ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲအဆံင်ဂၠးကဝ်
| ဒေသ ဂကောံမၞိဟ် မပဒတဴဂၠိုင် | |
|---|---|
| ရးနိဂီုဗၟာ၊ ရးနိဂီုသေံ၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ အဝ်သတြေလျာ၊ ဥရောပ | |
| အရေဝ်ဘာသာ | |
| ဘာသာမန် | |
| ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော် | |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ၊ ဇေန်) | |
| တၞောဝ်ဂကူ | |
| ဂကူမန် |
ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲအဆံင်ဂၠးကဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Mon Culture in Global Context) ဝွံ ဒှ်အရာမဗၟံက်ထ္ၜးကဵု င္ၚုဟ်မး၊ အစောံသြဇာ ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ယေန်သၞာင်ဂကူမန် ပ္ဍဲကဵုသၞောတ်မၞိဟ်ဂၠးကဝ် ကေုာံ ဂကောံအလုံလိုက်ဂမၠိုင်ရ။ ယေန်သၞာင်မန်ဝွံ ဒှ်ယေန်သၞာင်တမ်မူလ မနွံကဵုရာဇဝင်ဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲဒေသအာယှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး စိုပ်အာအဆံင် မဂၠးကဝ်စၟတ်သမ္တီကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
အာဲကၟာယေန်သၞာင် မကိုင်သၟာပ်ဟွံဂွံ (Intangible Cultural Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵု ဂကောံယူနက်သကို (UNESCO) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် အာဲကၟာယေန်သၞာင်မန် လ္ၚဵုတအ် နဒဒှ် အာဲကၟာမၞိဟ်ဂၠးကဝ်ရ။
- လှ်ေဒယှ်ေမန် (Mon Dance): ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳရးနိဂီုသေံ ပတိုန်ထ္ၜးတုဲ ယူနက်သကို စၟတ်သမ္တီလဝ် "လှ်ေမန်" (Khon Mon/Nuat Mon) နဒဒှ် အာဲကၟာယေန်သၞာင်ဂၠးကဝ် (Intangible Cultural Heritage of Humanity) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အနုပညာမန်ဝွံ နွံကဵု င္ၚုဟ်မး သွက်မၞိဟ်အလုံဂၠးကဝ်ရ။
- သဘင်ဖျေဟ်ဗ္တာင် (Songkran Mon): အခိုက်ကၞာမန် မဆေင်ကဵု သဘင်အတးသင်္ကြာန် (ဥပမာ- သဘင်ဖျေဟ်ဗ္တာင် ပ္ဍဲအာင်လာတ်/Phra Pradaeng) ဂှ် ဒှ်အရာမဂၠးကဝ်မတ်စွံဒၟံင် ဟိုတ်နူမင်မွဲလဝ် အခိုက်ကၞာတမ်မူလ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။
ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပညာစက် (Cultural Diplomacy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင်မန်ဝွံ ဒှ် "Bridge" (တံင်စက္ကောံ) အဓိက သွက်ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာဍုင်နာနာ ပ္ဍဲအာယှရ-
- အနုပညာဗုဒ္ဓဘာသာ: နဲကဲဒက်ပတန် စေတဳ၊ ပ္တိန်ရုပ် ကေုာံ အနုပညာကျာ်စေတဳမန်တအ်ဂှ် ပရးဝါတ်စိုပ်အာလဝ် စဵုကဵုစိုပ် ဍုင်သေံ၊ ဍုင်လဴ ကေုာံ ဍုင်ကာမ္ဗောဒဳယာတုဲ ဒှ်အာဲကၟာပညာစက် (Academic heritage) မၞိဟ်ဂၠးကဝ်တအ် လ္ၚတ်ဒၟံင်ရ။
- လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ: လိက်မန်တြေံ (Old Mon Inscriptions) ဂှ် ဒှ်တင်ဂၞန်ဝင် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ညးတၠပညာ ရးပလိုတ်တအ် ဂွံသ္ၚဳဂၠေပ် ဝင်အာယှအဂၞဲရ။
ဂကောံအောန်မန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (Mon Diaspora)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဂကောံမၞိဟ်မန်တအ် ပရးစိုပ်အာလဝ် အလုံမွဲဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ အဝ်သတြေလျာ၊ ကေုာံ ဥရောပတအ်ရ။
- ပရေင်မင်မွဲယေန်သၞာင်: ဂကောံမန်တအ်ဏအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ပေါဲသဘင်ယေန်သၞာင် (ဥပမာ- တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်) ပ္ဍဲဍုင်သ္အာင်တအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု "Cultural Diversity" (ပရေင်ယေန်သၞာင်နာနာသာ်) ပ္ဍဲအဆံင်ဂၠးကဝ် ညံင်ဂွံရာင်ဆာဲတိုန်ရ။
- ဒဳဂျဳတော ယေန်သၞာင်: ပွမသုင်စောဲအေန်တာနက် ကေုာံ သပ်ဝဲနာနာ သွက်ဂွံမင်မွဲလိက်မန် ကေုာံ ဒယှ်ေမန်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဗၟံက်ထ္ၜးဒၟံင် ဒဒှ်ဇကု (Identity) ပ္ဍဲလိုက်ဒဳဂျဳတောရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- UNESCO Intangible Cultural Heritage. UNESCO.
- နာဲသက်လောန် (၂၀၁၀)၊ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ။