ယာတ်ဒၞာ
| ယာတ်ဒၞာ (Condom) | |
|---|---|
| ဝှာင်:Condoms in different colors.jpg | |
| ယာတ်ဒၞာ (ကွန်ဒုံး) နာနာ သာ် မဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက် ပရေၚ်ထတ်ယုက် လိၚ် | |
| ဒၞာဲမလွဳ | Lua error in မဝ်ဂျူ:String2 at line 35: attempt to perform arithmetic on local 'c' (a nil value). |
| နဲစဵုဒၞာ | ယဲ မကၠောအ်က္ဍ နူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ လိၚ်၊ ဂဝ်ဂၞဴ ဟွံမွဲ ပၟိက် |
| လၟိဟ်မဒှ်မာန် | ညးစကာ ၁၈.၉% အလုံ ဂၠးတိ (၂၀၁၉) |
ယာတ်ဒၞာ (အၚ်္ဂလိက်: Condom၊ ဗၟာ: ကွန်ဒုံး) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ကိရိယာ ကၟာတ် လဒဵု (Barrier device) မွဲ မစကာ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဆက်ဆောံ လိၚ် ရ။ ယာတ်ဒၞာ ဂှ် ဍေံ ဖအောန် ဖျေဟ် အန္တရာယ် ဂဝ်ဂၞဴ မက္တဵုဒှ် ဟွံမွဲ ကု ပၟိက် ကေုာံ ပွမကၠောအ်က္ဍ ယဲ မကၠောအ်က္ဍ နူ ပရေၚ် ဆက်ဆောံ လိၚ် (STI) မပ္တံကဵု ယဲ HIV/AIDS၊ ယဲ သဳဖလိတ် ကေုာံ ယဲ ဂနိုရဳယျာ ရ။ ယာတ်ဒၞာ ဝွံ ဍေံ နွံ ၜါ ဗီုပြၚ် အဓိက၊ ဍေံ ဒှ် ယာတ်ဒၞာ သွက် တြုံ (External condom) မစကာ ဗလး လတူ အၚ်္ဂဇာတ် တြုံ ကေုာံ ယာတ်ဒၞာ သွက် ဗြဴ (Internal condom) မစကာ ပၠုပ် အပ္ဍဲ အၚ်္ဂဇာတ် ဗြဴ ရ။
နကဵု နဲကဲ စကာ မဍာံစၟတ် (Perfect use) မ္ဂး ယာတ်ဒၞာ ဝွံ ဍေံ စဵုဒၞာ ကဵု ဂဝ်ဂၞဴ မာန် စဵုကဵု ၉၈ ရာခိုၚ်နှုန်း ရ။ ဆဂး၊ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ စကာ ဓမ္မတာ (Typical use) မ္ဂး ဍေံ စဵုဒၞာ ကဵု ၜိုတ် ၈၇ ရာခိုၚ်နှုန်း ဟေၚ် ရ။ ယာတ်ဒၞာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် နဲကဲ စဵုဒၞာ ဂဝ်ဂၞဴ မွဲ ဓဝ် ဟေၚ် မမာန် စဵုဒၞာ ကဵု ယဲ STI ဂမၠိုၚ် မကၠောအ်က္ဍ နူကဵု ဍာ် ခန္ဓကာယ ရ။[၁]
၁။ နိဒါန် ကေုာံ မူလယၟု (Introduction and Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ယာတ်ဒၞာ" ဝွံ ဍေံ ဒှ် မလိက် မန် မပံက် ထ္ၜး လဝ် အဓိပ္ပါယ် "ယာတ် မစကာ သွက်ဂွံ ဒၞာ" ရ။
- မူလ ယၟု: ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် "Condom" ဂှ် ဍေံ စ ပြာကတ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၈ ရ။ တၠပညာ ဝင် လ္ၚဵု တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ယၟု ဏအ် ဍေံ ကၠုၚ် နူကဵု ယၟု သဝ်ဝန် "Dr. Condom" မဒှ် သဝ်ဝန် သၟိၚ် အင်္ဂလိက် Charles II ရ။ ဆဂး၊ သက်သဳ ခိုၚ်ခိုၚ် ဟွံမွဲ ဏီ ပုဟ်။
- အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်: မလိက် လေတ္တေန် "condon" မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ဒၞာဲ ဂိုၚ် သိုၚ်" (Receptacle) ဂှ် ဍေံ မာန် ဒှ် တမ်မူလ မလိက် ဏအ် ကီု ရ။
၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် (History and Evolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မၞိဟ် တအ် စကာ ကၠုၚ် ယာတ်ဒၞာ နူကဵု ခေတ် တြေံ တေံ ယျ-
