လာရဳ သာန်ဂါ
| လာရဳ သာန်ဂါ Larry Sanger | |
|---|---|
| ဗီုရုပ် လာရဳ သာန်ဂါ လာရဳ သာန်ဂါ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ | |
| သၠးဂၠံဂဝ် | လောရင့် မာတ် သာန်ဂါ (Lawrence Mark Sanger) ဂျူလာင် ၁၆၊ ၁၉၆၈ ဘဲလ်ဗျူး (Bellevue), ဝါရှေန်တာန် (Washington), ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် |
| ကောန်ဍုင် | ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် |
| ကဆံင်ပညာ |
|
| မဒယှ်တဴ | သဟ-ညးမဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ နူပဳဒဳယာ, ညးမဒက်ပတန် Citizendium |
| ကောန်ဇာတ် | ၂ တၠ |
| ဝေပ်သာ် | larrysanger |
| စၟတ်တဲ | |
| ဝှာင်:Larry Sanger Signature.svg | |
လောရင် မာတ် "လာရဳ" သာန်ဂါ (အၚ်္ဂလိက်: Lawrence Mark "Larry" Sanger, သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၈၊ ဂျူလာၚ် ၁၆) ဝွံ ဒှ် တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ (Philosopher) ကေုာံ ညးမဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် အေန်တာနဲ ကောန်ဍုၚ် အမေရိကာန် မွဲရ။ ညးဝွံ ပြာကတ်ဒယှ်တမ္ညဝ်အိုတ် နဒဒှ် သဟ-ညးမဒက်ပတန် (Co-founder) ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia) မွဲစွံ ကု ဂျေမ်မဳ ဝေလ် (Jimmy Wales) ရ။ သာန်ဂါ ဝွံ ဒှ် မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ်လဝ် ယၟု "Wikipedia" ကေုာံ ညးမချူလဝ် မူသဇိုၚ် သၞောဝ်ဥပဒေ အဓိက သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပ္ဍဲ အခိၚ်စကတဵုဒှ် မပ္တံကဵု "လညာတ် မဟွံမံၚ် လ္ပာ်မွဲမွဲ" (Neutral point of view) ကေုာံ "ဟွံဒးဒ္ဂေတ် သၞောဝ် သီုဖအိုတ်" (Ignore all rules) တအ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ညး ဒှ်လဝ် အစာကၞေဟ် ဇၞော် (Editor-in-chief) သွက် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Overview)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လာရဳ သာန်ဂါ ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပွမဇၞော်မောဝ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ လ္တူ အေန်တာနဲ ရ။ ညးဝွံ ပါဝင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်ကမၠောန် အေန်တာနဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံကဵု Nupedia, Wikipedia, Citizendium, Encyclopedia of Earth, ကေုာံ Everipedia တအ်ရ။ ၜိုန်ရ ညး ဒှ် သဟ-ညးမဒက်ပတန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကီုလေဝ်၊ ကြဴနူ ညး နုက်တိတ် နူကဵု ပရေၚ်ကမၠောန် ဏအ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် ညး ဒှ်ကၠုၚ် မၞိဟ် မပါ်ပါဲ ဒစဵုဒစး လ္တူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။
သာန်ဂါ ဟီုတွဟ် ဒဒှ်ရ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်ပတှ်ေမာန် (Lack credibility) ဟိုတ်နူကဵု ဟွံစွံ ၚုဟ်မး လ္တူ ညးမၞုံကဵု ဉာဏ်ပညာ တၠပညာ (Expertise) တအ် ကေုာံ စကာ သၞောတ် ဂကောံမၞိဟ် မအုပ်ဓုပ် (Mob rule) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညး တမ်ရိုဟ် ဒက်ပတန်လဝ် Citizendium သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မၞုံကဵု ပရေၚ်ပတှ်ေမာန် ကေုာံ ဒးဒုၚ် စၟတ်သမ္တီ နကဵု တၠပညာ တအ်ရ။
