လက်နက်ဇဳဝဗေဒ

လက်နက်ဇဳဝဗေဒ

သင်္ကေတ အန္တရာယ် ဇဳဝဗေဒ (Biohazard symbol) မစကာ သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး ပွဳပွူ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ် မၞုံ ကု စၟယဲ အန္တရာယ်
ဂကူ (Type)	လက်နက် ပလီုပလာ် အလုံ ဂကောံ (Weapon of Mass Destruction - WMD)
စကာ ပ္ဍဲ (Used by)	လၟုဟ် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် နကဵု သၞောဝ် ဂၠးတိ (BWC)

လက်နက်ဇဳဝဗေဒ (အၚ်္ဂလိက်: Biological weapon ဟွံသေင်မ္ဂး ကော် ခမၞောန် BW ဟွံသေင်မ္ဂး Bioweapon) ဝွံ ဍေံဒှ် လက်နက် ပၞာန် မစကာ စၟယဲ အန္တရာယ် မပ္တံကဵု ဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria)၊ ဝါင်ရက် (Viruses)၊ မှို (Fungi) ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်ဂျိ မက္တဵုဒှ် နူကဵု သဘာဝ (Biological toxins) သွက်ဂွံ ဂစိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန် ညံင် ကောန်မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ တၞံ တဵုလွဳ တအ် ဂွံ ယဲ ဇြိုင်သ္ဇိုင် ကေုာံ အောန် စှ်ေ အစောံ ကမၠောန် (Incapacitate) ရ။

လက်နက် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု စရင် လက်နက် ပလီုပလာ် အလုံ ဂကောံ (Weapons of Mass Destruction - WMD) မွဲ စွံ ကု လက်နက် နျူကလဳယျာ ကေုာံ လက်နက် ဓါတုဗေဒ ရ။ ဟိုတ်နူ စၟယဲ တအ် ဂှ် ဍေံ မာန် ကၠောအ် ဍး ပြးဇး အာ လောဲလောဲ သွာသွာ ကေုာံ မာန် ပလီုပလာ် ထောအ် ပရေင် ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန် အလုံ ဍုင် မွဲ မာန် တုဲ، ဍေံ ဒှ် လက်နက် မအန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် ကေုာံ မကြံင်မ္ၚိုဟ် အိုတ် မွဲ ရ။

၁။ ဝင် ကေုာံ ပွမစကာ (History and Usage)

ပွမစကာ စၟယဲ ပ္ဍဲ ပၞာန် ဂှ် က္တဵုဒှ် လဝ် နူ ခေတ် တြေံ တေအ် ရ။

• ခေတ် တြေံ (Ancient Times): ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၄ တေအ်، ဒပ် ပၞာန် မန်ဂေါလ် (Mongols) တအ် ပကောံ ကေတ် ဇွ မၞိဟ် မချိုတ် လဝ် နကဵု ယဲ ပလိတ် (Bubonic plague) တုဲ ကၠဟ် ဗလး ပၠုပ် ဏာ ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ ကၟာင် ဍုင် ကာဖှာ (Caffa) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂွံ ကၠောအ် ယဲ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် သက်သဳ ပွမစကာ လက်နက် ဇဳဝဗေဒ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မွဲ ရ။
• ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ဒုတိယ (WWII): ဒပ် ပၞာန် ဂျပေန် တအ် (ဗွဲတၟေင် ဂကောံ Unit 731) ကေင် စမ်ၜတ် လဝ် လက်နက် ဇဳဝဗေဒ လတူ ကောန်မၞိဟ် ဂျိုင်င် ပ္ဍဲ ဍုင် ခယ်ကြုက် တုဲ ညးတအ် ဗလး ဏာ မျာ် မၞုံ ကု စၟ ယဲ ပလိတ် လတူ ဍုင် ကွာန် ခယ်ကြုက် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
• ခေတ် ပၞာန် ၜိုဟ် (Cold War): ဍုင် အမေရိကာန် ကဵု ဍုင် ရုရှာ (သဵုဗဳယေတ်) တအ် ပကောံ ပကေဝ် ကေုာံ ကၠောန် လဝ် သုတေသန လက်နက် ဇဳဝဗေဒ ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ကီု လေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ညးတအ် ဒေါအ် ဇူ ကေုာံ ထပက် လိက်ကသုက် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ရ။

၂။ ဂကူ စၟယဲ အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Biological Agents)

လက်နက် ဇဳဝဗေဒ တအ် ဝွံ ညးတအ် ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ အတိုင် ဂကူ စၟယဲ ဍေံ တအ် ရ-

1. ဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria): ဍေံ ဒှ် သတ္တဝါ ဍောတ်တ် မာန် ကၠောအ် ဍး ကေုာံ ဖန် ညံင် ဂွံ ဒှ် ယဲ ဇြိုင်သ္ဇိုင် ရ။ (ဥပမာ - ယဲ အေန်သရက် / Anthrax မဒှ် ယဲ ခဍက်ဆီ မအန္တရာယ် ဇၞော် လောန်၊ ယဲ ပလိတ် / Plague)။
2. ဝါင်ရက် (Viruses): ဍေံ ဒှ် စၟ မဍောတ် နူ ဗက်တဳရဳယျာ တုဲ ဍေံ ဒး လုပ် မံင် ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ ကလာပ်ရုပ် (Cells) သတ္တဝါ တအ် သွက်ဂွံ ဂျိုင် ကေုာံ ပြးဇး ရ။ (ဥပမာ - ယဲ ကျောက် / Smallpox မဒှ် ယဲ မာန် ကၠောအ် လောဲသွာ ကေုာံ မာန် ဂစိုတ် မၞိဟ် ဂၠိုင် အိုတ်، ကေုာံ ယဲ အဳဗဝ်လာ / Ebola)။
3. ဓါတ်ဂျိ သဘာဝ (Biological Toxins): ဍေံ ဒှ် ဓါတ်ဂျိ မပတိတ် နူကဵု တၞံ၊ တိရစ္ဆာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗက်တဳရဳယျာ ရ။ ဍေံ ဟွံကၠောအ် နူ မွဲ ကု မွဲ ပုဟ် ဆဂး ဍေံ မာန် ဂစိုတ် မၞိဟ် နကဵု ဍာ် ဓါတ် ညိည သၟး ရ။ (ဥပမာ - ဓါတ်ဂျိ Botulinum toxin ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ ရာင်သိန် / Ricin)။

၃။ နဲကဲ ပွမဗလး ကေုာံ ပွမစကာ (Delivery Mechanisms)

စၟယဲ ဇဳဝဗေဒ တအ် ဝွံ ဍေံ နွံ ပၟိက် ကု နဲကဲ ဗလး မစိုတ်လုပ်စ သွက်ဂွံ ပြးဇး အာ လောဲလောဲ သွာသွာ ရ-

• စက် ဗလး ကျာ (Aerosol Sprays): ဍေံ ဒှ် နဲကဲ မအန္တရာယ် ဇၞော် အိုတ် ရ။ ညးတအ် ဖြာ် ဗလး ဏာ စၟယဲ တအ် နဒဒှ် ဍာ် ဍောတ်တ် (Aerosols) ပ္ဍဲ လတူ ကျာ နူကဵု က္ၜင်ကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒရုန်း တုဲ၊ ကာလ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ယီု လုပ် အာ မ္ဂး ဒး ဒုင် ကၠောအ် ယဲ ဓဝါဲ ဂှ် ရ။
• ပွမပလီု စၞစ ကဵု ဍာ် (Food and Water Contamination): ညးတအ် ဖျေဟ် စုတ် စၟယဲ ပ္ဍဲကဵု ကၟာ ဍာ်، ရုံ ဍာ် သုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုံ စၞစ သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် မၞိဟ် ဂၠိုင်ဂၠိုင် ဂွံ ဒး ဒုင် ဘဲ ယဲ ရ။
• သတ္တဝါ ဍောတ်တ် (Vectors): ညးတအ် စကာ စၟစၟောန် မပ္တံကဵု ခြင် (Mosquitoes) ဟွံသေင်မ္ဂး မျာ် (Fleas) မၞုံ ကု စၟယဲ တုဲ ဗလး ဏာ ပ္ဍဲ ဒေသ သၞ ရ။ ကာလ စၟ တအ် ဏအ် ဇိုင် စုတ် မၞိဟ် မ္ဂး မၞိဟ် တအ် ကၠောအ် အာ ယဲ ရ။

၄။ သၞောဝ် ဂၠးတိ ကေုာံ ပွမကၟာတ်လဒဵု (International Law and Prohibition)

ဟိုတ်နူ လက်နက် ဏအ် မာန် ပလီုပလာ် ထောအ် ပရေင် ထတ်ယုက် ကောန်မၞိဟ် အလုံ ဂၠးတိ ကေုာံ ဟွံမာန် ထိင်ဒဝ် (Uncontrollable) တုဲ၊ ဂၠးတိ အလုံ မွဲ ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။

• လိက်ကသုက် ကၟာတ်လဒဵု လက်နက်ဇဳဝဗေဒ (Biological Weapons Convention - BWC): ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ရးနိဂီု အလုံ ဂၠးတိ ပံင်ကောံ တုဲ ထပက် လဝ် စၟတ် တဲ လိက်ကသုက် ဏအ် ရ။ လိက်ကသုက် ဏအ် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ပွမကၠောန် ပတိတ်၊ ပွမပကောံ ပကေဝ် ကေုာံ ပွမစကာ လက်နက် ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ သဘာဝ အလုံ အိုတ်သီု ရ။
• ရးနိဂီု ဗွဲမဂၠိုင် ပလီုပလာ် ထောအ် အစဳအစန် သုတေသန လက်နက် ဇဳဝဗေဒ ညးတအ် တုဲ၊ လၟုဟ် မ္ဂး ညးတအ် စကာ စၟယဲ တအ် ဆ သွက်ဂွံ ကၠောန် ဂဥုဲ စဵုဒၞာ (Vaccines) သၟး ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• လက်နက် ပလီုပလာ် အလုံ ဂကောံ (Weapon of Mass Destruction - WMD)
• လက်နက် ဓါတုဗေဒ (Chemical weapon)
• လက်နက် နျူကလဳယျာ (Nuclear weapon)
• ပရေင် ထတ်ယုက် (Public health)

နိဿဲ

• World Health Organization (WHO). "Health Aspects of Chemical and Biological Weapons".
• CDC (Centers for Disease Control and Prevention). "Bioterrorism Agents/Diseases".