- ခေတ် တြေံ: ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အဳဂျပ် (Egypt) ခေတ် တြေံ၊ မၞိဟ် တအ် စကာ ယာတ် လဳနၚ် (Linen) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ယဲ ရ။
- ရာစုသၞာံ ၁၆: သဝ်ဝန် အဳတလီ Gabriele Falloppio ဍေံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် ယာတ်ဒၞာ လဳနၚ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ယဲ သဳဖလိတ် ရ။
- ယာတ်ဒၞာ သတ္တဝါ: ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၈၊ ယာတ်ဒၞာ မကၠောန် လဝ် နကဵု ဂြိုဟ် တၞုၚ် (Intestines) သဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဝေဝ် တအ် ဍေံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ရ။
- ခေတ် တၟိ: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၉၊ Charles Goodyear ဍေံ ခၞံဗဒှ် နဲကဲ Vulcanization သွက် ရာဗါ (Rubber) တုဲ ယာတ်ဒၞာ ရာဗါ စ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀၊ ယာတ်ဒၞာ လေတ္တက် (Latex) မဒှ် ယာတ်ဒၞာ ပိုဲ မစကာ ဒၟံၚ် လၟုဟ် ဂှ် ဍေံ စ ပြာကတ် ကၠုၚ် ရ။[၂]
၃။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ယာတ်ဒၞာ (Types and Materials)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယာတ်ဒၞာ ဍေံ နွံ နကဵု ဂကူ နာနာ သာ် အတိုင် ဒြပ် ဝတ္ထု မကၠောန် လဝ်-
- လေတ္တက် (Latex): ဍေံ ဒှ် ဂကူ မၞိဟ် စကာ ဂၠိုၚ် အိုတ် ရ။ ဍေံ ခိုဟ် အိုတ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ယဲ STI ကေုာံ ဂဝ်ဂၞဴ ရ။ ဆဂး၊ မၞိဟ် လ္ၚဵု တအ် ဍေံ နွံ ကု ဓါတ် ဟွံတိတ် (Allergy) ကု လေတ္တက် ရ။
- ပိုလီယူရီတိန် (Polyurethane): ဍေံ ဒှ် ပလတ်စတစ် မွဲ ဂကူ ရ။ ဍေံ မိဟ် နူ လေတ္တက် တုဲ ဍေံ ကေတ် ကျာ ဂမ္တဴ ခန္ဓကာယ ခိုဟ် ရ။ ဍေံ ခိုဟ် သွက် မၞိဟ် မၞုံ ကု ဓါတ် ဟွံတိတ် ကု လေတ္တက် ရ။
- ပိုလီအာင်ဆိုပရင် (Polyisoprene): ဍေံ ဒှ် လေတ္တက် တုဲမ္ဂး ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဓါတ် ဟွံတိတ် ရ။ ဍေံ ဇြေတ် ကေုာံ အာရီု ဆုက်လုဲ ခိုဟ် ရ။
- စၞာံ သဵု (Lambskin): ဍေံ ကၠောန် လဝ် နကဵု ဂြိုဟ် သဵု ရ။ ဍေံ စဵုဒၞာ ကဵု ဂဝ်ဂၞဴ မာန် ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဟွံမာန် စဵုဒၞာ ကဵု ယဲ STI (ဗီုကဵု HIV) ပုဟ်၊ ဟိုတ်နူ ဍေံ နွံ ကု ထပေါတ် ဍောတ်တ် ရ။
၄။ လက်သဏ် ကေုာံ နဲကဲ စကာ (Characteristics and Proper Use)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယာတ်ဒၞာ မွဲ ဝွံ ဍေံ သ္ဒး နွံ ကု **လက်သဏ်** မခိုဟ် မပ္တံကဵု ပွမဇြေတ်၊ ပွမဟွံလီုလာ် လောဲ ရ။ နဲကဲ စကာ မဍာံစၟတ် ဂှ် ကိစ္စဇၞော် လောန် ရ- 1. စၟဳစၟတ် စၟတ်တ္ၚဲ အိုတ် အာယုက် (Expiry date) ပ္ဍဲ ပဗ္ဗ ရ။ 2. ပံက် ပဗ္ဗ နကဵု တဲ (လ္ပ စကာ သွား ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကတ်တြေ)။ 3. စုတ် ယာတ်ဒၞာ လတူ က္ဍိုပ် အၚ်္ဂဇာတ် မဍာ် ဒၟံၚ် ရ။ 4. ဍဵု ဖျေဟ် တၞုၚ် ယာတ်ဒၞာ သွက်ဂွံ ပတိတ် ကျာ (ညံၚ် ဂွံ နွံ ဒၞာဲ သုက်) ရ။ 5. ဗလး ဖျေဟ် ယာတ်ဒၞာ စဵုကဵု စိုပ် သၟဝ် အၚ်္ဂဇာတ် ရ။ 6. ကြဴနူ ဆက်ဆောံ လိၚ် တုဲ၊ ရပ် ဂိုၚ် ယာတ်ဒၞာ တုဲ ပတိတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ 7. ထုပ် နကဵု စက္ကူ တုဲ ထောအ် ပ္ဍဲ နိၚ် ရ (လ္ပ ထောအ် ပ္ဍဲ သၟဝ် ဍာ်တရဴ) ရ။
