ထလာ်တိတ်အာနကဵုမာတိကာညိ

လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ

လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ (အၚ်္ဂလိက်: Infinite loop ဟွံသေင်မ္ဂး Endless loop) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer science) ကေုာံ ပရေင်ချူ ပရဝ်ဂရာမ် ကောန်ပျူတာ (Computer programming) မ္ဂး၊ ဒှ် လၟေင် အမိင် ကောန်ပျူတာ (Sequence of instructions) မကလေင် ကၠောန် ဒၟံင် ထပ်တုဲ ထပ်ပၠန် ဟွံမဲ ကဵု လအိတ် ရ။ အကာဲအရာ ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် မကဵု အမိင် သွက်ဂွံ တိတ် နူကဵု လၟေင် ဂှ် (Exit condition) ဟွံမာန် ဍိုက်ပေင် အာ မွဲလှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူကဵု လဒက်ပတန် အလ်ဂဝ်ရဳသမ် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ဒၟံင် လၟိုန် ကာလ ရ။[၁]

လဆောဝ်မ္ဂး၊ လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ဝွံ ဒှ် ပရေင်ယောင်မှာ (Bug) မွဲ ပ္ဍဲကဵု လိက်ကုတ် မပကဵု ညံင် သၞောတ် ကောန်ပျူတာ ဂွံ ဟွံချဳဓရာင် (Freeze) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ် CPU အိုတ် အာ ရ။ ဆဂး၊ ပ္ဍဲကဵု လွပ် လ္ၚဵု တအ်မ္ဂး ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော် မွဲ သွက်ဂွံ မင်မဲ ညံင် သၞောတ် ပရဝ်ဂရာမ် မပ္တံကဵု သာဗါ (Servers) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂိမ်း (Games) တအ် ဂွံ ဆက် ကၠောန် ကမၠောန် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ဒေါအ် ဇူ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ နကဵု လညာတ် သိပ္ပံ၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဝှာင်:Infinite loop.svg
သင်္ကေတ လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ မထ္ၜးကဵု သဘာဝ မကလေင် စိုပ် ဒၞာဲ တမ် မွဲ လၟိုန် ကာလ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ၊ "လၟေင် ကလေင်ကၠောန်" (Loop) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် မကလေင် ကၠောန် ကမၠောန် မွဲမွဲ စဵုကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် (Condition) မွဲမွဲ ဍိုက်ပေင် အာ ရ။ "လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ" ဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ မတင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂှ် ဍာံပြ ဒၟံင် လၟိုန် (Always True) တုဲ ကောန်ပျူတာ ဂှ် ဟွံမာန် တိတ် နူကဵု လၟေင် ဂှ် ရ။

နကဵု သၞောတ် ယုတ္တိဗေဒ မ္ဂး၊ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် လၟေင် မဟွံမဲ ကဵု အမိင် ပိုင်ခြာ သွက်ဂွံ တွက် အိုတ် (Termination condition) ရ။ ဥပမာ -

  • ကမၠောန်: "စဵုကဵု ဍာ် ပ္ဍဲ ခေါက် ပေင်၊ ဆက် စုတ် ဍာ်"။
  • ယဝ်ရ ခေါက် ဍာ် ဂှ် နွံကဵု ထောင် မွဲ တုဲ ဍာ် ဟွံမာန် ပေင် မွဲလှ်ေ မ္ဂး၊ ပရေင်စုတ် ဍာ် ဂှ် ဒှ် အာ လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

လညာတ် ပရူ လၟေင် မဟွံမာန် အိုတ် ဏအ်ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝင် ပရေင်ချပ်ဂၞန် ကေုာံ သဳအိုရဳ သင်္ချာ ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ်၊ တၠပညာ သင်္ချာ ဂရိတ်-ဗြိတိန် အလန် တူရိန် (Alan Turing) ဝွံ ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လိက်သုတေသန မပြာကတ် မွဲ မဆေင်ကဵု "ပြသၞာ မဟွံမာန် ဒေါအ်" (Halting problem) ရ။[၂]

တူရိန် ထ္ၜး သက်သဳ လဝ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ဂှ်၊ ပိုယ် ဟွံမာန် ဖန်ဗဒှ် အလ်ဂဝ်ရဳသမ် (Algorithm) မွဲ မမာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ကုတ် တၞဟ် တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ လိက်ကုတ် ဂှ် သ္ဂောအ် ဒေါအ် (Halt) ဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ဂောအ် လုပ် အာ ပ္ဍဲ လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ဟာ ဂှ် ဍာံပြ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း မာန် ရ။ လညာတ် သဳအိုရဳ ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ရ။

