ယဲကၠောအ်နူမေထုန်တၞဟ်
| ယဲကၠောအ်နူမေထုန် (STI) | |
|---|---|
| ဒၞာဲမလွဳ | ပညာဂဥုဲ / Infectious diseases |
| ဂကူယဲ | Bacterial, Viral, Parasitic |
| နဲစဵုဒၞာ | ကာန်ဒေါမ်၊ ဝက်သေန် (HPV/HBV)၊ ပွမစၟဳစၟတ်လၟိုန် |
ယဲကၠောအ်နူမေထုန် (အင်္ဂလိက်: Sexually Transmitted Infections; STI) ဝွံ ဒှ်ဂကောံယဲမကၠောအ်အာမာန် နကဵုပွမဆက်ဆောံလိင် (Vaginal, Anal, ဟွံသေင်မ္ဂး Oral sex) ရ။ နကဵုမတ်သၟာဂဥုဲမ္ဂး STI ဝွံ ပါ်ခြာလဝ်နကဵု ဗြိုဟ်ယဲ (Causative agents) အဓိက (၃) ဂကူရ။
ဗြိုဟ်ယဲ ကေုာံ ဂကူယဲဂမၠိုင် (Classification & Pathogens)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. ယဲကတဵုဒှ်နူ ဗက်တဳရဳယျာ (Bacterial STIs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူယဲတအ်ဏအ်ဝွံ လွဳဗၠးမာန်နကဵု ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ (Antibiotics) ရ။
- Syphilis (ယဲသေတ်ဖလေတ်): ကတဵုဒှ်နူစၟ Treponema pallidum။ ယဝ်ရဟွံလွဳမ္ဂး ပလီုပလာ်ကဵု ကဏ္ဍခန္ဓာကာယ ဇၞော်ဇၞော်မာန်ရ။
- Gonorrhea (ယဲဂေါနိုရဳယာ): ကတဵုဒှ်နူစၟ Neisseria gonorrhoeae။ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပွမယောန်တိုန် ပ္ဍဲဂၠံင်ဍာ်ဏံရ။
- Chlamydia (ခလာမိုင်ဒဳယာ): ကတဵုဒှ်နူစၟ Chlamydia trachomatis။ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံထ္ၜးလက်သဏ္ဍာန် ဆဂး ပလီုကဵုအစောံသတ္တိ ကလိဂွံကောန်ဇာတ်မာန်ရ။
[Image of Neisseria gonorrhoeae bacteria structure]
၂. ယဲကတဵုဒှ်နူ ဝါဒ်ရပ် (Viral STIs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူယဲတအ်ဏအ်ဝွံ လွဳဗၠးအာဖအိုတ်ဟွံမာန် ဆဂး ထိင်ဒဝ်လဝ်ဂွံရ။
- HIV: ဗတိုက်ပလီု သၞောတ်စဵုဒၞာ (CD4 cells)။
- HPV (Human Papillomavirus): ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပရောတ် (Genital warts) ကေုာံ ယဲကေန်သာ ကၟံင်ဇကုဗြဴရ။
- Herpes (HSV): ကတဵုဗဒှ်ကဵု မဍာ်/သရ ပ္ဍဲအင်္ဂါမေထုန်။
- Hepatitis B: ဗတိုက်ပလီု က္ဍိုပ်သကိုပ်ကၠေင် (Liver)။
[Image of the Human Papillomavirus (HPV) structure]
၃. ယဲကတဵုဒှ်နူ စၟ/ပါရာသိုက် (Parasitic STIs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Trichomoniasis: ကတဵုဒှ်နူစၟ Trichomonas vaginalis။
လက်သဏ္ဍာန် ကေုာံ ပွမစၟဳစၟတ် (Symptoms & Diagnosis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်သၟာဂဥုဲ (Clinical perspective) မ္ဂး လက်သဏ္ဍာန်အဓိကဂမၠိုင်:
- ပွမယောန်/ဍာ်တိတ် နူအင်္ဂါဇာတ် မနွံကဵုအမြာဲ ဟွံခိုဟ်။
- ပွမကတဵုဒှ် သရ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရောတ်။
- ပွမဒှ်ဝေဒနာ ကာလဆဝ်ဏံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလဆက်ဆောံလိင်။
Diagnosis: စကာနဲကဲစၟဳစၟတ်ဆီ (Blood test)၊ စၟဳစၟတ်ဍာ်ဏံ (Urine test) ကေုာံ ပွမကေတ် Swab နူဒၞာဲမယောန်တအ်ရ။
ပရေင်ကာကွယ် ကေုာံ ပရေင်လွဳ (Management & Prevention)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Safe Sex: ပွမစကာ ကာန်ဒေါမ် (Condoms) ဗွဲမစှ်ေဗီု။
- Vaccination: ပွမထပက်ဝက်သေန် HPV ကေုာံ Hepatitis B။
- Screening: ညးမနွံကဵုဘဲအန္တရာယ်စိုပ်သၠုင် ဒးစၟဳစၟတ်ယဲ လၟိုန်ကာလ။
- Partner Notification: ယဝ်ရဂွံညာတ်ကေတ်ယဲမ္ဂး ဒးဟီုကဵု ညးမဆက်ဆောံလိင် (Partner) ညံင်ဂွံလွဳမွဲစွံရ။