် ယူနေတ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "မဳလဳ" (Milli) ဂှ် ဒှ် အက္ခရ် နိဒါန် (Prefix) မကၠုင် နူ အရေဝ် လေတ္တေန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "မွဲ လ္ၚီ" ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မဳလဳမဳတာ (Millimetre) ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် "မွဲ လ္ၚီ ကရေက် ဍောတ် နူ မဳတာ" ရ။
နကဵု ဖော်မျူလာ သင်္ချာ မ္ဂး၊ မွဲ မဳလဳမဳတာ ဂှ် ညံင်ရဴ $1 \times 10^{-3}$ မဳတာ ရ။ ယူနေတ် ဏအ်ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အရာ မဍောတ် နူကဵု မွဲ သေန်တဳမဳတာ (Centimetre) တုဲ ဇၞော် နူကဵု မွဲ မာက်ခရဝ်မဳတာ (Micrometre) ရ။ ပ္ဍဲ လညာတ် တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ မ္ဂး၊ မဳလဳမဳတာ ဂှ် ဒှ် ယူနေတ် အဓိက သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တင်ဂၞင် ဇမၠိင် ကေုာံ အလေ့အထ (Tolerance) အရာဝတ္ထု တအ် ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ယူနေတ် မဳလဳမဳတာ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် မက်ထရစ် (Metric system) ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပြင်သေတ် (French Revolution) ပ္ဍဲ လပါ်အုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ဂှ် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ်၊ ဍုင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဍုင် စကာ ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် တုဲ၊ ပကဵု ညံင် ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပညာ သိပ္ပံ ဂွံ ထုဲထံင် အာ ရ။[၂]
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၉၉ ဂှ်၊ အလဵုအသဳ ပြင်သေတ် စၟတ်သမ္တီ "မဳတာ" (Metre) နဒဒှ် ယူနေတ် သဇိုင် မဒုင်သဇိုင် လတူ ဇမၠိင် နူကဵု ဓရီု အဳကွေတာ (Equator) စိုပ် ဓရီု ကမ္မလာ (North Pole) ရ။ နူကဵု မဳတာ ဂှ်၊ ညးတအ် ပါ်ကရေက် ဖျေဟ် လၟေင် ၁၀ (Decimal powers) တုဲ ဖန်ဗဒှ် လဝ် မဳလဳမဳတာ၊ သေန်တဳမဳတာ၊ ကေုာံ ကဳလဝ်မဳတာ တအ် ရ။
၃။ သၞောတ် တင်ၜတ်ကၞာတ် အလုံဂၠးတိ (International System of Units - SI)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် SI ဝွံ၊ မဳတာ (Metre) ဂှ် ဒှ် ယူနေတ် သဇိုင် (Base unit) သွက် ဇမၠိင် ရ။ ယူနေတ် တၞဟ် တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လၟေင် အက္ခရ် နိဒါန် SI (SI prefixes) မပံင်စုတ် ကု မဳတာ ရ။
သင်္ကေတ သွက် မဳလဳမဳတာ ဂှ် ဒှ် "mm" ရ။ သွက် စက္ကော (Volume) ဂှ်၊ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် မဳလဳမဳတာ ပိကၠင် (Cubic millimetre - $mm^3$) ဝွံ လေဝ် ဒှ် ယူနေတ် မစကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ ရ။ အရာဝတ္ထု မနွံ ဇမၞော် ၁ မဳလဳမဳတာ ဂှ် လောဲသွာ သွက် မတ် မၞိဟ် ဂွံ ညာတ် ကေတ် မာန် ရ (ဥပမာ - မခရာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၠိင် တၞုင် ကၞေဟ် ခဲ)။
၄။ ပရေင်ဆက်စပ် ကု ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင် (Relationship with Other Units)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဳလဳမဳတာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မလောဲသွာ ကု ယူနေတ် တၞဟ် တအ် ပ္ဍဲ သၞောတ် မက်ထရစ် ร -
| ယူနေတ် | လၟိဟ် မဳလဳမဳတာ (mm) | ဖော်မျူလာ လၟေင် (Power of 10) |
|---|---|---|
| ၁ မာက်ခရဝ်မဳတာ (Micrometre - $\mu m$) | $0.001$ mm | $10^{-3}$ mm |
| ၁ သေန်တဳမဳတာ (Centimetre - cm) | $10$ mm | $10^{1}$ mm |
| ၁ ဒေစဳမဳတာ (Decimetre - dm) | $100$ mm | $10^{2}$ mm |