၃။ ဟိုတ် မကတဵုဒှ် လၟေင် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ (Causes of Infinite Loops)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ယောင်မှာ ညးချူ ပရဝ်ဂရာမ် (Programmer error) ရ။ ဟိုတ် အဓိက ဂမၠိုင် မ္ဂး -

  • ပရေင်ယောင်မှာ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် (Condition Logic Error): ညးချူ ပရဝ်ဂရာမ် တအ် စကာ သင်္ကေတ ယောင်မှာ။ ဥပမာ - စၞး မစကာ `<` ဂှ်၊ စကာ ဒး `>` တုဲ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂှ် ဍာံ ဒၟံင် လၟိုန်။
  • ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ၚုဟ်မး (Missing Update): ပ္ဍဲကဵု လၟေင် (Loop) ဂှ်၊ ၚုဟ်မး မဟွံတီဏီ ညံင်ဂွံ စိုပ် လအိတ် ဂှ် ဟွံဒးဒုင် ထပ် (Increment) ဟွံသေင်မ္ဂး နုက် (Decrement)။
  • ပြသၞာ အခိင် တုပ် (Race Conditions): ပ္ဍဲ သၞောတ် မကၠောန် ကမၠောန် မဂၠိုင် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (Multithreading) မ္ဂး၊ ကမၠောန် မွဲ မင် ဒၟံင် တင်ဂၞင် နူ ကမၠောန် မွဲပၠန် တုဲ သီု ၜါ ဟွံမာန် ဆက် ကၠောန် (Deadlock) တုဲ ကတဵုဒှ် အာ လၟေင် ဟွံအိုတ် ရ။[၃]

၄။ လွပ် မနွံကဵု တင်ရန်တၟအ် (Intentional Uses of Infinite Loops)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ၜိုန်ရ လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ဝွံ ဒှ် ပြသၞာ မွဲ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ သၞောတ် ကောန်ပျူတာ လ္ၚဵု တအ်ဂှ် ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံပၟိက် ဗွဲမလောန် ရ။

သ္ၚိအင် ထ္ၜး လွပ် မနွံကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက် လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ
ကဏ္ဍ လွပ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လဒက်ပတန် ဥပမာ လွပ်
လၟေင် ကလေင်ကၠောန် အကာဲအရာ (Event Loops) ဒှ် သၞောတ် မမင် ဒုင် ဒၟံင် တင်ဂၞင် မလုပ် ကၠုင် (Input) နူ ညးလွပ် လၟိုန် အခိင်။ လၟေင် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဝပ်သာက် တအ် မစကာ JavaScript သွက်ဂွံ မင် ဍဵု ဇုက် (Button click)။
သၞောတ် သာဗါ (Web Servers) သာဗါ တအ် ဒး ပံက် လဝ် လၟိုန် သွက်ဂွံ မင် ဒုင် ပရေင်ဆက်စပ် နူ ကောန်ပျူတာ တၞဟ် တအ်။ Apache ဟွံသေင်မ္ဂး Nginx သာဗါ မမင် ဒၟံင် HTTP request။
လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဂိမ်း (Game Loops) ပ္ဍဲ ကွတ်စက် ဂိမ်း၊ ဍေဟ် ဒး တွက်ဂၞန် ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓဇက် ရုပ် ပ္ဍဲ မျက်နှာပြင် လၟိုန် အခိင် စဵုကဵု ပိတ် ဂိမ်း။ ဂိမ်း Unity ဟွံသေင်မ္ဂး Unreal Engine ဇၟာပ်ဇၟာပ် Frame။
သၞောတ် အောပ်ဓလုက် (Embedded Systems) ကောန်ပျူတာ ဍောတ်ဍောတ် မနွံ ပ္ဍဲ စက်ယန္တရား တအ် မဒး ကၠောန် ကမၠောန် စဵုကဵု ပၟတ် ပိတ်။ သၞောတ် ပရဝ်ဂရာမ် ပ္ဍဲ စက် ဇာတ် ကေုာံ ကွဳစက် တအ်။

၅။ ဗီုပြင် လိက်ကုတ် ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ နာနာ (Code Examples in Different Languages)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ညးချူ ပရဝ်ဂရာမ် တအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ နကဵု လဒက်ပတန် အဓိက ၜါ သာ် ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ မဂၠိုင် ကဵု သာ် ရ။

၁။ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ C ကေုာံ C++ : နကဵု `while` loop: ```c while (1) {

   // 1 ဂှ် ဍာံပြ ဒၟံင် လၟိုန် (True)
   printf("This will run forever.\n");

}

နကဵု for loop: C for (;;) {

   // ဟွံမဲ ကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ်
   printf("This will also run forever.\n");

}

၂။ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ Python : Python while True:

   print("Looping endlessly...")

