လာတ်ဗဳယျာ
| သမ္မတဍုင် လာတ်ဗဳယျာ Latvijas Republika | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
| ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လာတ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လာတ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | ရဳဂါ 56°57′N 24°06′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ရဳဂါ |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ လာတ်ဗဳယျာ |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ |
• သမ္မတ | အေတ်ဒ်ဂါတ်သ် ရေန်ကေဗဳချ်သ် |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | အဳဗဳကာ သဳလေန်ညာ |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၁.၈ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃) |
| လှုဲ | ယူရဝ် (EUR) |
| ဇြောမ်အခိင် | EET (UTC+2) |
လာတ်ဗဳယျာ (အၚ်္ဂလိက်: Latvia)၊ ယၟု အလဵုအသဳ သမ္မတဍုင် လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဗောလ်တေတ် (Baltic region) မဒှ် လပါ် သၟဝ်ကျာ ရးဥရောပ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဍုင် ဗောလ်တေတ် ပိ ဍုင် တုဲ၊ ပယျဵု ဍေံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် အေတ်သတဝ်နဳယျာ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် လဳသူယေနဳယျာ၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် ရုရှ၊ လပါ်အဂၞဲ ဆက်စပ် ကု ဍုင် ဗေလာရုသ် တုဲ လပါ်ပလိုတ် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ ဗောလ်တေတ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ရဳဂါ ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် မလှဲလး၊ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ ကၟာဍာ် သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ရ။ ၜဳ ဇၞော် မပ္တံကဵု ၜဳ ဒါတ်ဂါဗာ (Daugava) ကေုာံ ၜဳ ဂါဝူယျာ (Gauja) တအ် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ လပါ် ပလိုတ် ဂှ် နွံ ကု ပြင် ၜဳ ဗောလ်တေတ် မလှဲလး မွဲ ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ၜဳ သမၠဲ ကေုာံ ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ မာတ် နွံ စ ဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ ၜိုတ်ရုံဂံင် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် နကဵု သယံဇာတ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ ဍာ် သဘာဝ ရ။
- ဂြိုပ်ဆု: ၜိုတ် ၅၄% အလုံ တိဍာ် ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဂြိုပ်ဆု ထပ်သ္တိုက် ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။ ဆု ဂှ် ဒှ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရ။
- တိ လမ္စံက် ကေုာံ မသတ္တု: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု တိ ခြုံ (Peat) မဂၠိုင် တုဲ သုင်စောဲ သွက် ကမၠောန် တဵုလွဳ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ ကီု ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဥယျာဉ် သဘာဝ: လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ မင်မဲ လဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ဗွဲမခိုဟ် ရ။ ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ဂါဝူယျာ (Gauja National Park) ဂှ် ဒှ် ဥယျာဉ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ တြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် တုဲ ပြာကတ် နကဵု သဘာဝ ဇိုင် ၜဳ ကေုာံ ထီု သဘာဝ တအ် ရ။
- ပရေင် ဇၞော်မောဝ် သ္ၚေက်: ဍုင် ဏအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ပရေင် ကမၠောန် ပတိတ် ဒြဟတ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ဒြဟတ် ဍာ် ကေုာံ ဒြဟတ် ကျာ တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရင် ဍုင် မၞုံကဵု ပွဳပွူသဘာဝ သ္အးဇ္ၚး အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ခေတ် ကိုပ်ကၠာ: ပ္ဍဲ ခေတ် လဒေါဝ် တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု ဂကောံ သၟာပၞာန် ဂျာမာန် (Livonian Order) တုဲ ကြဴနူ ဂှ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု ပဝ်လာန်၊ သဝဳဒေန်၊ ကေုာံ အေန်ပါယာ ရုရှ တအ် အဆက်က် ရ။
- ပရေင် သၠးပွး အလန် ပထမ: ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ ကေုာံ ပၠန်ဂတး ရုရှ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈၊ လာတ်ဗဳယျာ လလောင်တြး သၠးပွး အလန် ပထမ ရ။
- ခေတ် သဵုဗဳယေတ်: ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု သဵုဗဳယေတ် (ရုရှ) တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် သဵုဗဳယေတ် လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။
- ကလေင် ကလိဂွံ သၠးပွး: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ လာတ်ဗဳယျာ ကလေင် ကလိဂွံ သၠးပွး မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ် (NATO) ကေုာံ သမဂ္ဂ ဥရောပ (EU) စနူ သၞာံ ၂၀၀၄ ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၆၃%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ လာတ်ဗဳယျာ တုဲ၊ ဂကူ ရုရှ လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၂၄%) ကီု ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် လူသာရန် (Lutheran) ကေုာံ ကဲသလိတ် (Catholic) ဂှ် ဒှ် သာသနာ အဓိက ရ။
- အရေဝ် ဘာသာ: ဘာသာ လာတ်ဗဳယျာ ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ ဗောလ်တေတ် (Baltic languages) မွဲ ကရောမ် ကု ဘာသာ လဳသူယေနဳယျာ ရ။
- ယေန်သၞာင်: ယေန်သၞာင် ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု သဘင် ဒယှ်ေဒွက် ကေုာံ လှ်ေ အလုံကောန်ဂကူ (Latvian Song and Dance Festival) မကၠောန် ဗဒှ် ဇၟာပ် ၅ သၞာံ မွဲ ဝါ ရ။ သဘင် ယျာနဳ (Jāņi) မဒှ် သဘင် တ္ၚဲ ကညင် လဒေါဝ် (Midsummer) ဂှ် လေဝ် ဒှ် သဘင် ကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ရ။
- တက္ကသိုလ်: တက္ကသိုလ် လာတ်ဗဳယျာ (University of Latvia) ကေုာံ တက္ကသိုလ် ကွတ်ပညာ ရဳဂါ (Riga Technical University) တအ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် ရဳဂါ ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် တုဲ သုင်စောဲ သြန် ယူရဝ် ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် ပတိတ် ဆု ကေုာံ ကပေါတ် ဆု၊ ကမၠောန် စၞစ၊ ကေုာံ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ဍုင် ရ။
- ပရေင် ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ထဝ်ဂြင်: ဟိုတ်နူ ဍုင် ဏအ် နွံ လတူ ပြင် ၜဳ ဗောလ်တေတ် တုဲ၊ ဂၠံင်တရဴ ဆက်စၠောအ် ဇရေင် သၞေဟ်က္ၜင် မပ္တံကဵု သၞေဟ်က္ၜင် ရဳဂါ ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜင် ဗေန်သပဳလ်သ် (Ventspils) တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက မွဲ ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Latvia Profile". BBC News.
- "World Factbook: Latvia". CIA.
- Latvia, Wikipedia.