လိက်ပရေင်

လိက်ပရေင် (အၚ်္ဂလိက်: Article) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လိက် မချူ လဝ် နကဵု လိက်ပတ် သွက်ဂွံ ပလံင် ဗစိုပ် ပရိုင်၊ တင်ဂၞင်၊ လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကု ညးမဗှ် လိက် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် တအ် ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ပတိတ် တြး ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရိုင် (Newspapers)၊ မဂ္ဂဇြေန် (Magazines)၊ ဂျာနယ် အကယ်ဒမစ် (Academic journals)၊ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ဝပ်သာ် (Websites) ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ရ။

လိက်ပရေင် ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး လိက် ကဗျ ဟိုတ်နူကဵု ဍေဟ် ဒုင်သဇိုင် လတူ အကာဲအရာ ဍာံ (Non-fiction) ကေုာံ နွံကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဗတောန် ပညာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရိုင် သၟး ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ လဒက်ပတန် လဝ် နကဵု က္ဍိုပ်လိက် (Headline)၊ နိဒါန်၊ ခန္ဓာကိုယ် လိက် (Body) ကေုာံ တင်သ္ၚောပ် (Conclusion) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ လိက်ပရေင် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ နာနာ သာ်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဝှာင်:Newspaper articles.jpg

ဗီုရုပ် ထ္ၜး လိက်ပရေင် ပရိုင် မပတိတ် တြး လဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရိုင် ဓမ္မတာ မဒှ် မဳဒဳယာ အဓိက သွက်ဂွံ တြး တင်ဂၞင် ပ္ဍဲ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

ဝေါဟာရ "လိက်ပရေင်" ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ကော်စ လိက် မချူ ပကောံ လဝ် နကဵု အကြောင်းအရာ မွဲမွဲ မချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် မ္ဂး "Article" ဝွံ ကၠုင် နူကဵု ရိုဟ်ကၞက် လာတ္တေန် "articulus" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကဏ္ဍ ဍောတ်တ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒကုတ် ဒကဴ" ရ။

နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ပရေင်ပတိတ်လိက် (Publishing) မ္ဂး၊ လိက်ပရေင် ဝွံ ဒှ် လိက် မချူ လဝ် နကဵု သၟာချူလိက် (Writer/Journalist) မွဲ တုဲ မနွံကဵု ဇမၠိင် အတိုင် ပိုင်ခြာ လဝ် သွက်ဂွံ ထပ် ပၠုပ် ပ္ဍဲကဵု လိက် အုပ် ဇၞော် (ဥပမာ - မဂ္ဂဇြေန် မွဲ အုပ် နွံကဵု လိက်ပရေင် ၁၀ ပုဒ်) ရ။ လိက်ပရေင် ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လညာတ် ညးဍုင်ကွာန် (Public opinion) ရ။

၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)

ဝင် ပရေင်ချူ လိက်ပရေင် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ခေတ် ရဝ်မ (Roman Empire) တေအ် ရ။ ဍုင် ရဝ်မ တအ် ပတိတ် လဝ် လိက်ပရိုင် တၟအ် မကော်စ အက်တာ ဒဳအာနာ (Acta Diurna) သွက်ဂွံ လလောင်တြး ပရိုင် အလဵုအသဳ ကု ညးဍုင်ကွာန် ရ။

ဆဂး ပရေင်ချူ လိက်ပရေင် နကဵု သၞောတ် ခေတ်တၟိ ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ ကြဴနူ ယဝ်ဟာန် ဂူတာန်ဗာတ် (Johannes Gutenberg) တီထွင် လဝ် စက် ဍဵု လိက် (Printing press) ရ။ လိက်ပရိုင် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ တအ် စ ပတိတ် လိက်ပရေင် ပရိုင် မဆက်စပ် ကု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ်၊ မဂ္ဂဇြေန် တအ် ပြာကတ် ကၠုင် တုဲ လိက်ပရေင် တအ် ဂှ် နွံကဵု လညာတ် ဒဿန၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ်၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဗေဒ နာနာ သာ် ရ။

