ရုရှ

ကၟိုန်ဍုင် ဖေတ်ဒရေရှေန် ရုရှ Российская Федерация
အလာံ ရုရှ တဆိပ် တဆိပ်
ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ရုရှ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ ကေုာံ အာရှ
ဍုင်ဇၞော်	မဝ်သကဝ် 55°45′N 37°37′E
ဇၞော်အိုတ်ဍုင်	မဝ်သကဝ်
အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင်	ဘာသာ ရုရှ
အလဵုအသဳ	သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ ဖေတ်ဒရေဝ်
• သမ္မတ	ဗလာဒဳမဳယာ ပူတေန်
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော်	မဳခါယေဝ် မဳသျှူသတေန်
မပိုင်ပြဳလဝ်
• သီုဖအိုတ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
• တၟော်	၁၄၃.၄ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
လှုဲ	ရူဗေဝ် ရုရှ (RUB)
ဇြောမ်အခိင်	UTC+2 စဵုကဵု UTC+12

ရုရှ (အၚ်္ဂလိက်: Russia)၊ ယၟု အလဵုအသဳ ကၟိုန်ဍုင် ဖေတ်ဒရေရှေန် ရုရှ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲ ဥရောပ ဗမံက် ကေုာံ အာရှ သၟဝ်ကျာ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် တုဲ နွံ ကု အခိင် ဇြောန် မဂၠိုင် ကု စှ် မွဲ သာ် ရ။ ပယျဵု ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် မဂၠိုင် ကု စှ် မပ္တံကဵု နဝ်ဝေ၊ ဖေန်လာန်၊ အေတ်သတဝ်နဳယျာ၊ လာတ်ဗဳယျာ၊ လဳသူယေနဳယျာ၊ ပဝ်လာန်၊ ဗေလာရုသ်၊ ယူကရေန်၊ ဂျဝ်ဂျဳယျာ၊ အာဇာဗိုင်ဂျာန်၊ ကာဇာတ်သတာန်၊ ကြုက်၊ မန်ဂဝ်လဳယျာ၊ ကေုာံ ကဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ တအ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မဝ်သကဝ် ရ။

၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ

တိဍာ် ရုရှ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ဗွဲမလှဲလး၊ ဓရိုင်ဒဵု၊ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု ဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။

• ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ဓရိုင်ဒဵု ယူရဝ် ဂှ် ပါ် လဝ် တိဍာ် ရုရှ နဒဒှ် လပါ် ဥရောပ ကေုာံ လပါ် အာရှ (ဒေသ သိုက်ဗဳရဳယျာ) ရ။ ၜဳ ဗဝ်ဂါ ဂှ် ဒှ် ၜဳ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ကၟာဍာ် ဗိုင်ကာလ် ဂှ် ဒှ် ကၟာဍာ် သ္အး မဇြိုဟ် အိုတ် ကေုာံ တြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
• ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဒေသ သိုက်ဗဳရဳယျာ ဂှ် ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ သြောတ် စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ရ။ ဒေသ လပါ် သၠုင်ကျာ ကဵု ပလိုတ် ဂှ် နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် ရ။

၂။ သယံဇာတ သဘာဝ

ရုရှ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် ရ။

• ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ: ရုရှ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ အဓိက မွဲ တုဲ၊ သွံရာန် ဇရေင် ဍုင် ဥရောပ ကေုာံ အာရှ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
• သတ္တု ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ထဝ်၊ ဗိုတ်၊ ကေုာံ သတ္တု တၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဂြိုပ် တာဲဂါ မဒှ် ဂြိုပ်ဆု မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ဍုင် ဏအ် ရ။

၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ

• ပြသၞာ သဘာဝ: ဟိုတ်နူ ပရေင် ကမၠောန် စက်ယန္တရား မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် သဵုဗဳယေတ် တုဲ၊ ဒေသ လ္ၚဵု တအ် ဒးဒုင် ဘဲ ဍာ် ကေုာံ ကျာ လီုလာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ပြသၞာ သဘာဝ ချာနဝ်ဗဳလ် ဂှ် လေဝ် ဒှ်လဝ် ဘဲအန္တရာယ် ဇၞော် မွဲ သွက် ဒေသ မဆက်စပ် တအ် ရ။
• ဒေသ မင်မဲ သဘာဝ: ကၟာဍာ် ဗိုင်ကာလ် ကေုာံ ဥယျာဉ် သဘာဝ မၞုံ ပ္ဍဲ ဒေသ ကာမ်ချာတ်ကာ တအ် ဂှ် ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။

၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်

ဝင် ရုရှ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု အေန်ပါယာ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ကေုာံ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဇၞော် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။

• ခေတ် အေန်ပါယာ: နူကဵု ခေတ် ကဳယေဗ် ရူတ်သ် စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် အေန်ပါယာ ရုရှ၊ ဍုင် ဏအ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ သီ ကေတ် တိဍာ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ သၟိင် ဇာ တအ် အုပ်ဓလံက် လဝ် လုကဴ မဂၠိုင် ကု ကၠံ သၞာံ ရ။
• ခေတ် သဵုဗဳယေတ်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇ ပၠန်ဂတး ရုရှ က္တဵုဒှ် တုဲ သၞောတ်ဝ် ဨကရာဇ် လီုလာ် အာ ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဗလာဒဳမဳယာ လေနဳန် ကေုာံ သတာလဳန် တအ် ဒက်ပ္တန် ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ သဵုဗဳယေတ် မဒှ် ဍုင် ကောန်မျူနေတ် ပထမ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ၊ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဩဇာ ဇၞော် အိုတ် မွဲ ကရောမ် ကု အမေရိကာန် ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ၜိုဟ် ရ။
• ခေတ် ဖေတ်ဒရေရှေန်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ ရုရှ ဒှ် ကၠုင် ဍုင် သမ္မတ မွဲ ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဍေံ နွံ ကု ပရေင် ပြိုင်ပ္ကာန် ကေုာံ ပၞာန် (ဥပမာ - ပၞာန် ကု ယူကရေန်) မက္တဵုဒှ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် ရ။

၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်

• ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈၀%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရုရှ တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ တာတာ၊ ယူကရေန်၊ ချေချေန် ကေုာံ ဂကူ ကောန်ရးတမ်မူလ တၞဟ်ဟ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။ သာသနာ အေတ်သလာမ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ကဝ်ကေသာတ် ရ။
• ယေန်သၞာင်: ရုရှ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု လိက်ပတ်၊ ကွတ်ဂဳတ၊ ကေုာံ လှ်ေ ဗဲလ်လေ ရ။ အစာ ချူလိက် ဒယှ် မပ္တံကဵု လဳယဝ် တဝ်သတိုင် ကေုာံ ဒဝ်သတဝ်ယေတ်သကဳ တအ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မကၠုင် နူ ဍုင် ဏအ် ရ။

၆။ ပရေင်ပညာ

• ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ၜိုတ် ၉၉% ပြင် ရ။
• တက္ကသိုလ်: "တက္ကသိုလ် အလုံကောန်ဂကူ မဝ်သကဝ်" မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် မဝ်သကဝ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပညာ သိပ္ပံ၊ သင်္ချာ ကေုာံ အာကာသ ရ။

၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

ရုရှ ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ပရေင် သွံရာန် သယံဇာတ သဘာဝ ကေုာံ ကမၠောန် စက်ယန္တရား ဇၞော် ရ။

• ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် ပတိတ် ကၠေင်ဓါတ်၊ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ၊ ကပေါတ် ပသဲ ကေုာံ လွဟ် ပၞာန် တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
• အကာဲအရာ လၟုဟ်: ဟိုတ်နူ ပၞာန် လတူ ယူကရေန် တုဲ ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် တုဲ၊ ရုရှ ဂစာန် ဆက်စပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကု ဍုင် ကြုက် ကေုာံ ဍုင် ပ္ဍဲ အာရှ ဂၠိုင် တိုန် ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ဥရောပ
• အာရှ
• မဝ်သကဝ်
• ယူကရေန်
• ဗေလာရုသ်
• ကြုက်

နိဿဲ

• "Russia Profile". BBC News.
• "World Factbook: Russia". CIA.
• Russia, Wikipedia.