| ၁ မဳတာ (Metre - m) | $1,000$ mm | $10^{3}$ mm |
| ၁ ကဳလဝ်မဳတာ (Kilometre - km) | $1,000,000$ mm | $10^{6}$ mm |
၅။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ (Everyday Usage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ ဏအ်၊ မဳလဳမဳတာ ဝွံ စကာ ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ အရာ မနွံပၟိက် ဇမၞော် ဍောတ်တ် တအ် ရ -
- ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ဗြဲ (Rainfall): လၟိဟ် ဍာ်ဗြဲ မဂူ ဖျေဟ် ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု မဳလဳမဳတာ ရ။ ၁ မဳလဳမဳတာ ဍာ်ဗြဲ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဍာ် ၁ လဳတာ ပ္ဍဲကဵု ဇမၞော် ဗလး တိ ၁ စတုရန်း မဳတာ ရ။
- ကေမရာ ကေုာံ ဓာတ်ရုပ် (Photography): ဖဝ်ကေဝ် ဇမၠိင် (Focal length) သွက် လေန် (Lens) ကေမရာ ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု မဳလဳမဳတာ ရ (ဥပမာ - 50mm, 35mm)။
- ပရေင်စုတ်လွပ် (Hardware): ဇမၞော် ခဍောင် စက် (Nuts and bolts)၊ ကေုာံ တၞုင် စက်ခရူ (Screwdrivers) တအ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု မဳလဳမဳတာ ရ။
၆။ ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် မချိုတ်ပၠိုတ် (Precision Measuring Instruments)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် မဳလဳမဳတာ နကဵု ကဆံင် မချိုတ်ပၠိုတ် သၠုင်အိုတ် (High precision) ဂှ်၊ တၠပညာ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် စကာ ကိရိယာ တၟေင် ဂမၠိုင် ရ။[၃]
- ပေ (Ruler): ပေ ပသဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပေ ပလာသတေတ် ဓမ္မတာ တအ်ဂှ် နွံကဵု တင်ၜတ်ကၞာတ် မဳလဳမဳတာ ရ။ ဍေဟ်တအ် ၜတ်ကၞာတ် မာန် ၜိုတ် $1$ mm ဟွံသေင်မ္ဂး $0.5$ mm စဵုကဵု ရ။
- ဗာနဳယာ ကာလဳပါ (Vernier Caliper): ဒှ် ကိရိယာ စက် မမာန် ၜတ်ကၞာတ် ဇမၞော်၊ အပ္ဍဲ၊ ကေုာံ လယိုင် အရာဝတ္ထု စဵုကဵု $0.02$ mm ရ။
- မာက်ခရဝ်မဳတာ (Micrometer): ဒှ် ကိရိယာ မစကာ ဝက်အူ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရူ အလေ့အထ (Tolerance) အရာဝတ္ထု စဵုကဵု $0.01$ mm ဟွံသေင်မ္ဂး $0.001$ mm ရ။
၇။ လွပ် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ ဂဥုဲ (Usage in Science and Medicine)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ကေုာံ ဂဥုဲ မ္ဂး၊ မဳလဳမဳတာ ဝွံ ဒှ် ယူနေတ် ကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။
- ပရေင်ဆီ ကေုာံ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Medicine): ဓရိုတ် ဆီ (Blood pressure) ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု "မဳလဳမဳတာ မာစျူရဳ" (Millimetres of mercury - mmHg) ရ။ သင်္ကေတ ဏအ်ဝွံ ဒှ် လၟိဟ် ဓရိုတ် မပကဵု ညံင် ဓါတ် ပြသိုတ် (Mercury) ပ္ဍဲ ပြွန် ဂွံ တိုန် အာ ဇမၠိင် ၁ မဳလဳမဳတာ ရ။[၄]
- ဇဳဝဗေဒ (Biology): ဇမၞော် စၟ (Insects)၊ ကလာပ်ရုပ် (Cells) ဇၞော်ဇၞော် တအ်ဂှ် လ္ၚတ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု မဳလဳမဳတာ ရ။ ဥပမာ - ဇမၞော် ၝောအ်ကောန် မၞိဟ် (Human embryo) ပ္ဍဲ ဂိတု ပထမ ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၂-၃ မဳလဳမဳတာ ရ။
၈။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကု သၞောတ် အေန်ပဳရဳယျေဝ် (Conversion to Imperial System)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ ဂၠးတိ အလုံအိုတ်သီု ကြပ်ဖအိုတ် စကာ သၞောတ် မက်ထရစ် ကီုလေဝ်၊ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် (United States) ကေုာံ ဍုင် လ္ၚဵု တအ် စကာ သၞောတ် အေန်ပဳရဳယျေဝ် (Imperial system / US Customary) နကဵု ယူနေတ် ၝောအ်တဲ (Inches) ဏီ ရ။