၂။ ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ (Early Life and Education)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လာရဳ သာန်ဂါ ဝွံ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲကဵု ဍုၚ် ဘဲလ်ဗျူ (Bellevue)၊ တွဵုရး ဝါရှေန်တာန် (Washington) ပ္ဍဲကဵု ဂျူလာၚ် ၁၆၊ သၞာံ ၁၉၆၈ ရ။ မအံက်ညး ဂျေရဳ သာန်ဂါ (Gerry Sanger) ဂှ် ဒှ် တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ၜဳမှာသၟိတ် မလ္ၚတ် ပရူ ဂစေမ်ၜဳ တုဲ မိအံက်ညး ဂှ် လွဳလွတ်လဝ် ကောန်ဇာတ် တအ်ရ။ အခိၚ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၇ သၞာံ ဂှ်၊ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ပြံၚ်အာ မံၚ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် အာန်ကဝ်ရိတ် (Anchorage)၊ တွဵုရး အလာသကာ (Alaska) တုဲ ညး ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ဒေသဂှ်ရ။
နူအခိၚ် အဝဲကောန်ၚာ်တေံ ညး စိုတ်လုပ်စ ဗွဲမလောန် လ္တူ ပရူပရာ ဒဿနိကဗေဒ (Philosophical topics) ရ။ အခိၚ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၁၆ သၞာံ ဂှ် ညး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ "အဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပညာ ဒဿနိကဗေဒ တုဲ ဍေံဂှ် ဒှ်အာ ကမၠောန် ဘဝ အဲ ရ" သာ်ဝွံ ရ။ သာန်ဂါ အံၚ်ဇၞး တိုန်တန် နူ ဘာတန်သၠုၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၆ တုဲ ဆက်တိုန် ကဝ်လိက် ရိဒ် (Reed College) ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ အဓိက ဒဿနိကဗေဒ ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် တိုန် ကဝ်လိက် ဂှ် ညး စိုတ်လုပ်စ ကၠုၚ် ဇာဇၞှိက် အေန်တာနဲ ကေုာံ အစောံစရာဲ ဍေံ သွက် ပရေၚ်ပတိတ် လိက်ပတ် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ညး ကလိဂွံ တန်ဗြမဟဳ (Bachelor of Arts) လ္ပာ် ဒဿနိကဗေဒ နူကဵု ကဝ်လိက် ရိဒ် ရ။
၃။ အစောံစရာဲ ကေုာံ ပရေၚ်လ္ၚတ် ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy and Academic Career)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ အံၚ်ဇၞး နူ ကဝ်လိက် ရိဒ် တုဲ လာရဳ သာန်ဂါ ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် အဝ်ဟာဲယဝ် တွဵုရး (Ohio State University) သွက် တန်မာသတာ ကေုာံ တန်ပါရဂူ ရ။ ညး ကလိဂွံ တန်မာသတာ (Master of Arts) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ကေုာံ တန်ပါရဂူ (Doctor of Philosophy) ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၀ ရ။
ပရေၚ်လ္ၚတ် အဓိက သွက် ညးဂှ် ဒှ် လ္ပာ် အဳပဳသတဳမဝ်လဝ်ဂျဳ (Epistemology) မဒှ် သီအဝ်ရဳ မဆေၚ်ကဵု ဉာဏ်ပညာ (Theory of knowledge) ရ။ လိက်စံၚ် စာတန် ပါရဂူ ညးဂှ် နွံယၟု "Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification" မလ္ၚတ် ပရူ ပြသၞာ သွဟ် သဇိုၚ် တၚ်ပတှ်ေ မေတာ ရ။
ကြဴနူ တိတ်နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၂ တုဲ ညး ကလေၚ် ဗ္တောန် ပညာ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် အဝ်ဟာဲယဝ် တွဵုရး ပွိုၚ် မွဲလစုတ် ရ။
၄။ နူပဳဒဳယာ ကေုာံ ပွမစကၠောန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Nupedia and Wikipedia Founding)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး တိုန်ဒၟံၚ် တက္ကသိုလ်ဂှ် ညး ဆဵုဂဗ ကု ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ချပ်ဂၞန် လ္တူ အေန်တာနဲ မွဲ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဝေလ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ စကၠောန် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ အေန်တာနဲ မွဲတုဲ၊ ညး ခါန်ကၞက် သာန်ဂါ နဒဒှ် အစာကၞေဟ် ဇၞော် (Editor-in-chief) သွက် ပရေၚ်ကမၠောန် မၞုံယၟု နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ရ။
နူပဳဒဳယာ ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသၠးပွး မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု တၠပညာ (Peer-reviewed) တအ်ရ။ ဆဂး သၞောတ် ကမၠောန် ဍေံ လဇုဲလဇလောန် တုဲ ပွိုၚ် မွဲသၞာံ ဂှ် ကလိဂွံ လိက်ပရေၚ် ဆ ၁၂ ပိုဒ် သၟးရ။ သွက်ဂွံ သောင် ပြသၞာ ဏအ်၊ ပ္ဍဲ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၀၁ ဂှ် ဘေန် ကဝ်ဗေတ် (Ben Kovitz) မဒှ် မိတ်သဟာဲ သာန်ဂါ ပတိုန်ကသပ် ကု ညး သွက်ဂွံ စကာ သၞောတ် "ဝဳကဳ" (Wiki) ရ။
သာန်ဂါ စိုတ်လုပ်စ လ္တူ လညာတ် ဏအ် တုဲ ညး ပတိုန်ကသပ် ကု ဂျေမ်မဳ ဝေလ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဝဳကဳ မွဲ နဒဒှ် "ပရေၚ်ကမၠောန် ထံက်ပၚ်" (Feeder project) သွက် နူပဳဒဳယာ ရ။ ဝေလ် လေဝ် တုပ်စိုတ်တုဲ ညးတအ် ပံက်ပတိုန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia) ပ္ဍဲ ဇာန်နဝါရဳ ၁၅၊ သၞာံ ၂၀၀၁ ရ။ သာန်ဂါ ဝွံ ဒှ် ညး မကဵုယၟု "Wikipedia" ကေုာံ ညးမချူ မူသဇိုၚ် သၞောဝ်ဥပဒေ သီုဖအိုတ် ရ။
| ကဏ္ဍ (Role) | ပရေၚ်ကၠောန်သ္ပ (Action) |
|---|---|
| ယၟု (Naming) | ဖန်ဗဒှ် ယၟု "Wikipedia" (Wiki + Encyclopedia) |
| သၞောဝ်ဥပဒေ (Policies) | ချူ မူသဇိုၚ် NPOV (Neutral point of view), Ignore all rules, Verifiability |
| ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Leadership) | ဒှ် "Chief Organizer" ကေုာံ အစာကၞေဟ် ဇၞော် |
| ဂကောံမၞိဟ် (Community) | ဘိက်ကော် မၞိဟ်တအ် ညံၚ်ဂွံ ပါဝင်ချူ ကေုာံ ဖန်ဇန် လညာတ် သၠးပွး |
၅။ ပြသၞာ သဟ-ညးမဒက်ပတန် (Co-founder Dispute with Jimmy Wales)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ လာရဳ သာန်ဂါ ကေုာံ ဂျေမ်မဳ ဝေလ် တအ် ပါဝင် ဒက်ပတန်လဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မွဲစွံ ကီုလေဝ်၊ ကြဴနူ သာန်ဂါ နုက်တိတ်အာ တုဲ ပြသၞာ လ္တူ အခေါၚ် "သဟ-ညးမဒက်ပတန်" (Co-founder status) ဂှ် ကတဵုဒှ် ကၠုၚ်ရ။
- ဂျေမ်မဳ ဝေလ် ဟီုဂး ဒဒှ်ရ ညးမွဲဓဝ်ရ ဒှ် ညးမဒက်ပတန် (Sole founder) တုဲ သာန်ဂါ ဂှ် ဒှ် ဆ ကောန်ကမၠောန် (Employee) မွဲ မဒးဒုၚ် ခါန်ကၞက်လဝ် နကဵု ဗောမဳသ် (Bomis) သၟးရ။
- ဆဂး လာရဳ သာန်ဂါ ဟီုဂး ဒဒှ်ရ ညး ဒှ် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စကာ ဝဳကဳ ကေုာံ ဖန်ဇန် သၞောတ် ကမၠောန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ သီုဖအိုတ် ရ။
လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဂကောံမၞိဟ် အလုံဂၠးကဝ်၊ လိက်ပရိုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ကေုာံ ဝင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ အလဵုအလဵု ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် လာရဳ သာန်ဂါ နဒဒှ် သဟ-ညးမဒက်ပတန် (Co-founder) မွဲ ပေၚ်ပေၚ် ရ။
၆။ ဝဳကဳပဳဒဳယာ နုက်တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ (Departure from Wikipedia and Criticism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ်၊ ကုမ္ပဏဳ ဗောမဳသ် တွိုက်သြန် သွက်ဂွံ ကဵု လာပ် သာန်ဂါ ဟွံမာန် တုဲ၊ ပ္ဍဲ မာတ် ၁၊ ၂၀၀၂ ဂှ် ညး နုက်တိတ် နူကဵု တာလျိုၚ် အစာကၞေဟ် ဇၞော် နူပဳဒဳယာ ကေုာံ "Chief organizer" ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။
