ယေန်သၞာၚ်အာရှ
ယေန်သၞာင်အာရှ (အၚ်္ဂလိက်: Culture of Asia) ဝွံ ပံင်ကောံလဝ် အခိုက်ကၞာ၊ ဘာသာ၊ အရေအ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ နဲကဲမံင်စံင် ဂကူနာနာ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲတိုက်အာရှရ။ ဟိုတ်နူတိုက်အာရှ ဒှ်တိုက်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ယေန်သၞာင်ဍေဟ်လေဝ် နွံကဵုပရေင်တၟေင်ခြာ ကေုာံ ဝင်မတြေံတြဟ် ဗွဲမလောန်ရ။[၁]
ကဏ္ဍယေန်သၞာင် အတိုင်ဒေသ (Regional Cultures)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင်အာရှဝွံ ပါ်ခြာလဝ် အတိုင်ဒေသအဓိကဂမၠိုင်-
- အာရှအဂၞဴ (Southeast Asia): ယေန်သၞာင် မနှဴရဴဒၟံင် အကြားအိန္ဒိယ ကေုာံ ကြုက်။ မြဟ်တဴ နကဵုဘာသာဗုဒ္ဓ၊ အေတ်သလာမ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာစၞစ မပ္တံကဵု ကဝ်ဖှဳ ကေုာံ စၞစဂမ္တဴဂမၠိုင်။
- အာရှဗၟံက် (East Asia): ယေန်သၞာင် မနွံဩဇာနူ ဍုင်ကြုက်၊ ဂျပါန် ကေုာံ ကိုဝ်ရဳယျာ။ မြဟ်တဴ နကဵုဝါဒကွန်ဖြူးရှပ်၊ အနုသုခုမချူလိက် (Calligraphy) ကေုာံ သုင်စောဲဒဗြ (Chopsticks)။
- အာရှသၠုင်ကျာ (South Asia): ယေန်သၞာင် မနွံဩဇာနူ အိန္ဒိယ။ မြဟ်တဴ နကဵုဘာသာဟိန္ဒူ၊ ဘာသာဗုဒ္ဓ၊ ဂဳတ ကေုာံ လှေ်အခိုက်တြေံဂမၠိုင်။
- အာရှလ္ပာ်ပ္တေအ် (West Asia): ယေန်သၞာင်အာရပ် ကေုာံ ပါရှန်း။ မြဟ်တဴ နကဵုဘာသာအေတ်သလာမ်၊ အနုသုခုမသြိုင်ခၞံ (Islamic Architecture) ကေုာံ လိက်ပတ်တြေံဂမၠိုင်။
ဘာသာ ကေုာံ ဝါဒ (Religions and Philosophies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိုက်အာရှဝွံ ဒှ်တံမူလ ဘာသာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ-
- ဘာသာဗုဒ္ဓ: ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲအာရှအဂၞဴ၊ အာရှဗၟံက် ကေုာံ ဟိမဝန္တ။
- ဘာသာဟိန္ဒူ: သဇိုင်ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ကေုာံ နီပေါ။
- ဘာသာအေတ်သလာမ်: မြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲအာရှလ္ပာ်ပ္တေအ်၊ အာရှလဒေါဝ်၊ အေန်ဒဝ်နဳယျာ ကေုာံ ပါကိသတာန်။
- ဝါဒကွန်ဖြူးရှပ် ကေုာံ တာအို: ထိင်ဒဝ်လဝ် သၞောတ်မံင်စံင် ပ္ဍဲအာရှဗၟံက်။
အနုသုခုမသြိုင်ခၞံ (Architecture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင်အာရှ နွံကဵုအဆောက်အဦ မြဟ်မြဟ်ဂမၠိုင်-
- အာင်ဂဝ်ဝါတ် (Angkor Wat): အနုသုခုမခေမာ ပ္ဍဲကမ္ဗောဒstandard။
- တိုက်ဇၞော်ကြုက် (Great Wall): သင်္ကေတဒြဟတ် ကြုက်တြေံ။
- တာ့တ်မဟာလ် (Taj Mahal): အနုသုခုမမဂေါ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ။
- စေတဳရွှေတိဂုံ ကေုာံ ပုကာံ: ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ။
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Encyclopædia Britannica. (2024). "Asian Arts and Culture".