ယေန်သၞာင် ပါရှာန် (Persian Culture)
ယေန်သၞာင် ပါရှာန် (အၚ်္ဂလိက်: Persian Culture) ဝွံ ဒှ်ယေန်သၞာင်မွဲ မနွံဝင်တြေံတြဟ် လုကဴသၞာံ လ္ၚီဗွဲမဂၠိုင် တုဲ စတင်ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အဳရာန် (ပါရှာ) ရ။ ဍေဟ်နွံဩဇာ ဗွဲမဇၞော် လတူဒေသ အာရှလ္ပာ်ပ္တေအ်၊ အာရှလဒေါဝ် ကေုာံ အာရှသၠုင်ကျာ ရ။[၁]
ကဏ္ဍအဓိက ယေန်သၞာင်ပါရှာန် (Key Aspects)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ လိက်ပတ် ကေုာံ ကဝိ (Literature and Poetry)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပါရှာန်ဝွံ မြဟ်တဴ နကဵုလိက်ပတ် ကေုာံ အစာကဝိဂမၠိုင်။ အစာကဝိပါရှာန်တအ်ဝွံ ချူခၞံလဝ် ပရူဓဝ်ဆာန်၊ သာသနာ ကေုာံ သီအိုရဳဘဝ။
- ရူမဳ (Rumi): အစာကဝိ သုဖဳ (Sufi) မပြာကတ်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်။
- ဟာဖေတ်သ် (Hafez): အစာကဝိ မနွံဩဇာ လတူမၞိဟ်အဳရာန်ဂမၠိုင်။
- ဖာဒေါသဳ (Ferdowsi): ညးမချူလိက် "ရှာနမာ" (Shahnameh) မဒှ်ဝင်အာဇာနဲ ပါရှာန်။
၂။ အနုသုခုမသြိုင်ခၞံ (Architecture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနုသုခုမ ပါရှာန်ဝွံ နွံကဵုကျာ်သြဳ ဗွဲမလောန်၊ မစၞောန်ထ္ၜးကဵု အစောံစရာဲ ပ္ဍဲပွမစကာ အုတ်၊ တၟအ် ကေုာံ အလင်္ကာဂမၠိုင်။
- ဍာ်ကျာ် (Gardens): ဥဒျာန်ပါရှာန် (Persian Gardens) မြဟ်တဴ ဟိုတ်နူနဲကဲထိင်ဍာ် ကေုာံ ဗီုပြင်ကျာ်သြဳ။
- အနုသုခုမအေတ်သလာမ်: ဗွဲကြဴ ယေန်သၞာင်ပါရှာန် ပံင်ကောံကု အေတ်သလာမ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဘာသာဝိဟာရ် (Mosques) မနွံကဵုက္ဍိုင်သမၠုင် ကေုာံ အက္ခရ်စံက်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်။
၃။ သဘင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (Festivals and Traditions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- နော်ရုဇ် (Nowruz): သဘင်သၞာံတၟိ ပါရှာန် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဥတုဗသံင် (Spring Equinox)။
- ကော်ဇော ပါရှာန် (Persian Carpets): ဒှ်အနုသုခုမတဲ မမြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဟိုတ်နူဗီုပြင် ကေုာံ နဲကဲတိုက်ဂွက် မနွံကဵုတန်ဖိုး။
ဩဇာယေန်သၞာင် (Cultural Influence)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင်ပါရှာန်ဝွံ နွံဩဇာ လတူယေန်သၞာင်အာရပ်၊ ယေန်သၞာင်တူရကဳ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မဂေါ (Mughal) ပ္ဍဲအိန္ဒိယ။ အရေအ်ပါရှာန်လေဝ် ဒှ်လဝ် အရေအ်အဓိက သွက်လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ပ္ဍဲဒေသအာရှ ဗွဲမလောန်ရ။
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Encyclopædia Britannica. (2024). "Persian Art and Culture".