ယေန်သၞာင် မဇၞော်

ဝှာင်:Hierarchy concept icon.svg

ယေန်သၞာင် မဇၞော် - ယေန်သၞာင် မၞုံကဵု အဝဵုသြဇာ အဓိက လတူ ဂကောံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်မွဲမွဲ

ယေန်သၞာင် မဇၞော် (အၚ်္ဂလိက်: Dominant Culture) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်မွဲမွဲ မၞုံကဵု ယေန်သၞာင် နာနာသာ်ဂှ်၊ ဍေံဒှ် ယေန်သၞာင် မၞုံကဵု ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ (Power Dynamics)၊ အဝဵုသြဇာ ကေုာံ ဒြဟတ် ဇၞော်အိုတ် မဖျေံလဝ် သၞောတ်ဝ်စံင်ၜတ် သွက် အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ယေန်သၞာင် မဇၞော်ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံလဝ် အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ အရေဝ်ဘာသာလဵု၊ အခိုက်ကၞာလဵု၊ ကေုာံ လညာတ်ပတှ်ေလဵု ဒှ်အရာ မဍာံစၟတ် ကေုာံ မဒှ်သဘာဝ (Normalcy) သွက် ဍုင်ဂှ်ရ။ ဍေံဒှ် ယေန်သၞာင် မထိင်ဒဝ်လဝ် လဒက်ပ္တန် အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု အလဵုအသဳ၊ ပရေင်ပညာ၊ မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

ပ္ဍဲလညာတ် သိပ္ပံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မ္ဂး၊ ယေန်သၞာင် မဇၞော်ဝွံ ဟွံသေင် ဆအရာမကတဵုဒှ် အလဵုအလဵုဍေံ သၟးတုဲ၊ ဍေံဒှ် အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ဂကောံမၞိဟ် မၞုံကဵု အဝဵုအာဏာ (Dominant group) သွက်ဂွံ မင်မွဲ အဝဵု ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ် ညံင်ဂွံ တန်ကြန် လၟိုန်ကာလရ။

သဇိုင်လညာတ် တၠပညာဂမၠိုင်

ပ္ဍဲကဵု လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ ယေန်သၞာင် မဇၞော်မ္ဂး၊ တၠပညာ ယေန်သၞာင်တအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ်သဇိုင် (Theoretical Frameworks) မခိုင်ကၠိုက် ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

• အဝဵုသြဇာ ယေန်သၞာင် (Cultural Hegemony): လညာတ်ဏအ်ဝွံ တၠပညာ အဳတလဳ အာန်တဝ်နဳယဝ် ဂရာမ်ရှဳ (Antonio Gramsci) ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်ရ။ ညးဟီုလဝ် ယေန်သၞာင် မဇၞော်ဝွံ ဟွံစကာ ဒြဟတ်လွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ်ပၞာန် သၟး သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ်တုဲ၊ ညးတအ် စကာ ပရေင်ပၠောပ်စိုတ် နကဵု ယေန်သၞာင်၊ မဳဒဳယာ၊ ကေုာံ ဘာဗတောန်လိက် ညံင်ကောန်ဍုင်တအ် သီုကဵု ဂကောံကောန်ဍောတ်တအ် ဂွံဒုင်တဲ လညာတ်ညးတအ် နဒဒှ် "အရာသဘာဝ" ဟွံသေင်မ္ဂး "လညာတ် ဓမ္မတာ" (Common sense) မွဲရ။
• ဒြပ်ရတ် ယေန်သၞာင် (Cultural Capital): တၠပညာ ပြင်သေတ် ပဳယဲ ဗော်ဒဳယဝ် (Pierre Bourdieu) ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင် မဇၞော်ဂှ် ဖျေံစၟတ်သမ္တီလဝ် အခိုက်အလိုက်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ကျေဝ်ဂေါဝ် မတၟေင်တၟဟ် နဒဒှ် ဒြပ်ရတ် ယေန်သၞာင် ရ။ ညးမစကာမာန် ယေန်သၞာင်ဏအ် (ဥပမာ - မၞိဟ်ဟီုအရေဝ် စံင်ၜတ် ဒးရး) ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်အရာ ကေုာံ တင်ခိုဟ် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်တုဲ၊ ညးမကၠုင်နူ ယေန်သၞာင် တၞဟ်တအ် ဒးဒုင် စွံလပါ်ဇိုင်ရ။

