ရုပ်စှ်ေဒုင်သဇိုင်ဗၠးၜး
ရုပ်စှ်ေဒုင်သဇိုင်ဗၠးၜး (အၚ်္ဂလိက်: Statue of Liberty; ယၟုတရားဝင်: Liberty Enlightening the World) ဝွံ ဒှ်ရုပ်ကသူဗရိုတ် (Copper statue) ဇၞော်မွဲ မနွံဒၟံင် လတူတကအ်လဳဗာတဳ (Liberty Island) ပ္ဍဲသၞေဟ်ဍာ်နျူယံက်၊ ရးနိဂီုအမေရိကာန်ရ။ ရုပ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်လက်ဆောင် နူကဵုညးဍုင်ကွာန် ပြင်သေတ် မကဵုလဝ် ကုညးဍုင်ကွာန် အမေရိကာန် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပရေင်ဗၠးၜး ကေုာံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ အကြာၜါဍုင်ရ။[၁]
ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဒက်ပ္တန် (History and Design)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရုပ်ဏအ်ဝွံ ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုအစာကသူ ဂကူပြင်သေတ် ဖရက်ဒရစ် အဝ်ဂတ်သတ် ဗာတဝ်ဒဳ (Frédéric Auguste Bartholdi) တုဲ၊ သၞောတ်ပသဲအပ္ဍဲ သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်ရုပ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုအစာအေန်ဂျေန်နဳယာ ဂုသ်တာဗ် အာင်ဖဴ (Gustave Eiffel) ရ။[၂]
- စတင်သြိုင်ခၞံ: သၞာံ ၁၈၇၅ (ပ္ဍဲပြင်သေတ်)။
- ပံက်စတင်: ၂၈ အံက်တဝ်ဗါ ၁၈၈၆ (ပ္ဍဲအမေရိကာန်)။
လက်သဏ္ဌာန် (Symbolism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရုပ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ရုပ်ညးဗြဴ (Libertas) မဒှ်ကျာ်ဗၠးၜး ရဝ်မတြေံ၊ မကျိုင်လဝ် ဂၠိက်ယာတ်အခိုက်တမၠာရ။
- တဲပုင်: ထ္ၜလဝ် ပၞာင်တိုင် (Torch) မထ္ၜးကဵု အလောန်လျးတၟး ဂၠးတိ။
- တဲပါဲ: ရပ်လဝ် လိက်ကဝး (Tabula ansata) မချူလဝ် စၟတ်တ္ၚဲဗၠးၜးအမေရိကာန် "JULY IV MDCCLXXVI" (၄ ဂျူလာင် ၁၇၇၆) ရ။
- သၟဝ်တိုင်: နွံကဵု သၞေက်သၞေဝ်မကုတ်ဒပိုတ်လဝ် (Broken chains) မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဗၠးၜး နူဘဝဍိက်ရ။
အဝဲ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် (Dimensions and Construction)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရုပ်ဏအ်ဝွံ သၠုင် ၄၆ မဳတာ (၁၅၁ ပေ) ဆဂး ယဝ်ရရိုဟ်သီု သဇိုင်တိုင် (Pedestal) မ္ဂး သၠုင် ၉၃ မဳတာ (၃၀၅ ပေ) ရ။ ညးတေအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဗရိုတ် မနွံလ္ဗာ် ၜိုတ် ၂.၄ မဳလီမဳတာဓဝ်တုဲ၊ သၞောတ်ပသဲအပ္ဍဲ မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဂုသ်တာဗ် အာင်ဖဴ ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ရုပ်ဏအ် ဂွံဒုင်ဒဝ်ကျာ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတုမာန်ရ။[၃]
အခန်ကိစ္စဇၞော် (Significance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရုပ်စှ်ေဒုင်သဇိုင်ဗၠးၜးဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ညးမပြံင်လုပ်မံင် (Immigrants) ဂမၠိုင် မကၠုင်နူယူရောပ် ပ္ဍဲအခိင်တေအ်ရ။ ဟိုတ်နူဒှ်အရာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညးတအ်မညာတ်ကေတ် ပ္ဍဲအခိင်သင်္ဘောလုပ်သၞေဟ်တုဲ၊ ဍေဟ်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စၟဳ ကေုာံ ဘဝတၟိ ပ္ဍဲတိဗၠးၜးရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄၊ ယူနက်သကို (UNESCO) စၟတ်သမ္တီလဝ် ရုပ်ဏအ် နဒဒှ် အာဲကၟာဲဂၠးကဝ် (World Heritage Site) ရ။