ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်
ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (အၚ်္ဂလိက်: Multicultural Studies) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ ပညာ သုတေသန မွဲ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ပရေင် ဆက်ဆောံ၊ ပရေင် ဂျိုင်တန်တဴ မွဲ ကရောမ် ကေုာံ ပြသၞာ အကြာ ဂကူ၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ သာသနာ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ နာနာသာ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ရ။ ပညာ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေင် ဆ ပွမလ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် သၟး ယျ၊ ဍေံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သီုကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေင် အုပ်ဓလံက် ကေုာံ ဗီုလဵု လဒက်ပ္တန် ဒေသ တအ် တန်တဴ မာန် အကြာ ပရေင် ဓရိုဟ် ခေတ်တၟိ ရ။
၁။ သ္ဇိုင် သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် (Sociological Foundations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် မွဲ၊ အရာ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒဒှ်ရ "ဂကူ ဇကု" ဟွံသေင်မ္ဂး "အခိုက် ဇကု" ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဘဴဓဝ် ကသပ်စိုတ် (Abstract Concepts) မဇြိုဟ်နက် မွဲ ရ။ ယေန်သၞာင် ဝွံ ဍေံ ဟွံဒှ် ကၠုင် နူကဵု ဇဳဝဗေဒ (Biology) တိုက်ရိုက် တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် အရာ မကောန်မၞိဟ် တအ် သြိုင်ခၞံ လဝ် နကဵု လဒက်ပ္တန် (Institutions) မပ္တံကဵု ဘာဗ္တောန်လိက်၊ လိက်ပတ်၊ ကေုာံ သာသနာ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ တအ် ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဏအ် ဍေံ ဂၠာဲ သွဟ် သွက် ပြသၞာ မပ္တံကဵု ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် မၞုံကဵု လညာတ် ဟွံတုပ် ရေင်သ္ကအ် တအ် မာန် သြိုင်ခၞံ သၞောတ်ဝ် မတုပ်သၟဟ် မွဲ မာန် ရော ဂှ် ရ။
၂။ ပရေင် ဓရိုဟ် ပံင်နှဴ ကေုာံ ပရေင် ဂျိုင်တန်တဴ လဒက်ပ္တန် (Assimilatory Pressure and Survival)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပြသၞာ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပရေင် ဗတိုက် အကြာ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ ဇၞော် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင် ဍောတ်တ် တအ် ရ။ ညံင် လဒက်ပ္တန် တအ် ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ မာန် ဂှ် သုတေသန စၟတ်သမ္တီ လဝ် လညာတ် ၃ သာ် -
- ပရေင် တုပ်သၟဟ် လဒက်ပ္တန် (Institutional Isomorphism): သၞောတ်ဝ် ဂၠးကဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအသဳ တအ် ဍေံတအ် ကဵု ဓရိုဟ် ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဍောတ်တ် တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ညံင် ဂွံ တုပ် ကု ဍေံတအ် ရ။ ဥပမာ - ဘာ ကောန်ဂကူ တအ် ဒး ပြံင်လှာဲ သၞောတ်ဝ် စၟတ်သမ္တီ ညံင် ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ဥပဒေ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် စၟတ်သမ္တီ။
- ဗျူဟာ ပံင်နှဴ (Strategic Hybridity): သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင် ဓရိုဟ် ပံင်နှဴ ဏအ်၊ လဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင် တအ် ဍေံတအ် စကာ ဗျူဟာ ဏအ် ရ။ ဍေံတအ် ဒုင်ကေတ် ဗီုပြင် ခေတ်တၟိ (ဥပမာ - သုင်စောဲ ကောန်ပျူတာ၊ သၞောတ်ဝ် ရုင်) ကီု လေဝ်၊ အပ္ဍဲ ဂှ် ဍေံတအ် ဆက် ဗ္တောန် လိက် မိမ ကေုာံ မင်မဲ လဝ် ရိုဟ်ကၞက် ဇကု ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။
- ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (Multiple Modernities): ပရေင်လ္ၚတ် ဏအ် စၞောန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ "ခေတ်တၟိ" (Modern) ဂှ် ဍေံ ဟွံဒး တုပ် ကု အခိုက် ရးပလိုတ် လၟိုန် ရ။ ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ အာရှ အရှေ့တောင် တအ် နွံ ကု အခိုက် ပြံင်လှာဲ ခေတ်တၟိ မတၞဟ်ခြာ မဒုင်သဇိုင် ကု သာသနာ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ ဇကု ရ။
၃။ သၞောတ်ဝ် ပညာ မဟွံသေင် ကု အလဵုအသဳ (Non-State Educational Systems)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် လတူ ဒေသ အာရှ အရှေ့တောင် မ္ဂး၊ သၞောတ်ဝ် ပညာ မဟွံသေင် ကု အလဵုအသဳ (ဥပမာ - ဘာလကျာ်၊ ဘာ ကောန်ဂကူ၊ ဘာ ပရေင် ယေန်သၞာင်) တအ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ လဒက်ပ္တန် တအ် ဏအ် ဍေံတအ် ယိုက်ဂၠေင် လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ကဵု ပရေင်ပညာ ကု ကောန်င္ၚာ် မဟွံစိုပ် တဲ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ တအ် တုဲ၊ ဍေံတအ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက်ဂွံ မင်မဲ ယေန်သၞာင် မတၞဟ်ခြာ ညံင် ဂွံ တန်တဴ လတူ ဂၠးကဝ် မာန် ရ။
၄။ ပရေင် ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲ ခေတ် AI ကေုာံ လေက်ဇြိမ် (Digital Preservation and NLP)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ဏအ်၊ ပရေင် ဂျိုင်တန်တဴ ယေန်သၞာင် မွဲ ဝွံ ဍေံ ဟွံတန်တဴ လတူ ဂၠံင်တိ သၟး ရ၊ ဍေံ တန်တဴ လတူ သၞောတ်ဝ် မဏ္ဍလ ဒဳဂျဳတေဝ် ကီု ရ။ ညံင် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂကူမၞိဟ် ဍောတ်တ် တအ် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ဗ္ဒန် အာ ဂှ်၊ ပိုယ် ဒး ပၠုပ် စုတ် တင်ဂၞင် ဒေတာ တအ် ဇရေင် သၞောတ်ဝ် ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata) နဒဒှ် လေက်ဇြိမ် (Lexemes) ရ။ ကာလ လေက်ဇြိမ် မန် ပေင်က္ဍိုက် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳဒေတာ မ္ဂး၊ စက် AI သီုဖအိုတ် ဍေံ ဂွံ ကၠိုဟ်စိုပ် ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဏအ် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဗျူဟာ မသၠုင် အိုတ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင် ဓရိုဟ် ပံင်နှဴ ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် ရောၚ်။
ဆက်ဗှ်ညိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် (Sociology)
- သဘဴဓဝ် ကသပ်စိုတ် (Abstract Concept)
- လေက်ဇြိမ် (Lexeme)
- ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (Multiple Modernities)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Kymlicka, W. (1995). Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights. Oxford University Press.
- Eisenstadt, S. N. (2000). Multiple Modernities. Daedalus, 129(1), 1-29.
- DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality. American Sociological Review.