လဒက်ပ္တန် ဗျည်မန် ကေုာံ တမ်ရိုဟ် "မံက်"

လဒက်ပ္တန် ဗျည်မန် ကေုာံ တမ်ရိုဟ် "မံက်" ဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် လ္ၚတ် ဘာသာဗေဒ မန် (Mon linguistics) မွဲတုဲ၊ ဍေံ ထ္ၜးပျးကဵု ဗီုလဵု ဗျည်မန် ၃၅ မ (နူ က စဵုကဵု ၝ) ပံင်စုတ် ကု ရမ္သာင် "မံက်" တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် နာနာသာ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု လၟေင် ဝေါဟာရတအ်ဏအ်ဝွံ ဝေါဟာရလ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် ပ္ဍဲ အဘိဓာန်မန်တုဲ၊ လ္ၚဵုဂှ် ဒှ် ဆ သၞောတ်ဝ် ရမ္သာင် (Phonological pattern) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် သဒ္ဒါမန် သၟးရ။

တမ်ရိုဟ် "မံက်" ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ရမ္သာင်

ဝေါဟာရ သီုဖအိုတ်ဏအ်ဝွံ နိဿဲလဝ် လတူ တမ်ရိုဟ် "မံက်" (မပြာကတ်ကၠုင်၊ မတိုန်ကၠုင် - to appear, to rise) ရ။ နကဵု သၞောတ်ဝ် ဘာသာဗေဒ မန်-ခမာ (Mon-Khmer morphology) မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ရမ္သာင် ၜါကရေက် (Sesquisyllabic structure) မဒှ် ပွမစုတ် ဗျည် ဂတ (Presyllable) ပ္ဍဲ တမ်ရိုဟ် အဓိက ရ။

လၟေင် ဗျည် ကေုာံ မံက် မဒက်ပ္တန်လဝ်ဂှ် ပါ်လဝ် အတိုင် ဝဂ် (Vagga) ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

ဝဂ် က: ကမံက်၊ ခမံက်၊ ဂမံက်၊ ဃမံက်၊ င္ၚမံက်
ဝဂ် စ: စမံက်၊ ဆမံက်၊ ဇမံက်၊ ဇျမံက်၊ ညမံက်
ဝဂ် ဋ: ဋမံက်၊ ဌမံက်၊ ဍမံက်၊ ဎမံက်၊ ဏမံက်
ဝဂ် တ: တမံက်၊ ထမံက်၊ ဒမံက်၊ ဓမံက်၊ နမံက်
ဝဂ် ပ: ပမံက်၊ ဖမံက်၊ ဗမံက်၊ ဘမံက်၊ မမံက်
အဝဂ်: ယမံက်၊ ရမံက်၊ လမံက်၊ ဝမံက်၊ သမံက်၊ ဟမံက်၊ ဠမံက်၊ ၜမံက်၊ အမံက်၊ ၝမံက်

ဝေါဟာရ မၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် အဓိကဂမၠိုင်

ပ္ဍဲကဵု စရင် လတူဏအ်ဂှ် ဝေါဟာရလ္ၚဵုတအ် ဒှ် မဝေါဟာရ မစကာလၟိုန် ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်မန် လၟေင်တ္ၚဲရ။ ဥပမာ မပြာကတ်ဂမၠိုင်ဂှ်-

ခမံက်: ဒှ် နာမ် (Noun) တုဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကပေါတ် သွက်ဂွံ စုတ် ဂြောပ် က္ဍိုပ် (Hat, Helmet)။
ဗမံက်: ဒှ် ကြိယာ (Causative verb) တုဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပွမထ္ၜးပျး၊ ပွမလဴပူ ကဵု ကၠးဖ္ဍး (To describe, to reveal)။ (ပ္ဍဲအရာဏအ် သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ဍေံ တၞဟ်ခြာ ကု "ဗၟံက်" မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒိုဟ်ဗၟံက် ရ)။
ကမံက် / သမံက်: မလေပ်ဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ဝေါဟာရ ကေုာံ အလင်္ကာ လ္ၚဵု။

အဆက်ဖဵု ပ္ဍဲ ပရေင်သုတေသန

ပွမဖန်ဗဒှ် စရင် ဝေါဟာရ အတိုင် ဗျည် ၃၅ မ ဏအ်ဝွံ ဍေံ ကဵု အဆက်ဖဵု ခိုဟ် ဗွဲမလောန် သွက် ညးမလ္ၚတ် ဘာသာဗေဒမန် ကေုာံ ညးမကၠောန် သုတေသန လပါ် ဝေါဟာရ (Lexicography) တအ်ရ။ ဍေံ ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ ပါ်ပါဲ ဗီုလဵု ဗျည် ဂတ (Prefixes) တအ် မလေပ် ပြံင်လှာဲကဵု အဓိပ္ပါယ် တမ်ရိုဟ် မွဲမွဲ မာန်ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်