၃။ ဂကူ လိက်ပရေင် နာနာ သာ် (Types of Articles)

လိက်ပရေင် ဝွံ ပါ်လဝ် ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် အတိုင် တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရူပရာ မချူ လဝ် ရ။

သ္ၚိအင် ထ္ၜး ဂကူ လိက်ပရေင် အဓိကဂမၠိုင်

ဂကူ လိက်ပရေင် (Type)	တင်ရန်တၟအ် (Purpose)	ဥပမာ (Example)
လိက်ပရေင် ပရိုင် (News Article)	သွက်ဂွံ လဴ ထ္ၜး ပရိုင် မကတဵုဒှ် လၟုဟ် ဗွဲမဍာံအစောတ် ကေုာံ ဟွံစွံ လညာတ် ပူဂိုလ်။	ပရိုင် ပရေင်ရုဲစှ် သမ္မတ တၟိ။
လိက်ပရေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Feature Article)	သွက်ဂွံ ချူ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ မွဲမွဲ ဇြိုဟ်ဟ်နက်က် ကေုာံ ပါလုပ် သီု ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ်။	ပရူ ဘဝ ကမၠောန် သၟာကမၠောန် ဒိုက်ဂတ်။
လိက်ပရေင် လညာတ် (Editorial / Opinion)	သွက်ဂွံ ထ္ၜး လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ထံက်ဂလာန် နူကဵု ညးမချူ လိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာန လိက်ပရိုင်။	လညာတ် ပရူ ဒး ပြံင်လှာဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ပရေင်ပညာ။
လိက်ပရေင် အကယ်ဒမစ် (Academic Article)	သွက်ဂွံ ပတိတ် တြး သွဟ် သုတေသန သိပ္ပံ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု တၠပညာ တၞဟ် (Peer-reviewed)။	သုတေသန ပရူ ဖဵုသက်ရောက် ဂဥုဲ တၟိ လတူ ယဲ ကေန်သာ။
လိက်ပရေင် ဘလံက် (Blog Post / SEO Article)	သွက်ဂွံ တွံ ပညာ သာမည လတူ အင်တာနက် ကေုာံ ညံင် ဂွံ မံက် ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဂၠာဲ (Search engine)။	နဲကဲ မသုန် သာ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သမာဓိ ဂဇအ် ဓရ်။

၄။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဗီုပြင် ချူ (Structure and Writing Format)

သွက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် မခိုဟ် မွဲ ဂှ် ဒး နွံကဵု လဒက်ပတန် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် လိက်ပရေင် တအ် ဒက်ပတန် လဝ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

• က္ဍိုပ်လိက် (Headline/Title): မအက္ခရ် ဇၞော် မတံင်ဂြဲ စိုတ် ညးမဗှ် လိက် ကၠာ အိုတ်။
• ယၟု ညးချူ (Byline): ယၟု သၟာချူလိက် ကေုာံ စၟတ်တ္ၚဲ။
• နိဒါန် (Lead Paragraph): ကဏ္ဍ ပထမ အိုတ် မလဴ ထ္ၜး ပရူ အဓိက သီုဖအိုတ် (ပ္ဍဲ ပရိုင် မ္ဂး ကော်စ 5 Ws: Who, What, When, Where, Why)။
• ခန္ဓာကိုယ် လိက် (Body Paragraphs): ဒၞာဲ မထပ် ဇၞော်မောဝ် အကြောင်းအရာ၊ သက်သဳ၊ တင်ဂၞင်၊ ကေုာံ ပရေင်သၟာန်သွဟ်။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် စကာ က္ဍိုပ်ဍောတ် (Subheadings) သွက်ဂွံ ဗှ် လောဲ ရ။
• တင်သ္ၚောပ် (Conclusion): ကဏ္ဍ လက္ကရဴ အိုတ် မသ္ၚောပ် ကေတ် တင် အဓိက ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵု လညာတ် လက္ကရဴ အိုတ် သွက် ညးမဗှ် တအ် ရ။

၅။ လၟေင် ကမၠောန် ချူ လိက်ပရေင် (The Writing Process)

