ယန္တရာ
ယန္တရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ယန် (အၚ်္ဂလိက်: Yantra, သံသကြိုတ်: यन्त्र) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ ရုပ်ပထဝဳ (Geometric diagram) မစကာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚောဝ်ပတုဲ ပ္ဍဲကဵု အခိုက်အလိုက် ဘာသာ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဟိန္ဒူဘာသာ (Hinduism)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)၊ ကေုာံ ဂျိန်ဘာသာ (Jainism) ရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် တန္တရ (Tantric traditions) မ္ဂး၊ ယန္တရာ ဝွံ ဒှ် ဗီုပြင် ရုပ်သာ် မစၞးပြု ကု ဒြဟတ် စကြဝဠာ ကေုာံ ကျာ် တအ် တုဲ၊ မၞိဟ်တအ် စကာ ဍေဟ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သမထ (Meditation)၊ ပရေင်လ္ၚောဝ်ကျာ်၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် အစောံ မတၟေင် တအ် ရ။[၁]
ယန္တရာ ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု မဏ္ဍလ (Mandala) ညိ ရ။ မဏ္ဍလ ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜးကဵု ဗီုပြင် စကြဝဠာ အလုံစုံ တုဲ၊ ယန္တရာ ဂှ် အာရီုစွံ လတူ ဒြဟတ် ကျာ် မွဲမွဲ ဇကု တိုက်ရိုက် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ယန္တရာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ လဒက်ပတန် သင်္ကေတ၊ လွပ်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဍေဟ် လတူ ယေန်သၞာင် အာရှအဂၞဲ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ယန္တရာ" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် သံသကြိုတ် "yam" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ထိင်ဒဝ်" (to control/to sustain) ကေုာံ "-tra" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကိရိယာ" (instrument) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယန္တရာ ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကိရိယာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် စိုတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ကိရိယာ မကဵု အထံက်အပင် ပ္ဍဲ ပရေင်ဓရ်" ရ။
နကဵု သၞောတ် ပရေင်ဘာသာ မ္ဂး၊ ယန္တရာ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ဌာန်တန်တဴ (Abode) သွက် ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ် သဘာဝ မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် အရာ မဆက်စပ် အကြာ မၞိဟ် ကဵု ကျာ် တုဲ ပကဵု ညံင် စိုတ် မၞိဟ် ဂွံ ညိင်ဝတ် ကေုာံ စိုပ် ကဆံင် ဉာဏ် ပညာ မသၠုင် တအ် ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origin)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ပရေင်ခၞံဗဒှ် ယန္တရာ ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ် ဝေဒ (Vedic period) ပ္ဍဲ ဍုင်အိန္ဒိယ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် တေအ် ညးတအ် ခၞံဗဒှ် ဖိုဟ် ပၟတ် (Fire altars - Yajna) နကဵု ဗီုပြင် ပထဝဳ မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ယဇ် ပူဇဴ ကု ကျာ် တအ် ရ။ လညာတ် သင်္ချာ ပထဝဳ (Geometry) ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်မူလ သွက် ယန္တရာ ခေတ် လက္ကရဴ ဏအ် ရ။