၃။ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ Bash (Shell script) : Bash while true do

   echo "Infinite Loop in Linux"

done

၆။ ပြသၞာ မဟွံမာန် ဒေါအ် (The Halting Problem)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ကောန်ပျူတာ၊ ပြသၞာ မဟွံမာန် ဒေါအ် (Halting problem) ဝွံ ဒှ် ပြသၞာ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ မဟီုတွံ လဝ် နကဵု အလန် တူရိန် ရ။ ပြသၞာ ဏအ် သၟာန် ဒၟံင် ဒဒှ်ရ "ပိုယ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ပရဝ်ဂရာမ် မွဲ မမာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ကုတ် တၞဟ် သီုဖအိုတ် တုဲ ဟီု ဍာံဍာံ မာန် ဟာ ဒဒှ်ရ လိက်ကုတ် ဂှ် သ္ဂောအ် ဒေါအ် (Halt) ဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ဂောအ် လုပ် အာ လၟေင် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ဟာ?" ရ။Hopcroft, J. E. (2006). Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation, 3rd, Pearson, 315-320။  တူရိန် သောင်ကလး လဝ် နကဵု လညာတ် လၟေင် ကလေင်ကော်ဇကု (Recursion) တုဲ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ပရဝ်ဂရာမ် သာ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ် ဟွံမာန် မွဲလှ်ေ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ကောန်ပျူတာ လၟုဟ် တအ် ဟွံမာန် စၟတ်သမ္တီ လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ (Infinite loops) သီုဖအိုတ် အလဵုအလဵု (Automatically) မာန် ရ။

၇။ နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ သောင်ကလး (Detection and Resolution)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ၜိုန်ရ သဳအိုရဳ ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ စၟတ်သမ္တီ ဟွံမာန် သီုဖအိုတ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဓမ္မတာ မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ နာနာ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဏအ် ရ - နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ ဓမ္မတာ (Static Code Analysis): စကာ ကိရိယာ မပ္တံကဵု Linters သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ကုတ် မယောင်မှာ မံင် ဇေတ်ဇေတ် မပ္တံကဵု ဟွံမဲ ကဵု i++ ပ္ဍဲ While loop တအ် ရ。 နာဍဳ မင်မဲ (Watchdog Timers): ပ္ဍဲ သၞောတ် အောပ်ဓလုက် (Embedded systems) မ္ဂး၊ ညးတအ် ဖန်လဝ် နာဍဳ မွဲ ရ။ ယဝ်ရ လၟေင် Loop ဂှ် ဟွံကလေင် ဇွောဝ် ကဵု အမိင် ဇရေင် နာဍဳ ဂှ် ပ္ဍဲ အခိင် ပိုင်ခြာ လဝ် မ္ဂး၊ နာဍဳ ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ စက် ဏအ် ဟွံချဳဓရာင် တုဲ ဍေဟ် ကလေင် စက် တၟိ (Restart) အလဵုအလဵု ရ။ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် အခိင် (Timeouts): ပ္ဍဲ ဝပ်သာက် မပ္တံကဵု PHP ဟွံသေင်မ္ဂး JavaScript မ္ဂး၊ ယဝ်ရ လိက်ကုတ် မွဲ ကၠောန် ကမၠောန် လအ် နူ ၃၀ စက္က မ္ဂး၊ သၞောတ် ဂှ် ပလီု ထောအ် ပရဝ်ဂရာမ် ဂှ် (Time-out error) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒြဟတ် သာဗါ အိုတ် အာ ရ။

၈။ ပရေင်ဆက်စပ် ကု သၞောတ် ကောန်ပျူတာ (Relationship with Computer Systems)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