၅။ ဖဵု ပရဲ ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ ယဲ (Effectiveness and STI Prevention)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယာတ်ဒၞာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် နဲကဲ စဵုဒၞာ ယဲ STI မဍိုက်ပေၚ် အိုတ် မွဲ ရ။
- စဵုဒၞာ HIV: သုတေသန ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ယာတ်ဒၞာ ဍေံ ဖအောန် ဖျေဟ် အန္တရာယ် ကၠောအ်က္ဍ HIV စဵုကဵု ၈၀-၉၀ ရာခိုၚ်နှုန်း ရ။
- စဵုဒၞာ ယဲ တၞဟ်: ဍေံ စဵုဒၞာ ကဵု ယဲ ဂနိုရဳယျာ၊ ခလာမဳဒဳယျာ ကေုာံ သဳဖလိတ် ဗွဲမခိုဟ် ရ။
- ဂဝ်ဂၞဴ: နကဵု Typical use မ္ဂး ဍေံ စဵုဒၞာ ကဵု ၈၇% ရ။ ဟိုတ် ဍေံ မဒး လီုလာ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ စကာ ဗၠေတ်၊ ယာတ်ဒၞာ ထကအ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး စကာ ဍာ်ဂဥုဲ (Lubricant) မၞုံ ကု ဓါတ် ကၠေၚ် (Oil-based) လတူ လေတ္တက် ရ။
၆။ ပွမခၞံဗဒှ် ကေုာံ ပွမစၟဳစၟတ် (Manufacturing and Quality Control)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် ယာတ်ဒၞာ ဝွံ ဍေံ စှ်ေ သၞောတ်ဝ် သကာတ်မြဟ် လောန် ရ-
- နဲကဲ Dipping: ညးတအ် စကာ ဗီုပြၚ် ဖန် တုဲ ၜိုပ် ပၠုပ် အပ္ဍဲ ဍာ် လေတ္တက် ရ။
- စၟဳစၟတ် Electronic: ယာတ်ဒၞာ ဇၟာပ် မ ဝွံ ညးတအ် သ္ဒး စၟဳစၟတ် နကဵု သၞောတ်ဝ် လျှပ်စစ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ထပေါတ် ဍောတ်တ် တအ် ရ။
- စၟဳစၟတ် ဍာ် ကေုာံ ကျာ: ညးတအ် ရုဲ စှ် ကေတ် ယာတ်ဒၞာ လ္ၚဵု တုဲ စုတ် ဍာ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဓလေတ် ကျာ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ဒြဟတ် ဍေံ ရ။ ယဝ်ရ ယာတ်ဒၞာ ဂှ် ဟွံအံၚ်ဇၞး မ္ဂး၊ ယာတ်ဒၞာ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ လၟေၚ် ဂှ် ညးတအ် ပလီု ထောအ် ရ။[၃]
၇။ လၟိဟ် ညးစကာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Global Usage and Statistics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗဇာ ယာတ်ဒၞာ ဝွံ ဍေံ ဇၞော် မောဝ် ဒၟံၚ် လၟိုန် ရ-
- လၟိဟ် ညးစကာ: အလုံ ဂၠးတိ၊ မၞိဟ် ၜိုတ် ၆၀၀ မဳလဳယျာန် ပြၚ် ညးတအ် စကာ ဒၟံၚ် နဲကဲ စဵုဒၞာ ဂဝ်ဂၞဴ ရ။ ယာတ်ဒၞာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် နဲကဲ ပြာကတ် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၃ ရ။
