ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်
ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် (အၚ်္ဂလိက်: Minority Culture) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်မွဲမွဲမ္ဂး၊ ဍေံဒှ် ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ လညာတ်ပတှ်ေ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် မၞုံကဵု လၟိဟ်အောန် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞုံကဵု အဝဵုအာဏာ အောန် လတူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဂကောံယေန်သၞာင်ဏအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဂျိုင်တန်တဴဒၟံင် သၟဝ် အဝဵုသြဇာ ယေန်သၞာင် မဇၞော် (Dominant Culture) ရ။
ပ္ဍဲလညာတ် သိပ္ပံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မ္ဂး၊ ဝေါဟာရ "ကောန်ဍောတ်" (Minority) ဏအ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပွမတွဟ်ကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန် မွဲဓဝ်သၟးတုဲ၊ ဍေံစွံအာရီု လတူ ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ (Power Dynamics) ရ။ ၜိုန်ရ လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ ဟွံမဲကဵု အဝဵု ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲဍုင်မ္ဂး ဂကောံဂှ် ဒှ်ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် မာန်ရ။
လက်သဏ် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု လက်သဏ် မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- ပရေင်စွံလပါ်ဇိုင် (Marginalization): ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဝင် ညးတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံကလိဂွံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နူကဵု အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာဗတောန်လိက်တုဲ ဒးဒုင် စွံလဝ် လပါ်ဇိုင်ရ။
- လက်သဏ် ယေန်သၞာင် မခိုင်ကၠိုက် (Strong Cultural Identity): ဟိုတ်နူ မဒးဒုင် ဆဵုဂဗ ကု ဒြဟတ်ဓလီု နူမ္ၚးတုဲ၊ ကောန်ဂကောံတအ်ဝွံ မင်မွဲလဝ် လက်သဏ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပံင်ကောံ (Sense of belonging) ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။
- ဒြဟတ်ဓလီု ပွမသီကေတ် (Assimilation Pressure): ညးတအ် ဒးဒုင် ဒြဟတ်ဓလီု လၟိုန်ကာလ ညံင်ဂွံ ထောအ်ကၠေအ် ယေန်သၞာင်ဇကုတုဲ ဗက်စ သၞောတ်ဝ်၊ အရေဝ် ကေုာံ အခိုက် ယေန်သၞာင် မဇၞော်ရ။
သဇိုင်လညာတ် တၠပညာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူ ဘဝ ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် နာနာသာ်ရ-
- လညာတ် ဂကောံသၟဝ် / ဆပ်အာလ်တာန် (Subaltern Studies): တၠပညာ အိန္ဒိယ ဂျာယာတရဳ သပဳဗါတ် (Gayatri Spivak) လ္ၚတ်လဝ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် မဟွံမဲကဵု အဝဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမဒးဒုင် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် (Subaltern) တအ်ရ။ ညးသၟာန်လဝ် "Can the Subaltern Speak?" (ဂကောံမၞိဟ် လပါ်သၟဝ်တအ် နွံအခေါင် ဟီုဂး ထ္ၜးဆန္ဒ ညိဟာ?) တုဲ ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ရမ္သာင် ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် မဇၞော်ရ။[၁]
- ပရေင်ဒုင်တဲ ယေန်သၞာင်နာနာ (Multiculturalism / Cultural Pluralism): ဒှ်လညာတ် မဒစဵုဒစး ကဵု ပွမသီကေတ် (Assimilation) ရ။ လညာတ်ဏအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်ဝွံ ဟွံဒးထောအ်ကၠေအ် လက်သဏ် ဇကုတုဲ၊ ညးတအ် နွံအခေါင် ဂျိုင်တန်တဴ မွဲစွံ အကြာ ယေန်သၞာင် တၞဟ်တအ် နကဵု ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ညဳသၟဟ်ရ။
ပြဿနာ ကေုာံ ဗျူဟာ ပွမဂျိုင်တန်တဴ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအခိင် မဒးဒုင် ဆဵုဂဗ ကု ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် (Coercive Isomorphism) နူကဵု အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် မဇၞော်မ္ဂး၊ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် စကာ နဲကဲ ဗျူဟာ နာနာ သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညးတအ်ရ။
- ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ် (Institutional Resilience): ဟိုတ်နူ ဟွံကလိဂွံ အရီုအဗင် နူအလဵုအသဳတုဲ၊ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံမှာဇန်၊ ဂကောံသာသနာ ကေုာံ ပရေင်ပညာ နကဵု အလဵုဇကု ညးတအ်ရ။ ဥပမာ - ဂကူမန်တအ် စကာ ဂကောံသာသနာ (ဥပမာ - ရာမညနိကာယ) ကေုာံ ဘာလကျာ် သွက်ဂွံ ဗတောန် လိက်မန်၊ ကေုာံ မင်မွဲ လက်သဏ် ဂကူမန် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာရ။
- ဗျူဟာ ပွမပံင်နှဴ (Strategic Hybridity): ဒှ်နဲကဲ ပွမလွဳစ ကေုာံ ပံင်နှဴရ။ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်ဝွံ သွက်ဂွံ တန်တဴ လောဲသွာ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဂှ်၊ ညးတအ် လွဳစ ကွတ်ပညာ، သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိုက်အလိုက် နူမ္ၚးတုဲ ကလေင်ပံင်နှဴ စုတ် ပ္ဍဲကဵု အခိုက်ကၞာ ဇကု ဗွဲမဍိုက်ကေက်ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မင်မွဲလဝ် အရာတြေံ သီုကဵု မဆက်ကွာ်အာ အရာတၟိ ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Spivak, Gayatri Chakravorty (1988). Can the Subaltern Speak?. Basingstoke: Macmillan.