လက်သန်ဂကူမန်
လက်သန်ဂကူမန် (အင်္ဂလိက်: Mon Identity) ဂှ် ဒှ်ပကောံပကာန် လက်သန်တၟေင်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု အရေဝ်ဝေါဟာ၊ သာသနာ၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင် မဒှ်အရာမစၟတ်သမ္တီကေတ် "ဒဒှ်မန်" ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။ လက်သန်ဂကူမန်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု "Ethno-religious Identity" (လက်သန်ဂကူ ကေုာံ သာသနာ) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။
၁. သဇိုင်လက်သန်ဂကူမန် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လက်သန်ဂကူမန် ပခိုင်လဝ်နကဵုတိုင်ခေတ် (၄) သာ်:
- အရေဝ်ဝေါဟာ (Mon Language): မဒှ်လက်သန်အဓိကအိုတ်။ ပွမဟီု၊ ပွမချူ ကေုာံ ပွမဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် (ဥပမာ - အရေဝ်မန်)။
- သာသနာ (Mon Buddhism): ဗွဲတၟေင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ သၞောတ်သင်မန် (ဥပမာ - ရာမညနိကာယ)။
- ဝင် ကေုာံ အာဲကၟာဲ (History & Heritage): ပွမစၟတ်သမ္တီဝင်ဍုင်ဗုဒ္ဓဘာသာ (သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ဟံသာဝတဳ) ကေုာံ ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်။
- ယေန်သၞာင် (Cultural Symbols): ဝတ်ဗွိုက်လတေင် (ယာတ်ဍောတ်မန်)၊ စၞစမန်၊ ကေုာံ အခိုက်ကၞာသဘင်နာနာ (ဥပမာ - တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်)။
၂. လက်သန်ဂကူမန် ကေုာံ အစောံသတ္တိ (Agency)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနဲကဲသုတေသန (Sociology of Religion)၊ လက်သန်ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ကိရိယာစဵုဒၞာ (Resistance)။ ဍေဟ်ထ္ၜးကေတ်မာန် ဗီုလဵုသင်မန် (Mon Sangha) မဒှ်ဗဟဵု "Identity Construction" မပခိုင်ကေတ် "Institutional Autonomy" (အဝဵုအပ္ဍဲဌာန) မဗၠးၜးနူသၞောဝ်ဗဟဵု (State-led Burmanization) ရ။