ကြဴနူ နုက်တိတ်တုဲ၊ လာရဳ သာန်ဂါ ဒှ်ကၠုၚ် မၞိဟ် မပါ်ပါဲ ဒစဵုဒစး (Critic) လ္တူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ညး ပတိုန်ထ္ၜး ပြသၞာ အဓိက ၃ သာ်-
- ဟွံစွံၚုဟ်မး လ္တူ တၠပညာ (Lack of respect for expertise): ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ကဵုအခေါၚ် ကု မၞိဟ် သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန် လိက် တုဲ လညာတ် တၠပညာ တအ် ဒးဒုၚ် ကၟာတ်လဒဵု (Overruled) နကဵု လညာတ် ဂကောံမၞိဟ် ဓမ္မတာ ရ။
- ပရေၚ်ဟွံမံၚ် လ္ပာ်မွဲမွဲ (Neutrality and Bias): သာန်ဂါ ဟီု ဒဒှ်ရ ဝဳကဳပဳဒဳယာ လၟုဟ် ဂှ် ကလိလောန်အာ နူကဵု မူသဇိုၚ် NPOV ညး တုဲ ဒှ်အာ ဝေပ်သာက် မၞုံကဵု ပရေၚ်မံၚ်လ္ပာ်မွဲ (Ideological bias) ဗွဲမလောန် ရ။
- ပရူပရာ သွက် မၞိဟ်ဇၞော် (Adult content): ညး ဟီု ဒစဵုဒစး လ္တူ ပွမစွံလဝ် ဗီုရုပ် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေၚ်ကဵု ကိစ္စမေထုန် ကေုာံ ဓမ္မတာဟွံသေၚ် ပ္ဍဲကဵု Wikimedia Commons ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀၊ ညး လလောၚ်တြး ပတိုန် လိက် ကု တရိုၚ် FBI ဒဒှ်ရ Wikimedia Commons ဂှ် စွံလဝ် ဗီုရုပ် ပရူ ကောန်ၚာ် (Child pornography) ကီုရ။
၇။ ပရေၚ်ကမၠောန် သဳတဳဇြေန်ဒဳယျာမ် (Citizendium Project)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်နူ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်ပတှ်ေမာန် တုဲ၊ လာရဳ သာန်ဂါ ဒက်ပတန်လဝ် Citizendium ("The citizens' compendium of everything") ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၅၊ သၞာံ ၂၀၀၆ ရ။
Citizendium ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ အေန်တာနဲ မစကာ သၞောတ် ဝဳကဳ ကီုလေဝ်၊ ဍေံ နွံ သၞောဝ်ဥပဒေ မတၞဟ်ခြာ နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ-
- မၞိဟ်မချူလိက် သီုဖအိုတ် ဒးစကာ ယၟု ဍာံ (Real names) သၟး။
- လိက်ပရေၚ် တအ် ဒးဒုၚ် စၟတ်သမ္တီ (Approved) နကဵု တၠပညာ မၞုံကဵု ဉာဏ်ပညာ လ္ပာ်ဂှ် (Expert editors)။
ၜိုန်ရ စကတဵုဒှ် အသိၚ်ဇၞော် ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်ကမၠောန် ဏအ် ဟွံဇၞော်မောဝ် ကွေံကွေံ ရ။ သာန်ဂါ နုက်တိတ် နူ တာလျိုၚ် အစာကၞေဟ် ဇၞော် Citizendium ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၀ တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ညး နုက်တိတ် နူ ပရေၚ်ကမၠောန် ဂှ် ပေၚ်ပေၚ် ရ။
၈။ အစဳအဇန် အေန်တာနဲ တၞဟ်ဟ် ကေုာံ Everipedia (Other Projects and Everipedia)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပါဲနူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ Citizendium တုဲ လာရဳ သာန်ဂါ သီုပါဝင် ကၠောန်လဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် တၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်-
- Encyclopedia of Earth: ညး ဒှ်လဝ် မၞိဟ်ကဵုကသပ် အဓိက သွက် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ ဏအ် မချူလဝ် နကဵု တၠပညာ သၟးရ။
- WatchKnowLearn: ဒှ် ပရေၚ်ကမၠောန် မပကောံ ဗဳဒဳယော ပရေၚ်ပညာ သွက် ကောန်ၚာ် တအ်ရ။