လၟေင် ကလေင်ကၠောန် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ဝွံ ပကဵု ဖဵုသက်ရောက် ဗွဲမဇၞော် လတူ သၞောတ် အုပ်ဓုပ် (Operating Systems) ကေုာံ ဟာတ်ဝလ် (Hardware) ရ။ ပရေင်အိုတ် ဒြဟတ် CPU (CPU Exhaustion): Loop မဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ဇူ (Sleep/Wait) ဝွံ စကာ ဒြဟတ် CPU ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း တုဲ ပကဵု ညံင် ကောန်ပျူတာ ဂွံ ကတဴ ကေုာံ 밧ထရဳ အိုတ် ပြဟ် ရ။ ပရေင်ဆောမ်လေင် မေမ်မဝ်ရဳ (Memory Leaks): ယဝ်ရ ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ Infinite loop ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ဒၟံင် ၚုဟ်မး တၟိ (Objects/Variables) လၟိုန် တုဲ ဟွံပလီု ထောအ် (Garbage collection) မ္ဂး၊ မေမ်မဝ်ရဳ (RAM) ကောန်ပျူတာ ဂှ် ပေင် အာ တုဲ စက် ပလီု အာ (Crash) မာန် ရ။

၉။ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ ပြသၞာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Education and Analytical Problems)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲကဵု ဘာလ္ၚတ် သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ဂှ်၊ ပရေင်ယောင်မှာ မဖန်ဗဒှ် လၟေင် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ဝွံ ဒှ် ပရေင်ယောင်မှာ ဓမ္မတာ အိုတ် သွက် ကွးဘာ အဝဲဍောတ် တအ် ရ။ အစာ တအ် ဗတောန် ကဵု ကွးဘာ တအ် ညံင်ဂွံ စကာ နဲကဲ "ပရေင်စၟတ်သမ္တီ လၟေင်" (Tracing/Debugging) မဒှ် ပရေင်ချူ တင်ဂၞင် ၚုဟ်မး ပြံင်လှာဲ (Variables) ပ္ဍဲ စက္ခော လတူ ရေင်င် သွက်ဂွံ ဆဵု ဒဒှ်ရ ၚုဟ်မး တအ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် မရန်တၟအ် လဝ် ဟာ ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် အစောံသတ္တိ ချပ် နကဵု လညာတ် ယုတ္တိ (Logical thinking) ရ။

၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ လညာတ် ပရဝ်ဂရာမ် (Future and Programming Paradigms)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ပရဝ်ဂရာမ် ခေတ်တၟိ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာ ဖန်ယှေန်နယ် (Functional programming) တအ်ဂှ်၊ ညးတအ် ဂစာန် ဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် Loop တအ် ရ။ စၞး မစကာ Loop ဂှ်၊ ညးတအ် စကာ လၟေင် ကလေင်ကော်ဇကု (Recursion)၊ ဗွဲတၟေင် "Tail recursion" မပကဵု ညံင် ကောန်ပျူတာ ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် မဂၠိုင် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ဆောမ်လေင် မေမ်မဝ်ရဳ ဇၞော်ဇၞော် ရ။ တုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲ အနာဂတ် ဏအ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence) ကေုာံ Machine Learning တအ်ဝွံ ပါလုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် စၟတ်သမ္တီ လိက်ကုတ် (AI code review) ရ။ ဉာဏ်စက် တအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ကုတ် တုဲ ကဵု သတိ ကု ညးချူ ပရဝ်ဂရာမ် ဒဒှ်ရ "လၟေင် ဏအ် မာန် ဒှ် အာ လၟေင် ဟွံမဲ အပိုင်အခြာ ရောင်" ကိုပ်ကၠာ နူ ဟွံစက် လိက်ကုတ် ဏီ ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ သ္ဂောအ် ဖအောန် ဖျေဟ် ပြသၞာ ပရဝ်ဂရာမ် ပလီု ပ္ဍဲ အနာဂတ် ဗွဲမဇၞော် ရောင်။

ပရဝ်ဂရာမ် ကောန်ပျူတာ (Computer programming) အလ်ဂဝ်ရဳသမ် (Algorithm) ပြသၞာ မဟွံမာန် ဒေါအ် (Halting problem) အလန် တူရိန် (Alan Turing)

  1. ↑ Knuth, D. E. (1997). The Art of Computer Programming, Volume 1: Fundamental Algorithms, 3rd, Addison-Wesley, 150-155။
  2. ↑ Turing, A. M. (1937). "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem". Proceedings of the London Mathematical Society s2-42 (1): 230-265.
  3. ↑ Silberschatz, A. (2012). Operating System Concepts, 9th, John Wiley & Sons, 240-245။