လိက်မန်
| လိက်မန် | |
|---|---|
| ဒေသ | ရးနိဂီုဗၟာ၊ ရးနိဂီုသေံ |
| ဒေသ | တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဒေသကွေန်သမာဒြာ၊ ရးတနင်္သာရဳ၊ ရးဗဂေါ၊ ကေုာံ ဍုင်ၜေင်ကံက် |
အဝ်သတြဝ်-အေရှတေတ်
| |
| အက္ခရ်မန် (Mon script) | |
| ကောဒ်အရေဝ်ဘာသာ | |
| ISO 639-3 | mnw |
လိက်မန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon language/script) ဝွံ ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ သၞောတ်အက္ခရ် မကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ်တမၠာတေအ်တုဲ၊ ဒှ်တမ်မူလ သွက်ယေန်သၞာင်လိက်ပတ် ပ္ဍဲဒေသအဂၞု (Mainland Southeast Asia) ရ။ လိက်မန်ဝွံ ပါလုပ်ပ္ဍဲ ဂကောံအရေဝ်ဘာသာ အဝ်သတြဝ်-အေရှတေတ် (Austroasiatic) တုဲ၊ နွံကဵုဝင်လိက်တၟအ် မဂၠိင်သ္ၚောဲအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင်လိက်မန်ဝွံ ပါ်လဝ် ခေတ်အဓိက (၃) သာ်ရ-
- လိက်မန်ခေတ်တြေံ (Old Mon): (၆ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) ဒှ်ခေတ်ဍုင်ဒွါရဝတဳ ကေုာံ ဍုင်သဓီု။ လိက်တၟအ်မန်ခေတ်ဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဍုင်သေံ (ဥပမာ - လိက်တၟအ်ဝတ်ပေါ) ကေုာံ ဍုင်ဗၟာရ။
- လိက်မန်ခေတ်လဒေါဝ် (Middle Mon): (၁၃ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) ဒှ်ခေတ်ဟံသာဝတဳ (ခေတ်သၟိင်ဝါရဳရောဝ် စဵုကဵု သၟိင်ဓမ္မစေတဳ)။ လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ ဝွံ ဒှ်သက်သဳခိုင်ကၠိုက် သွက်လိက်မန်ခေတ်ဏအ်ရ။
- လိက်မန်ခေတ်တၟိ (Modern Mon): (၁၇ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု လၟုဟ်) ဒှ်လိက်မန် မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ကေုာံ အကြာမှာဇန်တအ်ရ။
သၞောတ်အက္ခရ် (Writing System)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အက္ခရ်မန်ဝွံ ကၠုင်နူအက္ခရ် ဗြဟ္မီ (Brahmi) ဒေသအိန္ဒိယသၠုင်ကျာ (Pallava script) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ်မိမ သွက်အက္ခရ်ဗၟာ ကေုာံ အက္ခရ်ထာဲ (Thai script) လ္ၚဵုတအ်ရ။
ဗျည်မန် ၃၅ မ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အက္ခရ်မန်ဝွံ နွံဗျည် ၃၅ မ၊ ပါ်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါဂကူ (Registers):
- ရမ္သာင်သာ (Clear/Head register): ဥပမာ - က၊ ခ၊ စ၊ ဆ။
- ရမ္သာင်ဇြိုင် (Breathy/Chest register): ဥပမာ - ဂ၊ ဃ၊ ဇ၊ ဈ။
သြဇာ လတူယေန်သၞာင် (Influence)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လိက်မန်ဝွံ သြဇာဇၞော်လဝ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲဝင်ဒေသအဂၞု:
- လိက်ပတ်ဗၟာ: အက္ခရ်ဗၟာဝွံ ဒုင်သဇိုင်လတူ အက္ခရ်မန်တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။
- သာသနာ: လိက်ပိဋကတ်ပိ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် စၠောအ်ပတိုန်လဝ် နကဵုလိက်မန်တုဲ ပရးကဵုလဝ် ပ္ဍဲဒေသဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုင်ရ။
- လိက်တၟအ်: လိက်တၟအ်ယေန်သၞာင်မန်ဂှ် ဒှ်တင်ဂၞန်ဝင် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံလ္ၚတ်ဝင် ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်သေံရ။
လိက်မန် ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် လိက်မန်ဝွံ လုပ်စိုပ်ကၠုင် သၞောတ် ယူနဳကုဒ် (Unicode) တုဲရ။ နကဵုသၞောတ် ကဳဗုတ်မန် နေမိန် ကေုာံ သပ်ဝဴ Keyman တအ်ဂှ် ဖန်ကဵု ညံင်ညးသုင်စောဲတအ် ဂွံရိုက်လိက်မန် လတူအေန်တာနက်၊ Facebook ကေုာံ Wikipedia တအ် လောဲသွာကၠုင်ရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Bauer, Christian (1982). Morphology and Syntax of Spoken Mon. University of London.
- Shorto, H. L. (1962). A Dictionary of Modern Spoken Mon. Oxford University Press.