ယေန်သၞာင် ဒံင်သန်
| ယေန်သၞာင် ဒံင်သန် | |
|---|---|
| Dong Son Culture | |
| ပရူပရာ သဇိုင် | |
| သဘဴဓရ် အဓိက | နဲကဲ သွိုဟ်ဗရိုတ် (Bronze Metallurgy) ဖံဗရိုတ် ဒံင်သန် (Dong Son Drums) ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ဗၞိက် (Agriculture and Trade) |
| ကဏ္ဍအပ္ဍဲဂမၠိုင် | ဝင် အာရှအဂၞဲ (History of Southeast Asia) ဗေဒသုတေသန အခိုက်တမၠာ (Archaeology) |
| ဘာသာ မဆက်စပ် | မနုဿဗေဒ (Anthropology) ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) |
ယေန်သၞာင် ဒံင်သန် (အၚ်္ဂလိက်: Dong Son Culture) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ယေန်သၞာင် ခေတ်ဗရိုတ် (Bronze Age) မက္တဵုဒှ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်လဝ် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇိုင်ၜဳဍာဲ (Red River Delta) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ ရးနိဂီု ဗဳယေတ်နာမ် (Vietnam) လၟုဟ် ရ။ အခိင်ကာလ ယေန်သၞာင်ဏအ်ဝွံ ဍေံ တန်တဴလဝ် ပ္ဍဲ အကြာ ၁၀၀၀ သၞာံ ကၠာခရေတ် (BCE) စဵုကဵုစိုပ် ၁ ဗွဝ်ကၠံ (CE) ရ။
နူကဵု လညာတ် ဗေဒသုတေသန အခိုက်တမၠာ ကေုာံ ဝင် မ္ဂး၊ ယေန်သၞာင်ဏအ်ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒတန် ဗဟဵု မဖန်ဗဒှ် ကပေါတ်ဗရိုတ် မၞုံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင် အာရှအဂၞဲ တုဲ၊ ဍေံ နွံကဵု ဓလိုင် (Influence) ပြးဇးအာ အလုံမွဲ ရးတိုက် ကေုာံ ရးတကအ် အာရှအဂၞဲ ရ။
ယေန်သၞာင် ရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ဖံဗရိုတ် (Material Culture and Bronze Drums)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အရာ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင်ဏအ်ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဖံဗရိုတ် ဒံင်သန် (Dong Son Drums) ရ။
- အနုသုခုမ ကေုာံ လက်သဏ်: ပ္ဍဲလတူ ဖံဗရိုတ်တအ်ဂှ် ဍေံတအ် ချူခတ်လဝ် ရုပ် ကောန်သၟိင်တၠ၊ ရုပ် က္ၜင် ဇၞော်ဇၞော်၊ ရုပ် ဂစေမ် (မပ္တံကဵု ဟံသာ)၊ ကေုာံ ရုပ် မၞိဟ် မလံက်လဝ် ကယျိုင် သွက်ဂွံ လှ်ေ ဒယှ်ေ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဖံဂှ် ဍေံ နွံကဵု ရုပ် တ္ၚဲ မၞုံကဵု လျးဂမၠိုင် ရ။
- နဲကဲ အင်ဂျေန်နဳယာ (Engineering): တၠပညာ ဒံင်သန် တအ်ဝွံ ဍေံတအ် စိုပ်ကဆံင် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု နဲကဲ သွိုဟ် ဗရိုတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ဍာ်ဂဥုဲ ဗရိုတ် (Bronze casting) မာန်ကၠုင် ရ။ ပါဲနူ ဖံတုဲ ဍေံတအ် ကၠောန်ပ္တိတ် လွဟ်လက်နက်၊ သၞာ်၊ ကေုာံ ကိရိယာ တဵုလွဳ နကဵု ဗရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
ဌာန်ကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Society and Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ရံင် နူကဵု လညာတ် ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ကေုာံ မနုဿဗေဒ မ္ဂး၊ ဌာန်ကောံမၞိဟ် ဒံင်သန် ဝွံ ဍေံ စၞောန်ထ္ၜးဒၟံင် လဒက်ပ္တန် ဍုင် မစဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ကၠာအိုတ် ရ -
- ပရေင်ပါ်ကဆံင် မၞိဟ် (Social Stratification): အတိုင် သက်သဳ မခါဲဆဵု ပ္ဍဲ ဂိုဟ် (Burials) မ္ဂး၊ ဌာန်ကောံမၞိဟ် ဒံင်သန် ဝွံ ဍေံ နွံကဵု ပရေင်ပါ်ကဆံင် က္ဍိုပ်သကိုပ် (Chiefdoms) ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ သေဌဳတအ်ဂှ် ဍေံတအ် တိုပ်လဝ် ဂိုဟ် မွဲစွံ ကု ဖံဗရိုတ်၊ လွဟ် ကေုာံ ကပေါတ် မၞုံကဵု ၚုဟ်မးတအ် ရ။ ဖံဗရိုတ်ဝွံ ဍေံ ဒှ် သက်သဳ အဝဵုအာဏာ ကေုာံ ဣဒ္ဓိသတ္တိ (Symbol of power and prestige) ရ။
- ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက်: ညးတအ် ဂျိုင်လမျီု နကဵု ပွမတဵုလွဳ သြောအ် ပ္ဍဲကဵု တိဗလံက် ဍာ် (Wet-rice agriculture) ရ။ ပါဲနူဂှ် ဍေံတအ် ဒှ် သၟာဗၞိက် ၜဳ မစိစောန်တုဲ ဆက်ဆောံ သွံရာန် ကပေါတ် ကု ဒေသ ရးအာရှအဂၞဲ နာနာ ရ။
အဆက်အစပ် ကေုာံ ဓလိုင် ပ္ဍဲ အာရှအဂၞဲ (Influence on Southeast Asia)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင် ဒံင်သန် ဝွံ ဍေံ ဟွံအုပ်ကၠေအ်အာ သၟး ပ္ဍဲ ဒေသ ဗဳယေတ်နာမ် ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဗၞိက် ဂၠံင်ဍာ်တုဲ ဖံဗရိုတ် ဒံင်သန် တအ်ဝွံ ဍေံ ပြးဇး စိုပ်အာ စဵုကဵု ရးနိဂီုသေံ၊ ဍုင်ဗၟာ၊ မလေရှာ ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳရှာ ရ။
- တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကူ မဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှာတ် (Austroasiatic) (မပ္တံကဵု ဂကူမန်-ခမာ) တအ်ဝွံ ဍေံတအ် ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပွမပြးဇး ယေန်သၞာင် ဗရိုတ် ဏအ် ပ္ဍဲ ခေတ်တမၠာ တေအ် ရ။
- ဖံဗရိုတ် ဂကူကရေင် (Karen bronze drums) မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဍေံ ကေတ်လဝ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အနုသုခုမ ဖံ ဒံင်သန် ဏအ် ရ။
ဆက်ဗှ်ညိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဝင် အာရှအဂၞဲ (History of Southeast Asia)
- ဗေဒသုတေသန အခိုက်တမၠာ (Archaeology)
- ခေတ် ကၠာဟွံစိုပ် ကဝ်လဝ်နဳ (Pre-Colonial Era)
- မနုဿဗေဒ (Anthropology)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Higham, C. (2014). Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor. River Books.
- Bellwood, P. (1997). Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago. University of Hawaii Press.
- Ray, H. P. (1989). Early Maritime Contacts between South and Southeast Asia. Journal of Southeast Asian Studies.