ယူကရေန်

ဍုင် ယူကရေန် Україна
အလာံ တဆိပ်
ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ယူကရေန် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ
ဍုင်ဇၞော်	ကဳယေဗ် 50°27′N 30°31′E
ဇၞော်အိုတ်ဍုင်	ကဳယေဗ်
အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင်	ဘာသာ ယူကရေန်
အလဵုအသဳ	သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
• သမ္မတ	ဗဝ်လဝ်ဒဳမဳယာ ဇေလဳန်သကဳ
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော်	ဒေနစ်သ် သျှမဳဟာလ်
မပိုင်ပြဳလဝ်
• သီုဖအိုတ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
• တၟော်	၃၈ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၂ - ဟွံရိုဟ်လၟိဟ် ညးဒဴပၞာန်)
လှုဲ	ဟရဳဗနဳယာ (UAH)
ဇြောမ်အခိင်	EET (UTC+2)

ယူကရေန် (အၚ်္ဂလိက်: Ukraine) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ကေုာံ ဗမံက် ရးဥရောပ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ မနွံ အလုံ မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ဗမံက် ကဵု သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ရုရှ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် ဗေလာရုသ်၊ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် ပဝ်လာန်၊ သလဝ်ဗာကဳယျာ ကေုာံ ဟန်ဂေရဳ၊ လပါ်နေရတိ ဆက်စပ် ကု ဍုင် ရဝ်မေနဳယျာ ကဵု မဝ်ဒဝ်ဗာ ရ။ လပါ်သၠုင်ကျာ ဂှ် ဍေံ နွံ ကု ပြင်ၜဳ မဆက်စပ် ကု ၜဳ လမ္စံက် ကေုာံ ၜဳ အာဇဝ် တအ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ကဳယေဗ် ရ။

၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ

တိဍာ် ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ကေုာံ တိဗ္ၚ မလှဲလး ဗွဲမလောန် ရ။

• ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ဒေသ လပါ်ပလိုတ် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် တုဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲ တကအ် ခရိုင်မဳယျာ လေဝ် နွံ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ညိနာင် ရ။ ၜဳ ဒနဳပါ ဂှ် ဒှ် ၜဳ အဓိက မဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် နူ သၟဝ်ကျာ စဵုကဵု စိုပ် ၜဳ လမ္စံက် ရ။
• ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဒေသ သၠုင်ကျာ (ခရိုင်မဳယျာ) ဂှ် နွံ ကု ဥတု သမၠဲ ၜဳ လမ္စံက် မကမ္တဴ ညိ ရ။

၂။ သယံဇာတ သဘာဝ

ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သတ္တု ရ။

• တိ လမ္စံက်: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု "တိ လမ္စံက်" မဒှ် တိ မခိုဟ် အိုတ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက်ဂွံ ပတိတ် သြောအ်မ ကေုာံ မသတ်နာနာ ရ။ ညးတအ် ကော်စ ဍုင် ဏအ် "တိုက် သြောအ် ရးဥရောပ" ရ။
• သတ္တု ကေုာံ ဓါတ်: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ပသဲ၊ တၟအ်ဆု ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ လပါ် ဗမံက် (ဒေသ ဒောန်ဗာတ်သ်)၊ ကေုာံ ယူရေနဳယမ်၊ တိုက်တေနဳယမ် တအ် ရ။

၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ

• ပြသၞာ သဘာဝ ချာနဝ်ဗဳလ်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၆ ဂှ် ရုင်စက် ဒြဟတ် ညူကလဳယျာ ချာနဝ်ဗဳလ် ခတိုဟ် အာ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဘဲအန္တရာယ် သဘာဝ မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ဥရောပ ရ။ ဒေသ မဆက်စပ် တအ် ဂှ် လၟုဟ် လေဝ် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် နဒဒှ် ဒေသ ဓါတ် ရေဒဳယဝ် သက်သဳ ဏီ ရ။
• ဒေသ အာဲကၟာဲ: အလဵုအသဳ တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒေသ ဂြိုပ်၊ ကၟာဍာ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ပရေင် မင်မဲ ဂြိုပ် ကာပါသဳယေန် ရ။

၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်

ဝင် ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု ပရေင် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင် ဗတိုက်ပၠန် သွက် ဗၠးၜး ဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။

• ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ကဳယေဗ် ရူတ်သ်: ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဍုင် ကဳယေဗ် ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵု အေန်ပါယာ ကဳယေဗ် ရူတ်သ် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဍေံ ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု ပဝ်လာန် ကေုာံ အေန်ပါယာ ရုရှ ရ။
• ခေတ် သဵုဗဳယေတ်: ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် သဵုဗဳယေတ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၂-၁၉၃၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင် အုပ်ဓလံက် သတာလဳန် တုဲ ပရေင် ကၞောဝ် ဇၞော် (Holodomor) က္တဵုဒှ် တုဲ မၞိဟ် ဒး ချိုတ် အာ ဂၠိုင် ကု မဳလဳယာန် ရ။
• ပရေင် သၠးပွး ကေုာံ ပၠန်ဂတး: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ ယူကရေန် လလောင်တြး သၠးပွး ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ပရေင် ပၠန်ဂတး အရံင် လဳမဴ (သၞာံ ၂၀၀၄) ကေုာံ ပၠန်ဂတး ယေန်သၞာင် (Euromaidan သၞာံ ၂၀၁၄) က္တဵုဒှ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ ပါလုပ် ဂကောံ ဥရောပ ရ။
• ပၞာန် ကေုာံ ပရေင် ကျူးကျော်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄ ရုရှ သီ ကေတ် တကအ် ခရိုင်မဳယျာ တုဲ ပၞာန် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ဗမံက် ရ။ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ရုရှ လုပ် ဗတိုက် ဍုင် ယူကရေန် နကဵု ဒြဟတ် ပၞာန် ပေင်င် တုဲ၊ စဵုကဵု လၟုဟ် ပၞာန် ဆက် က္တဵုဒှ် ဒၟံင် ဏီ ရ။

၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်

• ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၇၇%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ယူကရေန် တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရုရှ၊ ဗေလာရုသ် ကေုာံ တာတာ တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
• အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်: ဘာသာ ယူကရေန် ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု လှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ကွတ်တဲ ဗီုပြင် ရုပ် ပါန်ခဳ လတူ ခၟာဲစာင် (Pysanka) ကေုာံ စၞစ မပ္တံကဵု ဘဝ်သျှ် (Borscht) တအ် ရ။

၆။ ပရေင်ပညာ

• ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ အလဵုအသဳ ကဵု လဝ် လဟိင် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ၜိုတ် ၉၉% ပြင် ရ။
• တက္ကသိုလ်: တက္ကသိုလ် အလုံကောန်ဂကူ တာရာတ်သ် သျှေဗ်ချေန်ကဝ် (Taras Shevchenko National University of Kyiv) မနွံ ပ္ဍဲ ကဳယေဗ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒှ် ပၞာန် သၞာံ ၂၀၂၂ တေအ်၊ ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် လဒေါဝ် တုဲ ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် လပါ် ကမၠောန် သြောအ်မ ကေုာံ ကွတ်ပညာ ရ။

• ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် တဵုလွဳ (ပတိတ် သြောအ်၊ သြောအ်က္ၜင် ကေုာံ ကၠေင် ပ္ကဴတ္ၚဲ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်)၊ ပတိတ် ပသဲ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက ရ။
• အကာဲအရာ လၟုဟ်: ဟိုတ်နူ ပၞာန် လုပ် ဗတိုက် နူကဵု ရုရှ တုဲ၊ ရုင်စက်၊ ဂၠံင်တရဴ ကေုာံ ဍုင် ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင် လီုလာ် အာ တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဏအ် လေဝ် ဒး စှ်ေ အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ဥရောပ
• ရုရှ
• ဗေလာရုသ်
• ပဝ်လာန်
• သလဝ်ဗာကဳယျာ
• ဟန်ဂေရဳ
• ရဝ်မေနဳယျာ
• မဝ်ဒဝ်ဗာ

နိဿဲ

• "Ukraine Profile". BBC News.
• "World Factbook: Ukraine". CIA.
• Ukraine, Wikipedia.