- ၚုဟ်မး ဗဇာ: ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃၊ ၚုဟ်မး ဗဇာ ယာတ်ဒၞာ အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ဍေံ နွံ ၜိုတ် ၁၀ ဗဳလဳယျာန် ဒဝ်လာ ပြၚ် ရ။ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (မပ္တံကဵု ကြုက် ကေုာံ အိန္ဒိယ) ညးတအ် ပတိတ် ယာတ်ဒၞာ ဂၠိုၚ် အိုတ် ရ။
- ပရေၚ် ပအပ် ကဵု သၠးပွး: ဂကောံ UN ကေုာံ NGO တအ် ညးတအ် ပအပ် ကဵု ယာတ်ဒၞာ ဗဳလဳယျာန် မ ပ္တံကဵု ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ် ဒၟံၚ် တအ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ယဲ HIV ရ။
၈။ လညာတ် ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ဘာသာ (Societal and Religious Views)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယဲ ယာတ်ဒၞာ ဝွံ ဍေံ ဒး ဒုၚ် ပါ်ပဲါ ကေုာံ ဒစဵုဒစး နူကဵု ဂကောံ ဘာသာ လ္ၚဵု ရ-
- ဗာတီကန် (Vatican): အလဵုအသဳ ကာသိုလိပ် တအ် ညးတအ် ဒစဵုဒစး ပွမစကာ နဲကဲ စဵုဒၞာ ဂဝ်ဂၞဴ သဘာဝ ဟွံသေၚ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဆဂး၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၀၊ Pope Benedict XVI ညး ဟီု ဒဒှ်ရ ပွမစကာ ယာတ်ဒၞာ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ယဲ HIV ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် တာလျိုၚ် မွဲ မာန် ရ။
- ပရေၚ် ဂွ (Stigma): ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် အာရှ လ္ၚဵု၊ မၞိဟ် တအ် ဂွ သွက်ဂွံ ရာန် ယာတ်ဒၞာ ပ္ဍဲ ရုၚ် သွံ ဂဥုဲ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံၚ် မၞိဟ် သၟတ် တအ် ဟွံကလိဂွံ ပရေၚ် စဵုဒၞာ ရ။
- ပရေၚ် ပညာ လိၚ်: ပွမဗတောန် ပရူ ယာတ်ဒၞာ ပ္ဍဲ ဘာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် တၚ် ဒစဵုဒစး အကြာ မိမ ကေုာံ အလဵုအသဳ ရ။
၉။ အခေါၚ်အရာ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပဲါ (Ethics and Legal Aspects)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမကၟာတ် လဒဵု: ပ္ဍဲ အတိတ် တေံ၊ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (မပ္တံကဵု ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်) ညးတအ် ကၟာတ် လဒဵု ပွမသွံ ယာတ်ဒၞာ နကဵု ဥပဒေ (Comstock laws) ရ။
- Stealthing: ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပရေၚ် ပလီုပလာ် အခေါၚ်အရာ မွဲ၊ မဒှ် ပွမပတိတ် ယာတ်ဒၞာ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဆက်ဆောံ လိၚ် နကဵု ဟွံမွဲ ကု တၚ် တုပ်စိုတ် နူ ညး မွဲ လပါ် ရ။ ဥပဒေ ဍုၚ် လ္ၚဵု စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဏအ် နဒဒှ် ဒုစရိုက် ပရေၚ် လိၚ် ရ။
- အခေါၚ် ကလိဂွံ: ဂကောံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် တအ် ဂစာန် ဒၟံၚ် ညံၚ် ညးဗြဴ ကေုာံ မၞိဟ် ဒိုက်ဂတ် တအ် ဂွံ ကလိဂွံ ယာတ်ဒၞာ ဗွဲမသၠးပွး ရ။