သၟာချူလိက် တအ် ဟွံချူ လိက် မွဲ ကိုဟ် ဓဝ် ပုဟ်၊ ညးတအ် ဒ္ဂေတ် ဗက် လၟေင် ကမၠောန် ၅ သာ် ရ -

1. ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ သုတေသန (Research): ဂၠာဲ တင်ဂၞင်၊ ဗှ် လိက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန် သၟာန်သွဟ် (Interview) ကု တၠပညာ တအ်။
2. ဖျေဟ် လဒက်ပတန် (Outlining): စွံ လၟေင် ကဏ္ဍ လိက် ညံင် ဂွံ ဆက်စပ် ရေင်သကအ်။
3. ချူ မူကြမ်း (Drafting): စ ချူ လိက် အတိုင် လဒက်ပတန် ဂှ်၊ ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ် ဟွံဒး စွံ အာရီု လတူ သဒ္ဒါ ကွေဟ်ဟ် ဏီ ပုဟ်။
4. ပလေဝ်ပလေတ် ကေုာံ ပတပ် (Editing and Revising): ကလေင် ဗှ်၊ ပလေဝ် သဒ္ဒါ၊ ဖြုတ် မလိက် မဂၠိုင် အာ၊ ကေုာံ ညံင် လိက် ဂွံ ဇြုင်ကေဝ် တိုန်။
5. ပတိတ် တြး (Publishing): ပလံင် ဗစိုပ် လိက် ကု ဌာန လိက်ပရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတိတ် ပ္ဍဲ ဝပ်သာ်။

၆။ လိက်ပရေင် ပရိုင် ကေုာံ လိက်ပရေင် အကယ်ဒမစ် (News Articles vs Academic Articles)

လိက်ပရေင် ၜါ ဂကူ ဏအ် ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် ချူ ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် တၞဟ်ခြာ အာ ဗွဲမဇၞော် ရ။

• လိက်ပရေင် ပရိုင် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ အခိင် မပြဟ် (Timeliness) ရ။ ဍေဟ် ချူ လဝ် နကဵု ဝေါဟာရ ဓမ္မတာ ညံင် ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ တအ် ဂွံ ကၠိုဟ် လောဲ ရ။ လဒက်ပတန် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် "Inverted Pyramid" (တင် ကိစ္စဇၞော် အိုတ် နွံ လတူ အိုတ်) ရ။
• လိက်ပရေင် အကယ်ဒမစ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ဍာ်ဒကေဝ် သိပ္ပံ (Scientific accuracy) ရ။ ဍေဟ် ဒး ဒုင် စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပလေဝ် လဝ် နကဵု တၠပညာ တၞဟ် (Peer-review) ရ။ လိက် ဏအ် စကာ ဝေါဟာရ တၠပညာ ကေုာံ နွံကဵု ကဏ္ဍ ဗီု မပ္တံကဵု သ္ၚောပ်လိက် (Abstract)၊ နဲကဲ (Methodology)၊ ကေုာံ သွဟ် (Results) ရ။

၇။ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Articles in the Digital Age)

အခိင် တ္ၚဲဏအ် ဝွံ လိက်ပရေင် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံပတိတ် ပ္ဍဲကဵု လိက် စက္ခော ယာန် ဏီ ပုဟ်၊ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ အာ လတူ ဝပ်သာ် ကေုာံ မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social media) အိုတ် ရ။

ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ် ပကဵု ညံင် ကတဵုဒှ် ကၠုင် လညာတ် တၟိ မပ္တံကဵု သၞောတ် SEO (Search Engine Optimization) မဒှ် နဲကဲ ချူ လိက် ညံင် ဂွံ ပါ မလိက် အဓိက (Keywords) ဂၠိုင်င် ညံင် ဂွံ မံက် လတူ ဂူဂယ် (Google) ရ။ တုဲပၠန် ပြသၞာ "Clickbait" (က္ဍိုပ်လိက် ဓဇက် စိုတ် လောန်ကာဲ) လေဝ် ကတဵုဒှ် ဂၠိုင် ကၠုင် ရ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ မၞိဟ် ဍဵု ဗှ် (Clicks) ကေုာံ သြန် ခရိတ် တွံ (Ad revenue) ရ။

