လိက်တၟအ်မန်
လိက်တၟအ်မန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon Inscriptions) ဂှ် ဒှ်သက်သဳဝင် မချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရူပရာဝင်၊ ပရေင်သာသနာ ကေုာံ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ် နကဵု အရေဝ်ကေုာံ လိက်မန် ပ္ဍဲလတူ တၟအ်၊ ခၞိင်၊ ဍိုတ်၊ ဇုတ် ကေုာံ သတ္တု နာနာတအ်ရ။ လိက်တၟအ်မန်တအ်ဝွံ ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ (ခေတ် ဒွါရဝတဳ) ကေုာံ ရးနိဂီုဗၟာ (ခေတ် သဓီု၊ ဗုကာံ ကေုာံ ဟံသာဝတဳ) တအ်ရ။
ဝင် ကေုာံ ခေတ်ကာလဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လိက်တၟအ်မန်တအ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု အခိင်ၜိုတ် အေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံ စဵုကိုပ် စိုပ် ခေတ်လက္ကရဴအိုတ်တုဲ၊ ပါ်လဝ် နကဵု ခေတ်ကာလ အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- ခေတ်ဒွါရဝတဳ (Dvaravati Period): လိက်တၟအ်မန် အခိင်တြေံအိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ လဒေါဝ် ဍုင်သေံ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဒေသ နခေါန်ပထောမ် (Nakhon Pathom)၊ လဝေါ၊ ကေုာံ ဟရိဘုဉ္ဇယျ ပ္ဍဲ လာမ်ဖောန်။ လိက်တၟအ်တအ်ဏအ်ဝွံ ချူလဝ် နကဵု လိက်မန်တြေံ (Old Mon) တုဲ တမ်ရိုဟ် မလိက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ လိက်ပလ္လဝ (Pallava script) နူကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ သၠုင်ကျာ ရ။
- ခေတ်သဓီု ကေုာံ ဗုကာံ (Thaton and Bagan Periods): ပ္ဍဲခေတ်ဗုကာံ လိက်တၟအ်မန် ပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် "လိက်တၟအ် မျစေတဳ" (Rajakumar Inscription - သၞာံ ၁၁၁၃) မချူလဝ် နကဵု အရေဝ် ၄ ဘာသာ (မန်၊ ပျူ၊ ဗၟာ၊ ပါဠိ) ရ။ သာ်ဂှ်မွဲစွံ လိက်တၟအ် ကျာ်သုဲသဳခုင်၊ လိက်တၟအ် နန်သၟိင်ကျာန်စစ်သား ကေုာံ လိက်ခၞိင်နာနာ တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗုကာံ ကီုရ။
- ခေတ်ဟံသာဝတဳ (Hanthawaddy Period): ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်မ္ဂး "လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ" (Kalyani Inscriptions - သၞာံ ၁၄၇၆) မချူခၞံလဝ် နကဵု သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဂှ် ပြာကတ်အိုတ်တုဲ ဒှ်သက်သဳဝင် အဓိက သွက် ပရေင်သာသနာ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မန် ရ။ သီုကဵု လိက်ခၞိင် ကျာ်လ္ဂုင် ကေုာံ လိက်ခၞိင်ဖရင်နံင် နူဍုင်ဗဂေါ တအ် ပါလုပ်ရ။
ၚုဟ်မး သွက် ပရေင်သုတေသန
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လိက်တၟအ်မန်တအ်ဝွံ ဒှ်ကောန်သော် အဓိက သွက် တၠပညာ ကေုာံ အစာသုတေသနတအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်-
- ဝင်အရေဝ်ဘာသာ (Historical Linguistics): သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မလိက် ကေုာံ ဝေါဟာရမန် နူ ခေတ်မန်တြေံ၊ မန်လဒေါဝ် စဵုကိုပ် မန်ခေတ်လၟုဟ်။
- ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ဒဿန (Religion & Philosophy): ဗီုပြင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စိုပ်ကၠုင် ကေုာံ ဓဝ်ပတေဟ် ကောန်ဂကူမန် အခိင်တမၠာ။
- ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ မၞိဟ် (Politics & Society): သၞောဝ်ဥပဒေ၊ နဲကဲ အုပ်ဓုပ် ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ဂကူဝုတ်ဒိုဟ်။