စိုပ် အကြာ ၅ ကဵု ၈ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ်၊ ယန္တရာ တအ် ပြာကတ် ကၠုင် ဗွဲမလောန် နကဵု လညာတ် တန္တရ (Tantra) မဒှ် လညာတ် ပရေင်ဘာသာ မပံင်ကောံ လဝ် လဟီု မန္တန် (Mantra) ကေုာံ ဗီုပြင် ယန္တရာ (Yantra) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်တိတ်ဗၠး နူ သံသရာ ရ။[၂]
၃။ လဒက်ပတန် ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် (Structure and Symbols)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယန္တရာ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု သင်္ကေတ သဇိုင် ဂမၠိုင် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် သမ္ဘာဝ (Cosmological meaning) မနက်သြိုဟ် ရ -
- ဗိန္ဒု (Bindu - Dot): နွံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် အလုံ ယန္တရာ။ ဍေဟ် စၞးပြု ကု အရာ မဟွံမဲ ဗီုပြင် (The Absolute/Brahman) မဒှ် တမ်မူလ သတ္တဝါ အလုံအိုတ်သီု။
- တြိဂံ (Trikona - Triangle): တြိဂံ မစှ်ေ လပါ်သၟဝ် ဂှ် စၞးပြု ကု ဒြဟတ် ၝောအ် (Feminine energy / Shakti / ရေ)။ တြိဂံ မတိုန် လပါ်လတူ ဂှ် စၞးပြု ကု ဒြဟတ် ကၟက် (Masculine energy / Shiva / ပၟတ်)။
- စက်ဝိုင် (Chakra - Circle): စၞးပြု ကု သဘာဝ အခိင် မဂေတ် ကလေင် ဒၟံင် ဟွံမဲ လအိတ် (Cyclic nature of the universe) ကေုာံ သံသရာ။
- ပကဴဒကှ် (Padma - Lotus): စၞးပြု ကု ပရေင်အးဇ္ၚး၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ ပရေင်တိတ်ဗၠး နူ လောကဳ။ ဗွဲမဂၠိုင် နွံ ၈ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၆ ထာင်။
- စတုရံ (Bhupura - Square Enclosure): မနွံကဵု တြင် ၄ လပါ်။ ဍေဟ် စၞးပြု ကု ဂၠးတိ လောကဳ (Material world) ကေုာံ အရပ် စှ် ဒိုဟ် (Directions)။
၄။ ယန္တရာ ပ္ဍဲ ဟိန္ဒူဘာသာ (Yantra in Hinduism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဟိန္ဒူဘာသာ မ္ဂး၊ ယန္တရာ ဝွံ ဒှ် အရာ မဆက်စပ် ကု ကျာ် ဟိန္ဒူ ဂမၠိုင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။ ကျာ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဇကု နွံကဵု ယန္တရာ မတၞဟ်ခြာ သွက် ဇကု ရ။ မၞိဟ်တအ် ဓဇက် ယန္တရာ လတူ ပလာသတစ်၊ သလာ် သြန်၊ ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး စက္ခူ တုဲ ပူဇဴ ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာကျာ် တအ် ရ။
ယန္တရာ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် သဳရိ ယန္တရာ (Sri Yantra) ရ။ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု တြိဂံ ၉ မထပ် လတူ ရေင်သကအ်၊ မစၞးပြု ကု ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ သဳဝ (Shiva) ကေုာံ သျှတ္တိ (Shakti) မဒှ် သဘာဝ ဂၠးတိ ရ။[၃]
၅။ ယန္တရာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဂျိန် (Yantra in Buddhism and Jainism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ မဏ္ဍလ ဝွံ ပြာကတ် ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝဇိရယာန (Vajrayana Buddhism) ပ္ဍဲ တိဗေတ် ကီုလေဝ်၊ ယန္တရာ လေဝ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ အခိုက်အလိုက် လ္ၚဵု တအ် ကီု ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဂိုဏ် တန္တရ ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ ညးတအ် စကာ ယန္တရာ သွက်ဂွံ လ္ၚောဝ် ကျာ် (Deity yoga) ကေုာံ စကာ ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဇန် သမထ ဇြိုဟ်နက် တအ် ရ။
