ယေန်သၞာင်ဗေဒ
| တက္ကသိုလ် ဘာမေန်ဟမ် ဒၞာဲ ယေန်သၞာင်ဗေဒ မစက္တဵုဒှ် တက္ကသိုလ် ဘာမေန်ဟမ် (University of Birmingham) ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလိက် မဒှ် ဒၞာဲ ဌာန သုတေသန ယေန်သၞာင်ဗေဒ ခေတ်တၟိ မစက္တဵုဒှ် လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် | |
| ကဏ္ဍသၟဝ် | လ္ၚတ်မဳဒဳယာ၊ ယေန်သၞာင် မၞိဟ်ဂၠိုင်၊ လ္ၚတ်ကဆံင်ပူဂိုလ် |
|---|---|
| ပရူပညာ မဆေင်စပ် | ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်, ဒဿနိကဗေဒ, မနုဿဗေဒ, ဝင်, သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် |
ယေန်သၞာင်ဗေဒ (အၚ်္ဂလိက်: Cultural Studies) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍ ပညာ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ယေန်သၞာင် မၞုံ ကု အစောံ မပြံင်လှာဲ စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ပညာ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဟွံသေင် ဆ ပွမလ္ၚတ် အနုသုခုမ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိုက်ကၞာ တြေံတြဟ် ဟေင် ပုဟ်၊ ဆဂး ဍေံ ဒှ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် "ယေန်သၞာင်" မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဒြဟတ် အုပ်ဓုပ် (Power)၊ ပရေင် ဍုင်ကွာန်၊ ဂကူ ကေုာံ ကဆံင် မၞိဟ် (Social class) ရ။
ပ္ဍဲကဵု ပညာ ဏအ် မ္ဂး، ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ "ယေန်သၞာင်" မဟီု ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပွဳပွူ မွဲ မၞုံ ကု ပရေင် ပဋိပက္ခ ကေုာံ ပွမပြိုင်ပကာန် ညးသကအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဝဵု ကေုာံ ပွမဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။
၁။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင်ဗေဒ ဝွံ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ကဆံင် တၠပညာ အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ (လပါ် ကၞောတ် သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင် - Late 1950s) နူကဵု ဗဟဵု လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် ခေတ်လၟုဟ် (Centre for Contemporary Cultural Studies - CCCS) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဘာမေန်ဟမ် (University of Birmingham) ပ္ဍဲ ဍုင် အင်္ဂလိက် ရ။
တၠပညာ အဓိက ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု Richard Hoggart, Raymond Williams ကေုာံ ဗွဲကြဴ Stuart Hall တအ် ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ပညာ ဏအ် သွက်ဂွံ ဝေင်ဂြေပ် ကဵု "ယေန်သၞာင် မၞိဟ် ကဆံင် သၟဝ် / မၞိဟ် ကၠောန် ကမၠောန်" (Working-class culture) မဒး ဒုင် ဖျေဟ် လဝ် ကဆံင် နူကဵု ယေန်သၞာင် မၞိဟ် သၠုင် (High culture) တအ် ရ။
၂။ နကဵု မတ် တၠပညာမ္ဂး (Theoretical Perspectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵု မတ် တၠပညာ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ မ္ဂး، ယေန်သၞာင်ဗေဒ ဏအ် နွံ ကု တင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိက အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-
- နကဵု မတ် တၠပညာ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး (Representation): တၠပညာ Stuart Hall ဗၟံက် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင် ဂှ် ဟွံသေင် အရာ မနွံ ဒၟံင် အလဵု ဇကု ဍေံ (Objective reality) ပုဟ်၊ ဆဂး ဍေံ ဒှ် အရာ မဖန်ဗဒှ် လဝ် (Constructed) နကဵု အရေဝ် ဘာသာ၊ ရုပ်ရဴ ကေုာံ မဳဒဳယာ တအ် ရ။ ပွမဗၟံက် ထ္ၜး ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လညာတ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ [၁]။
- နကဵု မတ် တၠပညာ ပွမသြဇာတဴ (Hegemony): တၠပညာ Antonio Gramsci သောင် ကလး လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအသဳ မၞုံ ကု ဒြဟတ် အုပ်ဓုပ် တအ် ဂှ် ညးတအ် စကာ "ယေန်သၞာင်" (ဗီုကဵု ပရေင် ပညာ၊ မဳဒဳယာ၊ ဘာသာ သာသနာ) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လညာတ် မၞိဟ် တအ် ညံင် ဂွံ ဒုင် ကေတ် သၞောတ် ညးတအ် ဗွဲမလောဲသွာ ကေုာံ ဟွံမွဲ ကု ပွမဒစဵုဒစး ရ [၂]။
- နကဵု မတ် တၠပညာ ယေန်သၞာင် မန် (Mon Cultural Context): ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပၠန်ဂတး ကေုာံ ပရေင် ဍုင်ကွာန် ဂကူ မန် မ္ဂး، ယေန်သၞာင်ဗေဒ ဝွံ စကာ ဂွံ နဒဒှ် ကပေါတ် အရင် (Tool) အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကေုာံ မင်မဲ ဗီုပြင် ယေန်သၞာင် မန် မတန် ကြံင် ဒၟံင် အကြာ ပရေင် ဓလီု ယေန်သၞာင် ဇၞော် ဂမၠိုင် (Dominant cultures) ရ။
၃။ ကဏ္ဍ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိကဂမၠိုင် (Main Areas of Study)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ ယေန်သၞာင်ဗေဒ ဝွံ ဍေံ လ္ၚတ် စွံ အာရီု လတူ ကဏ္ဍ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
- ယေန်သၞာင် မၞိဟ်ဂၠိုင် (Popular Culture): ပွမလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရုပ်ဂံင် (Movies)၊ ဒွက် (Music)၊ ဝတ္ထု၊ ဂိမ်း ကေုာံ မဳဒဳယာ ဂမၠိုင် မဒှ် အရာ မၞိဟ် သာမည တအ် မစသုင် ကေုာံ ဒးစိုတ် ဂၠိုင် အိုတ်။
- အထေင်အယုက် ကေုာံ ကဆံင် (Identity and Intersectionality): ပွမလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကူ (Race)၊ ဘာသာ (Religion)၊ လိင် (Gender) ကေုာံ ကဆံင် ပူဂိုလ် ဗီုလဵု ဍေံ ဆက်စပ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင် ဟွံတုပ်သၟဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင် အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်။
- ဂၠးကဝ်ဗေဒ / သြဇာ ဂၠးတိ (Globalization): ဗီုပြင် ယေန်သၞာင် ဂၠးတိ (Global culture) မပြံင်လှာဲ ပံင်နှဴ ကဵု ယေန်သၞာင် ဒေသ ဂမၠိုင် ကေုာံ ဗီုလဵု ယေန်သၞာင် ရးပလိုတ် တအ် ဓလီု အလုံ ဂၠးတိ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)
- ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy)
- မနုဿဗေဒ ယေန်သၞာင် (Cultural Anthropology)
- နဲပညာ ကေုာံ မဳဒဳယာ (Technology and Media)