ယူနက်သကို
ယူနက်သကို (အၚ်္ဂလိက်: UNESCO; ယၟုပေင်ပေင်: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ဝွံ ဒှ်ဂကောံတၟေင်မွဲ နူကဵု ကုလသမဂ္ဂ (United Nations) မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံဗဒှ်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ပရေင်ဂီုကံ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။[၁] ယူနက်သကိုဝွံ သုင်စောဲနဲကဲ ပံင်ကောံဂၠးကဝ် ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ သိပ္ပံ၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ သွက်ဂွံပခိုဟ်ပတိုန် အဆင့်ဘဝမၞိဟ်တအ်ရ။
ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဒက်ပ္တန် (History and Foundation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယူနက်သကိုဝွံ စတင်ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲ ၁၆ နဝ်ဗေမ်ဗါ ၁၉၄၅ ကြဴနူပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ရုင်ဗဟဵုဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ပါရိသ်၊ ရးနိဂီုပြင်သေတ်။[၂]
တင်ရန်တၟအ် အဓိက (Core Missions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယူနက်သကိုဝွံ ဖျေဟ်လဝ်တာလျိုင် အဓိက ၅ သာ်-
- ပရေင်ပညာ (Education): ပကဵုညံင်မၞိဟ်သီုဖအိုတ် ဂွံကလိဂွံအခေါင်တိုန်ဘာ ကေုာံ ပညာဍာ်ဒကေဝ်သၠုင်။
- သိပ္ပံသဘာဝ (Natural Sciences): ထံက်ပင်ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သိပ္ပံ သွက်ဂွံစဵုဒၞာပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ထိင်ဒဝ်သယံဇာတ။
- သိပ္ပံစိုတ် ကေုာံ လူမှုဗေဒ (Social and Human Sciences): စဵုဒၞာအခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်မံင်စံင်ညဳသၟဟ်။
- ယေန်သၞာင် (Culture): ထိင်ဒဝ်အာဲကၟာဲဂၠးကဝ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်နာနာ ညံင်ဟွံဂွံကၠေအ်ကၠက်။
- ဆက်ဆောံ ကေုာံ တင်ဂၞင် (Communication and Information): ထံက်ပင်အခေါင်ဟီုဂးဗၠးၜး ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ နဲကဲတၟိတအ်။
ကမၠောန်မမြဟ်ဂမၠိုင် (Major Programs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယူနက်သကို ပြာကတ်တဴ ဗွဲမလောန် နကဵုကမၠောန်တအ်ဏအ်ရ-
- အာဲကၟာဲဂၠးကဝ် (World Heritage): စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ထိင်ဒဝ်ဒၞာဲဒေသ ဝင် ကေုာံ သဘာဝ (ဥပမာ- ဍုင်တြေံဗုကာံ၊ အာင်ဂဝ်ဝါတ်)။
- အာဲကၟာဲမဟွံမဲကုရုပ် (Intangible Cultural Heritage): ထိင်ဒဝ်အခိုက်ကၞာ၊ ဒွက်၊ လှ်ေ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာမန်-ဗၟာ (ဥပမာ- သဘင်အတးသင်္ကြာန်)။
- Memory of the World: ထိင်ဒဝ်လိက်ကဝး ကေုာံ မူပတြေံတြေံ မနွံကဵုၚုဟ်မးဝင်။
- Biosphere Reserves: ဒေသစဵုဒၞာသဘာဝ ကေုာံ သတ်ဂြိုပ်။
အခန်ကိစ္စဇၞော် (Significance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယူနက်သကိုဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ယေန်သၞာင်ဂကူမၞိဟ်တအ်ရ။ ယဝ်ရဟွံမဲကုဂကောံဏအ်မ္ဂး ဒၞာဲဝင်ကိစ္စဇၞော်ဂၠိုင်ဂု ထပ်လီုလာ်အာ နကဵုဘဲပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ခေတ်လၟုဟ်ရ။[၃]