ပ္ဍဲကဵု ဂျိန်ဘာသာ (Jainism) ဂှ်၊ ယန္တရာ တအ် (ဥပမာ - သိဒ္ဓ စက် ယန္တရာ Siddhachakra Yantra) ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ ပူဇဴ ကု တၠပညာ ဂျိန် တအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်စဵုဒၞာ နူ အန္တရာယ် နာနာ သာ် ရ။
၆။ လွပ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚောဝ်ပတုဲ (Usage and Worship Practices)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လွပ် ယန္တရာ ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
- ပရေင်သမထ (Meditation Aid): မၞိဟ် မလ္ၚတ် ဓရ် တအ် ရံင် စွံ အာရီု လတူ ဗိန္ဒု (Bindu) ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ယန္တရာ သွက်ဂွံ ကဵု စိုတ် ညိင်ဝတ် တုဲ၊ သိုက်သိုက် ဂစာန် ကၠိုဟ်ခၠင် အဓိပ္ပါယ် စကြဝဠာ ရ။
- ပရေင်ပူဇဴ (Ritual Worship): ပ္ဍဲ အခိင် ပူဇဴ ကျာ် (Puja) ဂှ်၊ ညးတအ် စုတ် ဍာ်၊ ပကဴ၊ ကေုာံ ပၟတ် ဇရေင် ယန္တရာ မစၞးပြု ကျာ် ဂှ် ရ။
- ပရေင်ဗေဒင် (Astrology): ယန္တရာ လ္ၚဵု တအ် စကာ သွက်ဂွံ ပလေဝ် လျှောတ် ဒြဟတ် ဂြိုဟ် (Planets) မပ္တံကဵု နဝဂြိုဟ် (Navagraha Yantra) ယဝ်ရ ဂြိုဟ် တအ် ဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲ ဇာတာ မၞိဟ် ရ။
- ပရေင်စဵုဒၞာ (Talismans/Amulets): မၞိဟ် တအ် ယိုက် ဂၠေင် ယန္တရာ ဍောတ်ဍောတ် နဒဒှ် လက်ခိုက် (Amulet) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ရ။
၇။ ယန္တရာ ကေုာံ မန္တန် (Yantra and Mantra Connection)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ တန္တရ မ္ဂး၊ "ယန္တရာ" ကဵု "မန္တန်" ဝွံ ဒှ် အရာ ၜါ မဟွံမာန် ပါ်ခြာ ဂွံ ရ။
- မန္တန် (Mantra): ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ကျာ် နကဵု "ရမ္သာင်" (Sound form) ရ။
- ယန္တရာ (Yantra): ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ကျာ် နကဵု "ရုပ်သာ်" (Visual form) ရ။
ကာလ မၞိဟ် မွဲ ဖ္ဍောတ် မန္တန် သီု ကဵု သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရံင် ယန္တရာ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ရမ္သာင် ကဵု ဒြဟတ် ရုပ်သာ် ၜါ ဏအ် ပံင်ကောံ အာ ရေင်သကအ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး မဇၞော်မောဝ် အိုတ် ရောင် ညးတအ် ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ရ။[၄]
၈။ ဗီုပြင် ယန္တရာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် (Famous Types of Yantras)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယန္တရာ နွံ နာနာ သာ် အတိုင် တင်ရန်တၟအ် ဍေဟ်တအ် ရ။
| ယၟု ယန္တရာ | ကျာ် မစၞးပြု | တင်ရန်တၟအ် အဓိက |
|---|---|---|
| သဳရိ ယန္တရာ (Sri Yantra) | သျှတ္တိ ဟွံသေင်မ္ဂး တြိပူရ သုန္ဒရဳ | သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ဂၠးတိ။ |
| ဂဏေရှ ယန္တရာ (Ganesha Yantra) | ကျာ် ဂဏေရှ (Ganesha) | သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် အခက်အခုဲ ကေုာံ ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ကမၠောန်။ |
| ကာလဳ ယန္တရာ (Kali Yantra) | မိကလဳ (Kali) | သွက်ဂွံ ပလီု ပရေင်ဖေက်လန် ကေုာံ လညာတ် ဟွံခိုဟ်၊ သွက် ပရေင်တိတ်ဗၠး။ |
