လညာတ် ယုတ္တိ

လညာတ် ယုတ္တိ - ပွမသ္ၚဳဂၠိပ် ပြသၞာ ကေုာံ ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု

လညာတ် ယုတ္တိ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမချပ်ဗစာ နကဵု ယုတ္တိ (အၚ်္ဂလိက်: Logical Thinking) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပွမစကာ ဉာဏ်၊ ပွမဆက်စပ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်ဝ် သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် ပြသၞာ မွဲမွဲ ကေုာံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် မဍာံပြရ။

မၞိဟ်မၞုံကဵု လညာတ် ယုတ္တိတအ်ဝွံ ဍေံတအ် ဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ ဒုင်စသိုင် (Emotions) သက်သက်ရ၊ ဍေံတအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ သက်သဳ၊ တင်ဂၞင် ဍာံပြ (Facts) ကေုာံ လၟေင်လၟေတ် ယုတ္တိဗေဒ (Logic) ရ။

အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင် (Key Characteristics)

လညာတ် ယုတ္တိ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိက ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

ပွမသ္ၚဳဂၠိပ် (Analysis): ပွမပါ်ခြာ ပြသၞာ ဇၞော်ဇၞော် မွဲ ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ ကဏ္ဍ သၟတ်သၟတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် လောဲသွာ။
ပွမဆက်စပ် ဟိုတ် ကဵု ဖဵု (Cause and Effect): သ္ၚဳဂၠိပ် ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ "ယဝ်ရ ကၠောန်ဗီုဏအ်မ္ဂး၊ အကံက်ဖဵု ဗီုဏအ် က္တဵုဒှ်မာန်ရ" မ္ဂးတအ်။
ပွမစွံ သတိ ကေုာံ ပွမဖျေံ လၟေင် (Organization): ပွမချပ် ပရူပရာ မွဲမွဲ ညံင်ဂွံ စှ်ေလၟေင်၊ နူ စ စဵုကၠုင် ကၞောတ် ဟွံထုဲကြာန်အာ ရေင်သကအ်။
ပွမပါ်ခြာ ဍာံ ကဵု မှာ (Critical Evaluation): ပွမပါ်ခြာ မလဵု ဒှ် သက်သဳ ဍာံ (Fact)၊ မလဵု ဒှ် လညာတ် ပူဂိုလ် (Opinion)။

ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ကေုာံ သုတေသန

လညာတ် ယုတ္တိ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာ မကၠောန် သုတေသန (Research) ကေုာံ ပရေင်ပညာ အဆံင်သၠုင်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင် မဖျေံ သဇိုင် သဳအဝ်ရဳ (Theoretical frameworks) တၟိတၟိ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင် မချူ ဒါန် လိက်စၞောန် (Abstract) သွက် ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ပညာဂမၠိုင်မ္ဂး ပွမချပ်ဗစာ နကဵု ယုတ္တိဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင် တင်ရန်တၟအ် သုတေသန ဂွံဆက်စပ် စှ်ေသၞောတ် ကေုာံ ခိုင်ကၠိုက်ရ။

ဗီုလဵု ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် လညာတ် ယုတ္တိ?

သၟာန် သၟာန်ဂမၠိုင် (Ask Questions): ဇၟာပ်ပ် အရာမက္တဵုဒှ် သၟာန် "မုဟိုတ်ရော?" (Why?) ကေုာံ "ဗီုလဵုရော?" (How?) လၟိုန်။
ဝေင် လဝေင် ဉာဏ် (Play Strategy Games): လဝေင် မပ္တံကဵု စှ်ေမစေတ် (Chess) ဟွံသေင်မ္ဂး ပဟေဠိ (Puzzles) တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဉာဏ် ဂွံ ကေက်သကာ ကေုာံ ချပ်မာန် ဇမ္ၚောဲရ။
လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သင်္ချာ (Study Math & Science): ပရေင်ပညာ ၜါဏအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ လညာတ် ယုတ္တိ သက်သက်တုဲ ဒှ် လေ့ကျင့်ခန်း ခိုဟ်အိုတ် သွက် က္ဍဟ် ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်