လဳတေန်သတာင်
| ကၟိုန်ဍုင် သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင် Fürstentum Liechtenstein | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
 ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လဳတေန်သတာင် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | ဗာဒုတ်သ် 47°08′N 9°31′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | သျှာန် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ ဂျာမနဳ |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ပါလဳမာန် သၟိင်တၠ |
• သၟိင်တၠ | ဟာန်သ်-အာဒါမ် ဒုတိယ |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | ဒါန်နဳယေဝ် ရဳတ်သ် |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၃၉,၆၈၀ (သၞာံ ၂၀၂၃) |
| လှုဲ | ဖရက် သဝိတ် (CHF) |
| ဇြောမ်အခိင် | CET (UTC+1) |
လဳတေန်သတာင် (အၚ်္ဂလိက်: Liechtenstein)၊ ယၟု အလဵုအသဳ ကၟိုန်ဍုင် သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဍောတ် မဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မနွံ ပ္ဍဲ ဓရိုင်ဒဵု အာလ်ป์ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရးဥရောပ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ပယျဵု ဍေံ လပါ်ပလိုတ် ကဵု သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် သဝိတ်သဇြာလာန် တုဲ၊ လပါ်ဗမံက် ကဵု သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် အဝ်သထရဳယျာ ရ။ လဳတေန်သတာင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံ အပ္ဍဲ ဍုင် ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ ကေုာံ ဍုင် ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ ၜါ ထပ် (Double-landlocked country) မွဲ တုဲ၊ လတူ ဂၠးကဝ် ဏအ် ဍုင် ဗီုဏအ် နွံ ဆ ၜါ ဍုင် ဓဝ် ရ (မွဲပၠန် ဂှ် ဒှ် ဍုင် အူဇဗေကေတ်သတာန်)။ ဍုင်ဇၞော် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ဗာဒုတ်သ် တုဲ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် သျှာန် ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် လဳတေန်သတာင် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ကေုာံ ခလံက် တိ ၜဳ မလှဲလး ညိနာင် ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: လပါ် ပလိုတ် ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ခလံက် တိ ၜဳ ရာင် မဒှ် ပယျဵု သဘာဝ ကု ဍုင် သဝိတ်သဇြာလာန် တုဲ၊ လပါ် ဗမံက် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု အာလ်ป์ မသၠုင်သၠုင် ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ဒဵု အာလ်ป์ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ သြောတ် စှ်ေ နှင်း နွံ စ ဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ ဗြဲ ဂူ စ နွံ ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်နူ ဍုင် လဳတေန်သတာင် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ဍောတ် သၟတ် ဗွဲမလောန် တုဲ သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမွဲ ရ။ သဘာဝ သွက် ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သဘာဝ ဒဵု သွက် ပရေင် ဇိုင်တရဴ မပ္တံကဵု ဒၞာဲ ဝေင် စတိုင် နှင်း (Skiing) တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သဘာဝ အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ ဍာ် ဇွောဝ် နူ ဒဵု တအ် ဂှ် လေဝ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လျးပၟတ် ဍာ် ကီု ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မင်မဲ သဘာဝ ဒဵု: ဍုင် ဏအ် ဂစာန် မင်မဲ လဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု ဒဵု အာလ်ป์ ဗွဲမခိုဟ် ရ။ ၜိုတ် ၄၀% အလုံ တိ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု သဘာဝ ရ။