| ကုဗေရ ယန္တရာ (Kubera Yantra) | ကျာ် သြန် ကုဗေရ (Kubera) | သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်။ |
| မဟာ မրိုတ်တုဉ္ဇယ (Mahamrityunjaya Yantra) | သဳဝ (Shiva) | သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ယဲဘဲ ကေုာံ ကလိဂွံ အာယုက် မဂၠိင်။ |
၉။ ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဗိသုကာ ကေုာံ သ္ၚိဌာန် (Connection with Architecture and Vastu)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် လဒက်ပတန် ယန္တရာ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် ဝါသတု သျှတ္တရ (Vastu Shastra) မဒှ် ပညာ ဗိသုကာ အိန္ဒိယ တြေံ ရ။ ဗီုပြင် ဘာကျာ် ဟိန္ဒူ (Hindu temples) ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် လတူ သဇိုင် ဇယား "ဝါသတု ပူရုရှ မဏ္ဍလ" (Vastu Purusha Mandala/Yantra) ရ။[၅]
လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဟီုတွံ ဒဒှ်ရ သ္ၚိ ဌာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာကျာ် မွဲဝွံ ဒးဒက်ပတန် လဝ် အတိုင် ဗီုပြင် ယန္တရာ ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ဒြဟတ် စကြဝဠာ ရ။ ဒၞာဲ မပူဇဴ ကျာ် ဂှ် ဒးနွံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် (Bindu) တုဲ တြင် လုပ် တိတ် တအ် ဂှ် ဒးစၟတ်သမ္တီ လဝ် အတိုင် ဒိုဟ် ၄ လပါ် အတိုင် ယန္တရာ ရ။
၁၀။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ယေန်သၞာင် အာရှအဂၞဲ (Impact on Southeast Asian Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် ယန္တရာ ဝွံ ပြးဇး ကၠုင် စိုပ် ရးအာရှအဂၞဲ နူကဵု ခေတ် တမၠာ သီုကဵု ဍုင် မန်၊ သေံ၊ ဗၟာ၊ ကေုာံ ခမေန် (Khmer) ရ။ ပ္ဍဲ ဒေသ တအ် ဏအ်၊ လညာတ် ယန္တရာ ဂှ် ပံင်ကောံ အာ ကု လညာတ် သာသနာ ဗုဒ္ဓ ကေုာံ လညာတ် သဘာဝ ဒေသ တအ် ရ။
ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်မန်-ဗၟာ မ္ဂး၊ လညာတ် ယန္တရာ ဂှ် ကတဵုဒှ် အာ ပြဝေဏဳ ထ္ၜုတ် ဇြိုတ် ယန် ဟွံသေင်မ္ဂး **"စံက် ယန်" (Sak Yant)** ရ။ တၠပညာ ဟွံသေင်မ္ဂး လကျာ် တအ် ဓဇက် ရုပ် ယန် လတူ စၞာံ မၞိဟ် (Tattoos) ဟွံသေင်မ္ဂး လတူ ယာတ် (ယာတ်ယန်) နကဵု မလိက် မန် ဟွံသေင်မ္ဂး ခမေန် (Khmer script) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် ကေုာံ ကလိဂွံ ပရေင်ဆာန် ကရုဏာ နူ ညးတၞဟ် ရ။ ပြဝေဏဳ ဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လညာတ် ယန္တရာ ဝွံ ဆက် ဂျိုင် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဘဝ ညးဍုင်ကွာန် အာရှအဂၞဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီ ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Khanna, M. (2003). Yantra: The Tantric Symbol of Cosmic Unity. Inner Traditions, 12-18။
- ↑ White, D. G. (2000). Tantra in Practice. Princeton University Press, 25-30။
- ↑ Bühnemann, G. (2003). Mandalas and Yantras in the Hindu Traditions. BRILL, 55-60။
- ↑ Frawley, D. (1994). Tantric Yoga and the Wisdom Goddesses. Lotus Press, 85-90။
- ↑ Daniélou, A. (1991). The Myths and Gods of India. Inner Traditions, 350-355။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မဏ္ဍလ (Mandala)
- တန္တရ (Tantra)
- မန္တန် (Mantra)
- ဟိန္ဒူဘာသာ (Hinduism)