လက်သဏ် ဂကူ
လက်သဏ် ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး လက်သဏ် ကောန်ဂကူ (အၚ်္ဂလိက်: National Identity) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်စိုတ်ဓါတ် ပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ လညာတ်ပတှ်ေ ဒဒှ်ရ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံကောန်ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင် (Nation or State) မွဲမွဲရ။ ဍေံဒှ် စိုတ်ဓါတ် ပံင်ကောံ မဒုင်သဇိုင် လတူ ဝင်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ တိဍာ်ဒတန်၊ ကေုာံ သင်္ကေတ ဂကူ မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။[၁]
ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ (Multicultural Studies) ကေုာံ သိပ္ပံပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး၊ တၠပညာ ဘေနေဒေတ် အာန်ဒါသာန် (Benedict Anderson) ကဵုလဝ် လညာတ် ဒဒှ်ရ ကောန်ဂကူ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် "ဂကောံမၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု လညာတ်စိုတ်" (Imagined Communities) မွဲရ။ ယဝ်ရ မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဒှ်မွဲဂကူဓဝ်မ္ဂး၊ လက်သဏ် ဂကူဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
သဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လက်သဏ် ဂကူ မွဲ ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် ကေုာံ ခိုင်ကၠိုက်မာန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ အရာဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- တိဍာ် ကေုာံ ဍုင်မိတိမ (Homeland / Territory): ပွမနွံကဵု ဒၞာဲဒတန် ဝင် ဟွံသေင်မ္ဂး တိဍာ် မဆက်ဆေန်ကၠုင် နူဇုဇဗဴလ။
- ဝင် ကေုာံ ဇာတ်သၠုင် မတုပ်သၟဟ် (Shared History and Myths): ဝင်အတိက် ကေုာံ ပရူပရာ ဂံင်သကာ အာဇာနဲတအ် မပံင်ကောံကဵု စိုတ်ဓါတ် ကောန်ဂကူတအ်။
- သင်္ကေတ ကောန်ဂကူ (National Symbols): အလာံ၊ ဒွက်ကောန်ဂကူ၊ တ္ၚဲကောန်ဂကူ (ဥပမာ - တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်) ကေုာံ တံဆိပ် ဍုင်တအ် ပါလုပ်ရ။
- ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Political and Legal Rights): ပွမနွံကဵု အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင် (Citizenship) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမအုပ်ဓုပ် ကေတ်မာန် အလဵုဇကု (Self-determination)။
ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လက်သဏ် ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ ဝေါဟာရ "လက်သဏ် ယေန်သၞာင်" (Cultural Identity) ကေုာံ "လက်သဏ် ဂကူ" (National Identity) ၜါဏအ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲပရေင်လ္ၚတ် သုတေသနမ္ဂး ပါ်လဝ် နွံရ။
- လက်သဏ် ယေန်သၞာင် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ အခိုက်ကၞာ၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ သာသနာ။ ဍေံဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ မဆေင်ကဵု ဘဝမၞိဟ်ရ။
- လက်သဏ် ဂကူ ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ (Nationalism) ရ။ ဍေံဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ မဆေင်ကဵု အဝဵုအာဏာ ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ရ။
ဂကောံမၞိဟ် မဟွံမဲကဵု ဍုင် (Stateless Nations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လက်သဏ် ဂကူ ဝွံ ဟွံဒးနွံကဵု ဍုင် သၠးပွး (Sovereign state) လၟိုန်ကာလ ဟွံသေင်ရ။ ဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဍုင်မိတိမ ဒးဒုင်သီလဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံမဲကဵု ဍုင်ကီုလေဝ် (Stateless nations)၊ ညးတအ် မင်မွဲလဝ် လက်သဏ် ဂကူ ညးတအ် နကဵု စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ် (Institutional resilience) အပ္ဍဲ ကောန်ဂကူ ညးတအ်ရ။ ဂကောံနာနာ ဗီုကဵု ဂကောံသာသနာ ကေုာံ ဂကောံမှာဇန်တအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ မင်မွဲ လက်သဏ် ဂကူ ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်ဟွံမဲရ။[၂]
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- လက်သန်ဂကူ (Cultural Identity)
- ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ
- ပရေင်ဍုင်ကွာန်