မှာသၟိတ်

ဝှာင်:Oceans map.png

မှာသၟိတ်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ

မှာသၟိတ် (အင်္ဂလိက်: Ocean) ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲမၞုံကဵု ဍာ်ဖနုင် (Salt water) ဗွဲမလှဲလးတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူဗလးဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လတူဗလးဂၠးတိပိုယ်ဏအ်ဂှ် ဍာ်မှာသၟိတ် နွံၜိုတ် ၇၁ က္ဍိုပ်ကၠံ (71%) တုဲ၊ နွံကဵု သတ်ဍာ် ကေုာံ တမ်ရိုဟ်သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ၜိုန်ရ မှာသၟိတ်အလုံဂၠးတိဂှ် ဆက်စၠောအ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် (Global Ocean) မွဲကီုလေဝ်၊ နကဵုပထဝဳမ္ဂး ညးတအ် ပါ်ခြာလဝ် မှာသၟိတ်ဇၞော် (၅) ဒေသရ။

မှာသၟိတ်ဇၞော် (၅) ဂမၠိုင်

လတူဂၠးတိဝွံ မှာသၟိတ်ဇၞော် နွံ (၅) မ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

1. မှာသၟိတ် ပသဳဖိတ် (Pacific Ocean): ဒှ်မှာသၟိတ် မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ဇြိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ဍေံဝွံ နွံအကြာ တိုက်အာရှ၊ အဝ်သတြေလျာ၊ ကေုာံ တိုက်အမေရိက (သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ) ရ။
2. မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean): ဒှ်မှာသၟိတ် ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ။ ဍေံဝွံ နွံအကြာ တိုက်ဥရောပ၊ အာဖရိက ကေုာံ တိုက်အမေရိက ရ။
3. မှာသၟိတ် အိန္ဒိယ (Indian Ocean): ဒှ်မှာသၟိတ် ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ပိ။ ဍေံဝွံ နွံသၟဝ် တိုက်အာရှ၊ လပါ်ဗမံက် တိုက်အာဖရိက ကေုာံ လပါ်ပလိုတ် တိုက်အဝ်သတြေလျာ ရ။
4. မှာသၟိတ် သၠုင်ကျာ (Southern Ocean ဟွံသေင်မ္ဂး Antarctic Ocean): ဒှ်မှာသၟိတ် မပွဳဝိုင်လဝ် တိုက်အာန်တာတိက် (Antarctica) မနွံလပါ် သၠုင်ကျာအိုတ် သွက်ဂၠးတိရ။
5. မှာသၟိတ် အာတိတ် (Arctic Ocean): ဒှ်မှာသၟိတ် မဍောတ်အိုတ် ကေုာံ ကတိုင်ဍာ်ကလင်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ နွံလပါ် သၟဝ်ကျာအိုတ် သွက်ဂၠးတိရ။

အဓိက ကိစ္စဇၞော်

မှာသၟိတ်တအ်ဝွံ သွက်ဂွံဂျိုင်တန်တဴ လတူဂၠးတိဏအ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ -

• ပရေင်ရာသဳဥတု (Climate Regulation): မှာသၟိတ်တအ်ဝွံ ကသိုပ်ကေတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ နူကဵုတ္ၚဲတုဲ ထိင်ဒဝ်ကဵု ရာသဳဥတု ဂၠးတိ ညံင်ဟွံဂွံ ကတဴလောန်အာ၊ သီုကဵု ထိင်ဒဝ်ကဵု ဗြဲကျာရ။
• ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် (Oxygen Production): သတ်တၞံဍောတ်တ် မနွံပ္ဍဲမှာသၟိတ် ဗီုကဵု (Phytoplankton) တအ်ဝွံ ပတိတ်ကဵု ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် ၜိုတ် ၅၀% သွက်ဂၠးတိရ။
• ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ အာတရဴ (Trade and Transportation): စဵုကဵုလၟုဟ် ကပေါတ်ဗၞိက် အလုံဂၠးတိ ၜိုတ် ၉၀% ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ်ဒၟံင် နကဵုက္ၜင် လတူမှာသၟိတ်ရ။
• ဇွောအ်မ ကေုာံ သဘာဝ (Food and Biodiversity): မှာသၟိတ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမကဵု ဇွောအ်မ (ကမၠောန်တမ္ၚာ) ကေုာံ ဒှ်သ္ၚိ သွက်သတ်ဍာ် မဂၠိုင်ကဵုကိုဋ်ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ၜဳ
• ပါင်ၜဳ
• ဂၠးတိ
• ပထဝဳ

နိဿဲ

• "Ocean", Wikipedia (English).