လညာတ် စဳစောတ်
လညာတ် စဳစောတ် (အၚ်္ဂလိက်: Critical Thinking) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပွမသ္ၚဳဂၠိပ်၊ ပါ်ခြာ ကေုာံ စမ်ၜတ် လတူ တင်ဂၞင်၊ သက်သဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြသၞာ မွဲမွဲ နကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ဗွဲမစှ်ေသၞောတ်ဝ် ညံင်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် မဍာံပြ ကေုာံ ခိုင်ကၠိုက်ရ။
မၞိဟ်မၞုံကဵု လညာတ် စဳစောတ်တအ်ဝွံ အရာမွဲမွဲ က္တဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ဟွံပတှ်ေစပြဟ်ပြဟ်ရ။ ဍေံတအ် စကာ လညာတ်၊ သ္ၚဳဂၠိပ် တမ်မူလ ဍေံ ကေုာံ ပါ်ခြာ အရာလဵု ဒှ် "တင်ဂၞင် ဍာံ" (Fact) ကေုာံ အရာလဵု ဒှ် "လညာတ် ပူဂိုလ်" (Opinion) ဇေတ်ဇေတ်ရ။
အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင် (Key Components)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် စဳစောတ် ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လၟေင်ကမၠောန် အဓိက ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- ပွမသ္ၚဳဂၠိပ် ပါ်ခြာ (Analysis): ပွမလ္ၚတ် တင်ဂၞင် ဇမ္ၚောဲဇမ္ၚောဲ၊ ပွမပါ်ကရေက် ပြသၞာ ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် လောဲသွာ။
- ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် (Inference): ပွမဖျေံ လညာတ် သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု သက်သဳ မခိုင်ကၠိုက်။
- ပွမစမ်ၜတ် (Evaluation): ပွမရံင် ၚုဟ်မး လတူ တင်ဂၞင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ဍေံ ဍာံ ဟွံဍာံ၊ ယုတ္တိ နွံ ဟွံနွံ။
- ပွမသောင်ကလး (Explanation): ပွမသောင်ထ္ၜး ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ညံင် ညးတၞဟ် ဂွံကၠိုဟ်စိုတ် ကၠးကၠးဖ္ဍးဖ္ဍး။
- ပွမမင်ရံင် ဇကုအလဵုဇကု (Self-Regulation): ပွမစၟဳစၟတ် လညာတ်ဇကု ညံင်ဟွံဂွံ ဗက်စ အဂတိ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုင်စသိုင် (Emotions)။
ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ် အေန်တာနေတ် ကေုာံ မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Media) ဏအ် လညာတ် စဳစောတ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ-
- ပွမပါ်ခြာ ပရိုင်ပတောအ် (Fake News): လညာတ် စဳစောတ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဟွံဂွံ ပတှ်ေစ ပရိုင်ပတောအ်၊ ပရိုင်ပလီု ကေုာံ သက်သဳ ဟွံခိုင်ကၠိုက်တအ်။
- ပွမဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် မဍာံပြ (Decision Making): ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲမ္ဂး ရီုဖျေံကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် မၞုံကဵု အကျဵုဖဵု။
- ပရေင် သုတေသန (Research): တၠပညာ သုတေသနတအ် ဒးစကာ လညာတ် စဳစောတ် သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ တင်ဂၞင်၊ လ္ၚတ် သီအဝ်ရဳ နာနာတုဲ ဂၠာဲဆဵု တင်ဂၞင် တၟိတၟိရ။
ဗီုလဵု ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် လညာတ် စဳစောတ်?
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဟွံပတှ်ေ ပြဟ်ဟ်: မိင်ပရိုင် မွဲမွဲမ္ဂး ဒးသၟာန် "ညးလဵု ဟီုလဝ်ရော?"၊ "မု ဟိုတ် ဂွံဟီုရော?" ကေုာံ "သက်သဳ နွံဟာ?" လၟိုန်။
- ရံင် နာနာဒိုဟ် (Multiple Perspectives): လ္ပရံင် လညာတ် ဇကု မွဲဒိုဟ်ဓဝ်၊ လ္ၚတ်ရံင် လညာတ် ညးတၞဟ် လပါ်တၞဟ်ကီု။
- ဒုင်ကေတ် တင်သ္ၚဳဂၠိပ် (Accept Feedback): လညာတ်ဇကု ယဝ်ရ မှာဒၟံင်မ္ဂး ဒးဂံင် ဒုင်ကေတ် တုဲ ဒးဂံင် ပြံင်လှာဲ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- လညာတ် ယုတ္တိ (Logical Thinking)
- ယုတ္တိဗေဒ (Logic)
- ပွမသှ် ပြသၞာ (Problem Solving)