- Everipedia: ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ်၊ ညး လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ ကုမ္ပဏဳ Everipedia (လၟုဟ် IQ.wiki) နဒဒှ် သကိုပ် နာယက တၚ်နၚ် (Chief Information Officer - CIO) ရ။ Everipedia ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မစကာ နယ်ပညာ "ဘလံက်ချေန်" (Blockchain technology) រ။ ညး နုက်တိတ် နူ Everipedia ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၉ ရ။
- Knowledge Standards Foundation: ကြဴနူဂှ် ညး စဒက်ပတန် ဂကောံ ဏအ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် "Encyclosphere" မဒှ် သၞောတ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မဟွံမဲ ကု ဗဟဵု (Decentralized network) ရ။
၉။ လညာတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဒဿန (Political Views and Philosophy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လာရဳ သာန်ဂါ ဝွံ ဂမၠိုၚ် တီလဝ် ညး နဒဒှ် ပူဂိုလ် လညာတ် လေဗါတေရဳယျာန် (Libertarian) မွဲ ရ။ ညး ထံက်ဂလာန် လ္တူ အခေါၚ် ဟီုတွဟ် ဗၠးၜး ကေုာံ ဒစဵုဒစး လ္တူ ပွမစွံ အဝဵု သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဌာန်ဗဟဵု (Centralized control) ရ။
ပ္ဍဲကဵု သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ်၊ ညး ပါ်ပါဲလဝ် ဂကောံ လညာတ် သၠဲလး (Left-wing bias) ပ္ဍဲကဵု အေန်တာနဲ ကေုာံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။ ညး ဟီု ဒဒှ်ရ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဝွံ စကာလဝ် တၚ်နၚ် သွက်ဂွံ ထံက်ဂလာန် လ္ပာ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မွဲလ္ပာ်ဓဝ် (Partisan bias) တုဲ ဟွံဒှ် ဒၞာဲ ညးမၞုံကဵု လညာတ် လဒေါဝ် တအ် စကာ ဂွံ ရ။ လညာတ် ညးဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ ပရေၚ်ထံက်ဂလာန် နူကဵု ဂကောံ မၞုံလညာတ် လ္ပာ်ပုၚ် (Right-wing circles) ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။
၁၀။ ပြကိုဟ် စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ နိဿဲ (Legacy and References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ လာရဳ သာန်ဂါ ဒှ်ကၠုၚ် မၞိဟ် မပါ်ပါဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်ပါဝင် ညး ပ္ဍဲ အခိၚ် စကတဵုဒှ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမာန် တးပါဲ လိက် ဝင် ရ။ မူသဇိုၚ် ညး မပ္တံကဵု "NPOV" (Neutral point of view) တအ်ဂှ် စဵုကဵု လၟုဟ် ဒှ်ဒၟံၚ် တိုၚ်ခဳ အဓိက သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဏီရ။ ပရေၚ်ကၠောန်သ္ပ ညး မဆေၚ်ကဵု ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ အေန်တာနဲ တအ်ဂှ် စွံလဝ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်ပါ်ပရအ် ဉာဏ်ပညာ ဂၠးကဝ် ရ။
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Portal:Society/Featured biography/35 - Wikipedia". English Wikipedia.
- "Larry Sanger - Wikipedia". English Wikipedia.
- "Citizendium - Wikipedia". English Wikipedia.
- "Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons - Wikipedia". English Wikipedia.
- "History of Wikipedia". English Wikipedia.
- "English Wikipedia". English Wikipedia.
- "Jimmy Wales - Wikipedia". English Wikipedia.
- "Category:Larry Sanger - Wikipedia". English Wikipedia.
- "Wikipedia:Wikipedia Signpost/2010-04-12/Sanger allegations". English Wikipedia.
- "Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes". English Wikipedia.