- ဒြဟတ် သ္အးဇ္ၚး: အလဵုအသဳ လဳတေန်သတာင် ဂစာန် ဖ္အောန် ဖျေဟ် ပွမသုင်စောဲ ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင် ပလီုပလာ် သဘာဝ တုဲ ပြံင်လှာဲ သုင်စောဲ ကၠုင် ဒြဟတ် တ္ၚဲ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍာ် ဂၠိုင် တိုန် ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဒက်ပ္တန် ဍုင်: ဍုင် ဏအ် စက္တဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၁၉ ကြဴနူ သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင် ရာန် ကေတ် လဝ် တိဍာ် သှ်ေဝါဒူတ်သ် ကဵု ရှေန်လာင်ဗတ် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဍေံ ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ပံင်ကောံ ဂျာမာန် တအ် ရ။
- သၠးပွး: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၆၆ ဍုင် လဳတေန်သတာင် ကလိဂွံ သၠးပွး ပေင်င် ရ။
- ပရေင် ဆက်စပ် ကဵု သဝိတ်သဇြာလာန်: ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ၊ ဍုင် ဏအ် ပြံင်လှာဲ ပရေင် ဆက်စပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နူကဵု အဝ်သထရဳယျာ တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ပံင်ကောံ ပရေင် အကံက်အခေါန် ကေုာံ သုင်စောဲ သြန် မွဲ စွံ ကု ဍုင် သဝိတ်သဇြာလာန် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဟွံမွဲ ကု ဒပ် ပၞာန် အလဵု ဇကု တုဲ ပရေင် စဵုဒၞာ ဍုင် ဂှ် သဝိတ်သဇြာလာန် မင်မဲ ကဵု လဝ် ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မှာဇန်: လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၆၆% ဂှ် ဒှ် ဂကူ လဳတေန်သတာင် (မဒှ် ကောန်ဇာတ် ဂကူ ဂျာမာန် ဒဵု အာလ်ป์) တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပြံင် ကၠုင် နူ ဍုင် သဝိတ်သဇြာလာန်၊ အဝ်သထရဳယျာ၊ ကေုာံ ဂျာမနဳ တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
- အရေဝ် ဘာသာ: ဘာသာ ဂျာမနဳ ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။
- ယေန်သၞာင်: ယေန်သၞာင် ဍုင် ဏအ် ဍေံ တုပ် ကြပ် ဒၟံင် ကု ယေန်သၞာင် ဒေသ ဒဵု အာလ်ป์ ပ္ဍဲ သဝိတ်သဇြာလာန် ကဵု အဝ်သထရဳယျာ တုဲ ပြာကတ် နကဵု လှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ကွတ်ဂဳတ ကေုာံ ပရေင် ဝေင် နှင်း ရ။ နန် ဗာဒုတ်သ် မဒှ် သ္ၚိ သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင် မံင် ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ဍုင် ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ပညာ: ပရေင်ပညာ သဇိုင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ခိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် သၠုင် အိုတ် ရ။
- တက္ကသိုလ်: တက္ကသိုလ် လဳတေန်သတာင် (University of Liechtenstein) ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် တုဲ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် လပါ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင် ဘဏ် ကေုာံ ကွတ်ဗိသုကာ ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လဳတေန်သတာင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် တုဲ၊ သြန်လုပ် မွဲ က္ဍိုပ် မၞိဟ် (GDP per capita) လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ စရင် ဍုင် မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် ဘဏ် ကေုာံ ပရေင် သြန်ဘဏ္ဍာ ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက အိုတ် သွက် ဍုင် ရ။ ဟိုတ်နူ အခေါန် ဍုင် စှ်ေ သဝ် တုဲ ကမ္မဏဳ နူ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင် ပံက် လဝ် ရုင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
- ကမၠောန် စက်ယန္တရား: ၜိုန်ရ ဍုင် ဍောတ် ကီု လေဝ် ကမၠောန် ပတိတ် စက်ယန္တရား ဍောတ်တ် ကေုာံ ကပေါတ် လပါ် ၚေက် တအ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ရ။ ဥပမာ - ကမ္မဏဳ Ivoclar Vivadent ဂှ် ဒှ် ကမ္မဏဳ ပတိတ် ကပေါတ် ၚေက် မဇၞော် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
- သြန်: ဍုင် ဏအ် ဟွံမွဲ ကု သြန် အလဵု ဇကု တုဲ သုင်စောဲ သြန် ဖရက် သဝိတ် (Swiss franc) ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Liechtenstein Profile". BBC News.
- "World Factbook: Liechtenstein". CIA.
- Liechtenstein, Wikipedia.