၈။ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Articles on Wikipedia)

ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် ဗိသ္တာ လတူ အင်တာနက် မနွံကဵု လိက်ပရေင် (Wikipedia articles) ဇၟာပ် ဘာသာ ရ။ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဝွံ နွံကဵု သၞောဝ် ချူ မချိုတ်ပၠိုတ် ရ -

1. ဟွံစွံ လညာတ် ပူဂိုလ် (Neutral Point of View - NPOV): လိက်ပရေင် တအ် သ္ဒး ချူ လဝ် နကဵု လညာတ် လဒေါဝ်၊ ဟွံပါ် လပါ်။
2. မာန် စၟတ်သမ္တီ (Verifiability): တင်ဂၞင် သီုဖအိုတ် သ္ဒး နွံကဵု သက်သဳ နိဿဲ (Citations) နူကဵု တမ်ရိုဟ် မခိုင်ကၠိုက်။
3. ဟွံသေင် သုတေသန တၟိ (No Original Research): ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ ပကောံ တင်ဂၞင် မနွံ တုဲတုဲ သၟး ရ၊ ဟွံသေင် ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ပတိတ် လညာတ် သုတေသန တၟိ ဇကု ပုဟ်။

ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ မပကောံ လဝ် လိက်ပရေင် ပြကိုဟ် ဗိသ္တာ မဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ။

၉။ အခေါင်မူ ကေုာံ ပရေင်ကၠတ်ချူ (Copyright and Plagiarism)

ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် ချူ လိက်ပရေင်၊ အခေါင်မူ (Copyright) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ လိက်ပရေင် မွဲ မပတိတ် တြး လဝ် ဂှ် နွံကဵု အခေါင် ညးမချူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာန မပတိတ် လိက် ဂှ် ရ။

ယဝ်ရ ကေတ် လိက် ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ် နူ ညးတၞဟ် တုဲ ဟွံကဵု စၟတ်သမ္တီ (Citation) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်ကၠတ်ချူ (Plagiarism) ရ။ ပရေင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒုဟ် အကယ်ဒမစ် (Academic misconduct) ဗွဲမဇၞော် တုဲ သၟာချူလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကွးဘာ တအ် ဒးဒုင် ကေတ် အရေး မာန် ရ။ သွက်ဂွံ ဝေင်ဒစး ဏအ်၊ ညးတအ် ဒး စကာ သၞောတ် နိဿဲ (ဥပမာ APA, MLA, Chicago style) ညံင် ဂွံ ကဵု ဂုဏ်စရာဲ ကု တမ်ရိုဟ် လိက် ရ။

၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future)

လိက်ပရေင် ဝွံ ဒှ် လွဟ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပလံင် ဗစိုပ် ပညာ ကေုာံ ပရိုင် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ နူကဵု ခေတ် လိက်ပရိုင် စက္ခော စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ဘလံက် အင်တာနက်၊ လဒက်ပတန် လိက်ပရေင် ဝွံ ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ဒၟံင် လၟိုန် ရ။

ပ္ဍဲ အနာဂတ် ဏအ်၊ ဉာဏ်စက် (AI) မပ္တံကဵု ChatGPT တအ် မာန် ချူ ပတိတ် လိက်ပရေင် မာန် ကၠုင် ရ။ ပရေင် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ သွက် သၟာချူလိက် ကောန်မၞိဟ် တအ် ကီုလေဝ်၊ ဍာ်ဒကေဝ် လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Critical thinking)၊ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဘဝ ဍာံ၊ ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ဍူ ပ္ဍဲ လိက် မချူ နကဵု ကောန်မၞိဟ် ဂှ် ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ရောင်။ လိက်ပရေင် မခိုဟ် ဂှ် လိက် မမာန် ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ လညာတ် ညးမဗှ် တအ် ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• လိက်ပရိုင်
• မဂ္ဂဇြေန်
• သၟာပရိုင်
• ဝဳကဳပဳဒဳယာ