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နဲပညာ တၟိ (Future and Innovation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာ တအ် ဂစာန် ဒၟံၚ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ယာတ်ဒၞာ မခိုဟ် နူ ဏအ်-
- ဂရာဖင်း (Graphene): ယာတ်ဒၞာ မကၠောန် လဝ် နကဵု ဂရာဖင်း ဂှ် ဍေံ မိဟ် လောန် ကေုာံ ဇြေတ် လောန် ရ။
- ဟိုက်ဒရိုဂျေလ် (Hydrogel): ဍေံ ဒှ် ယာတ်ဒၞာ မၞုံ ကု အာရီု ဆုက်လုဲ တုပ် ကု စၞာံ မၞိဟ် ဇေတ်တ် ရ။
- ယာတ်ဒၞာ ဍောတ်တ် (Spray-on condoms): ညးတအ် စၟဳစၟတ် ဒၟံၚ် ယာတ်ဒၞာ မမာန် ဖျေတ် စုတ် လတူ အၚ်္ဂဇာတ် ရ။
- ယာတ်ဒၞာ ညှိ အာယုက်: ယာတ်ဒၞာ မမာန် ပြံၚ်လှာဲ သာ် ယဝ်ရ ဍေံ ဆုက်လုဲ ဒး စၟယဲ STI ရ။
> 💡 လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်: သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု နဲကဲ စကာ ယာတ်ဒၞာ မဍာံစၟတ် ကေုာံ ဖဵု ပရဲ ဍေံ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - How to use a condom correctly - Step by Step လတူ YouTube
- ယာတ်ဒၞာ မထုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ပဗ္ဗ သွက်ဂွံ သွံ
- ယာတ်ဒၞာ ခေတ် တြေံ မကၠောန် လဝ် နကဵု ဂြိုဟ် သတ္တဝါ
ယာတ်ဒၞာ သွက် ဗြဴ (Internal condom)
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- collier, A. (2007). The Humble Little Condom: A History. Prometheus Books.
- Hatcher, R. A., et al. (2018). Contraceptive Technology. 21st ed. New York: Ayer Company Publishers.
- World Health Organization. (2010). Male Latex Condom: Specification, Prequalification and Guidelines for Procurement. Geneva.
- Guttmacher Institute. (2019). Contraceptive Use in the United States.
- Holmes, K. K., et al. (2004). Effectiveness of condoms in preventing sexually transmitted infections. Bulletin of the World Health Organization.
- Trussell, J. (2011). Contraceptive failure in the United States. Contraception Journal.
- National Institutes of Health (NIH). (2001). Workshop Summary: Scientific Evidence on Condom Effectiveness for Sexually Transmitted Infection (STI) Prevention.
- Tone, A. (2001). Devices and Desires: A History of Contraceptives in America. Hill and Wang.
- UNESCO. (2018). International technical guidance on sexuality education.
- Condom. English Wikipedia. Retrieved May 8, 2026.
- ↑ Hatcher, R. A., et al. (2018). Contraceptive Technology. 21st ed. New York: Ayer Company Publishers.
- ↑ Collier, A. (2007). The Humble Little Condom: A History. Prometheus Books.
- ↑ WHO (2010). Male Latex Condom: Specification, Prequalification and Guidelines for Procurement. Geneva: World Health Organization.