ယေန်သၞာင်မန်
ယေန်သၞာင်မန် (အင်္ဂလိက်: Mon Culture) ဂှ် ဒှ်ပကောံပကာန် အခိုက်ကၞာ၊ ဗဗေင်စိုတ်၊ လိက်ပတ်၊ အနုပညာ ကေုာံ သၞောတ်အဝဵု မၞိဟ်တအ်မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် ခေတ်အဆက်ဆက်ရ။ ယေန်သၞာင်မန်ဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ယေန်သၞာင်အာရှအဂၞဲ (ဗွဲတၟေင် ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်သေံ) ရ။
၁. ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင်မန်ဂှ် နွံကဵုလက်သန်တၟေင်နာနာ:
- သာသနာ ကေုာံ ဗဗေင်စိုတ်: ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဒှ်ဗဟဵုယေန်သၞာင်မန်။ သင်မန် တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မထိင်ဓရတ်လဝ် အာဲကၟာဲပညာ ကေုာံ ဝိရိယဂကူ။
- လိက်ပတ်မန်: ဘာသာလိက်ပတ်မန်ဂှ် ဒှ်လိက်ပတ်မနွံကဵုဝင်ဇြိုဟ်နက် တုဲ ဒှ်သဇိုင်လိက်ပတ်ပ္ဍဲဒေသ။
- အနုပညာမန်: ဗီုပြင်ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ဒွက် ကေုာံ လှ်ေမန် မနွံကဵုလက်သန် "Mon Visual Identity"။
- အခိုက်ကၞာ: ပွမစၟတ်သမ္တီတ္ၚဲကောန်ဂကူမန်၊ ပွမသုင်စောဲယာတ်ဍောတ်မန် ကေုာံ အခိုက်ကၞာပွိုင်ဍုင်နာနာ။
၂. ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ အစောံသတ္တိ (Agency)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် "Multiculturalism"၊ ယေန်သၞာင်မန်ဂှ် ဒှ်ကိရိယာ သွက်ဂွံစဵုဒၞာ "Burmanization" (ပွမကဵုဒှ်ဗၟာ)။ ဍေဟ်ထ္ၜးကေတ်မာန် ဗီုလဵုသံဃမန် ကေုာံ အစာပညာမန်တအ် မသုင်စောဲယေန်သၞာင် သွက်ဂွံပခိုင်ကေတ် "Institutional Autonomy" (အဝဵုအပ္ဍဲဌာန) မဗၠးၜးနူအဝဵုဗဟဵုရ။