လက်သဏ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဂမၠိုင်

ယေန်သၞာင် မဇၞော်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် စကာလဝ် ဗီုပြင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် အဓိက ဗွဲသၟဝ်ဏအ် သွက်ဂွံ မင်မွဲ အဝဵုသြဇာ ညးတအ်ရ-

1. အရေဝ်ဘာသာ စံင်ၜတ် (Standard Language): ယေန်သၞာင် မဇၞော်ဝွံ ဖျေံစၟတ်သမ္တီ အရေဝ်ဘာသာ ညးတအ် နဒဒှ် အရေဝ်ရုင် အလဵုအသဳ ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲ ဘာဗတောန်လိက်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် အရေဝ်ဒေသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံမဲကဵု ကဆံင်ရ။
2. ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဝင် (Education and History): ဘာဗတောန်လိက် အလဵုအသဳတအ် ဗတောန်ကဵု ဝင်၊ ဇာတ်သၠုင် ကေုာံ အာဇာနဲ မဆေင်ကဵု ယေန်သၞာင် မဇၞော် သၟးတုဲ၊ ဝင် ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်ဂှ် ဟွံပါလုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင် ပၞုက်လဝ်ရ။ ဍေံဒှ် ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် (Coercive Isomorphism) မပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကောန်ၚာ်တအ် ညံင်ဂွံ ဗက်စ သၞောတ်ဝ်မဇၞော်ရ။
3. အခိုက်ကၞာ ကေုာံ သဘင်ဍုင် (National Customs): တ္ၚဲကၟာတ်ရုင်၊ သဘင်ဍုင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ စသုင် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု အလဵုအသဳတအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ယေန်သၞာင် မဇၞော် ဖအိုတ်ရ။

ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကု ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်

ပ္ဍဲအခိင် ယေန်သၞာင် မဇၞော် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် (Minority Culture) တအ် ပံင်ကောံ ဂျိုင်တန်တဴမွဲစွံမ္ဂး၊ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကတဵုဒှ် နကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်ရ-

• ပွမသီကေတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပံင်နှဴဖအိုတ် (Cultural Assimilation): ယေန်သၞာင် မဇၞော်ဂှ် ကဵုဒြဟတ်ဓလီု ညံင် ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် ဂွံထောအ်ကၠေအ် လက်သဏ် ဂကူ (Cultural Identity) ဇကုတုဲ ပြံင်ကၠုင် ဗက်စ အခိုက်ကၞာ မဇၞော် အိုတ်သီုရ။
• ပရေင်စွံလပါ်ဇိုင် (Marginalization): ယဝ်ရ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် ဟွံဗက်စမ္ဂး၊ ညးတအ် ဒးဒုင် ဖအောန်ဖျေံ အခေါင်အရာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒးဒုင် ဖျေံကဆံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။
• ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ဗျူဟာ ပွမပံင်နှဴ (Resistance and Strategic Hybridity): ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ဓလီု ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကီုလေဝ်၊ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် စကာ လညာတ် ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ် (Institutional Resilience) ကေုာံ နဲကဲ Strategic Hybridity တုဲ မင်မွဲလဝ် ယေန်သၞာင်ဇကုရ။ ညးတအ် ပံင်နှဴ ကွတ်ပညာ ခေတ်တၟိ၊ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ တြေံဇကု ဗွဲမဍိုက်ကေက် သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုင်တန်တဴအာ အကြာ ယေန်သၞာင် မဇၞော်မာန်ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ
• ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ
• လက်သဏ် ယေန်သၞာင်