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၉ ဂှ်၊ ဍုင် အမေရိကာန်၊ ဗြိတိန် ကေုာံ ဍုင် မဆက်စပ် တအ် ဒုင်တဲ စၟတ်သမ္တီ တင်လတုပ်စိုတ် (International yard and pound agreement) မစၟတ်သမ္တီ လဝ် ဇမၠိင် မွဲ ၝောအ်တဲ (Inch) ဂှ် တုပ် ကု ၂၅.၄ မဳလဳမဳတာ ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် (Exactly) ရ။[၅]
ဟိုတ်နူကဵု တင်လတုပ်စိုတ် ဏအ်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကြာ မဳလဳမဳတာ ကဵု ၝောအ်တဲ ဂှ် လောဲသွာ ဗွဲမလောန် -
- $1$ in $= 25.4$ mm
- $1$ mm $\approx 0.0393701$ in
၉။ အပလီကေယှေန် ကေုာံ ကမၠောန် စက် (Applications in Manufacturing)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering) ကေုာံ ကမၠောန် စက်ယန္တရား (Manufacturing)၊ မဳလဳမဳတာ ဝွံ ဒှ် ယူနေတ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဓဇက် ပၠန် (Blueprints) ကေုာံ ဂၠာဲ ဇမၞော် (Dimensions) ရ။
အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် စကာ မဳလဳမဳတာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ အလေ့အထ (Tolerance) - မဒှ် လၟိဟ် အခေါင် ပရေင်ယောန်မှာ မကဵုလဝ် အခေါင် ရ။ ဥပမာ - ကောန်စက် မွဲ နွံပၟိက် ဇမၞော် $50$ mm $\pm 0.05$ mm မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ကောန်စက် ဂှ် မာန် နွံ ဇမၞော် အကြာ $49.95$ mm ကဵု $50.05$ mm ရ။ ပရေင်ချိုတ်ပၠိုတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ကွဳစက်၊ က္ၜင်ကျာ၊ ကေုာံ သမာတ်ဖုန် တအ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ရေင်သကအ် ရ။
၁၀။ လကျာ် ကေုာံ တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Conclusion and Summary)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဳလဳမဳတာ ဝွံ ဒှ် ယူနေတ် မဍောတ်သွတ် မွဲ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် မခိုင်ကၠိုက် မွဲ သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ကေုာံ နည်းပညာ ခေတ်တၟိ ရ။
နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ (Theory) ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် မ္ဂး၊ ပရေင်စကာ ယူနေတ် တုပ် ရေင်သကအ် အလုံဂၠးတိ ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် ပရေင်ဆက်စပ်၊ ပရေင်ဗၞိက်၊ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ဂွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် အလဵုအလဵု ရ။ မဳလဳမဳတာ ဝွံ ဆက်တုဲ ဒှ် အရာ မဟွံမာန် ဝေင်ပါဲ ဂွံ သွက် ဘဝ မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ကေုာံ အနာဂတ် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ BIPM (2019). The International System of Units (SI), 9th, International Bureau of Weights and Measures, 130-135။
- ↑ Alder, K. (2002). The Measure of All Things: The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World. Free Press, 85-90။
- ↑ Doebelin, E. O. (2003). Measurement Systems: Application and Design, 5th, McGraw-Hill, 210-215။
- ↑ World Health Organization (2020). Blood Pressure Measurement.
- ↑ National Institute of Standards and Technology (1959-07-01). Refinement of values for the yard and the pound.
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မဳတာ (Metre)
- သေန်တဳမဳတာ (Centimetre)
- သၞောတ် တင်ၜတ်ကၞာတ် အလုံဂၠးတိ (International System of Units)
- မာက်ခရဝ်မဳတာ (Micrometre)