ရာမညဒေသ
| General information | |
|---|---|
| Type | ပရေင်ဍုင်ကွာန် / ဝင် |
| Field | Polity / Sovereignty |
| Key concepts | မန်တြိတသိုင်၊ အဝဵုစက်၊ ရး၊ မဏ္ဍလ |
| Study and teaching | |
| Related subjects | ဒေသမန်၊ ဟံသာဝတဳ၊ သဓုံ |
ရာမညဒေသ (အင်္ဂလိက်: Ramannadesa; ဗၟာ: ရာမညဒေသ) ဝွံ ပ္ဍဲကဏ္ဍသုတေသနပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒှ်ဝေါဟာရမထ္ၜးကဵု အဝဵုစက် (Sovereignty) ကေုာံ ဗွိုင်အာဏာပိုင် ဂကူမန် ပ္ဍဲအာရှအဂၞဴရ။ ရာမညဒေသဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပထဝဳသက်သက်၊ ဒှ်သၞောတ်လဒက်ပတန်ဍုင် (Polity) မနွံကဵု ယေန်သၞာင်၊ သၞောဝ်ဓဝ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မခိုင်ကၠပ် ပ္ဍဲဝင်အာရှအဂၞဴရ။
လဒက်ပတန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠသုတေသနပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ရာမညဒေသဝွံ လဒက်ပတန်လဝ်နကဵု သၞောတ် "မန်တြိတသိုင်" (The Three Provinces of Mon) မဒှ်နဲကဲပါ်ခြာအဝဵု (Decentralization) ခေတ်တြေံရ:
- ဟံသာဝတဳမဏ္ဍလ (Pegu): ဒှ်ဗဟဵုအဝဵုစက် (Central Authority) ကေုာံ ဒၞာဲသကိုပ်သကပရေင်ဍုင်ကွာန်။
- မတ္တမမဏ္ဍလ (Martaban): ဒှ်ဒေသကိစ္စဇၞော် သွက်ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ၜဳ။
- ပသဳမဏ္ဍလ (Bassein): ဒှ်ဒေသပလိုတ် မနွံကဵုအစောံဒြဟတ် ပရေင်ကူသာန်သွံရာန်ဂၠးတိ။
သဘဴဓရ် အဝဵုစက် (Concept of Sovereignty)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရာမညဒေသဝွံ နွံကဵုလက်သဏ္ဍာန်ဍုင်ဗၠးၜး (Independent Statehood) မကိတ်ညဳကဵု သဘဴဓရ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂၠးတိ:
- International Recognition: ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ကလျာဏဳ ကေုာံ လိက်ဝင်ဍုင်ကြုက်၊ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်အိန္ဒိယတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ရာမညဒေသ ဒှ်ဗွိုင်အဝဵုတၞဟ်ခြာမွဲရ။
- Legal Framework: စကာသၞောဝ်ဓဝ် မကၠုင်နူ ဓမ္မသတ် (Dhammasattha) မဒှ်သဇိုင်သၞောဝ်ဓဝ် အာရှအဂၞဴ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- Monarchism: သၞောတ်သၟိင်ရာမည ဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကဵု "ဓမ္မရာဇာ" (Righteous King) မထိင်ဒဝ်လဝ် ပရေင်ညဳသာသၟဟ်န် အကြားဂကောံမၞိဟ်နာနာရ။
ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲအခိင်အကလေင်ဗဒှ် (Modern Political Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန်ခေတ်လၟုဟ်၊ ဝေါဟာရ "ရာမညဒေသ" ဝွံ ဒှ်သြဇာ (Symbol) သွက်:
- Ethnic Federalism: ပရေင်နွံပၟိက် သွက်ဂွံလဒက်ပတန် တွဵုရးဗၠးၜး ဟွံသေင်မ္ဂး ဖေက်ဒရယ် (Federalism)။
- Cultural Nationalism: ပရေင်ဟံင်အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာစကာ ညံင်ဂွံခိုင်ကၠပ် ပ္ဍဲဗွိုင်အဝဵုပစ္စုပ္ပန်။
- Regional Integration: ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်သေံ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် အစောံဒြဟတ်မွဲ ပ္ဍဲအာရှအဂၞဴရ။
တင်စောဒနာ သုတေသန (Research Hypotheses)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. "သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ရာမညဒေသဝွံ ဒှ်သဇိုင် သွက်ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဍုင် (Statecraft) ပ္ဍဲအာရှအဂၞဴ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။" ၂. "ပရေင်အစောံစကာ သၞောဝ်ဓမ္မသတ်မန် ပ္ဍဲရာမညဒေသဂှ် ဒှ်လက်သဏ္ဍာန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မနွံကဵုဍာ်ဒကေဝ်သၠုင် (High-level Political Maturity) ရ။"