ဝင်ဂၞန်

တဆိပ် ဝင်ဂၞန်

ဝင်ဂၞန် (အင်္ဂလိက်: Mathematics, ပါဠိ: သင်္ချာ) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ပညာ မလ္ၚတ် ပရူဂၞန် (number)၊ ဗီုပြင် (shape)၊ ပမာဏ (quantity)၊ ကေုာံ ဗီုပြင်ပြံင်လှာဲ (change)။ ဝင်ဂၞန်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပညာ မနွံကဵု သဇိုင် သွက်သိပ္ပံ (science)၊ ကွတ်ကွေန်ပျူတာ (computer science)၊ ကွတ်ပိုန်ဒြပ် (economics)၊ ကေုာံ ကွတ်တဲနာနာသာ်။

ဝေါဟာရမူလ

ဝေါဟာရ "ဝင်ဂၞန်" ဝွံ ကၠုင်နူ မန် "ဝင်" (history) + "ဂၞန်" (number)။ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဝင်ဂၞန်ဂှ် ဒှ်အဓိပ္ပါယ် "ပရေင်ပညာ မလ္ၚတ် ဂၞန်" (mathematics)။ ယၟုတၞဟ် ပ္ဍဲဘာသာမန် ကော်စ "သင်္ချာ" (နူပါဠိ)။

ကဏ္ဍဗဟ်သၞောတ်

ဝင်ဂၞန်ဂှ် ပါ်ပရအ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင်:

ဂၞန်ပညာ (Arithmetic) – လ္ၚတ် ပရူဂၞန် ကေုာံ ပွမရပ်စပ် ဂၞန် (ပွမပံင်၊ ပွမနုက်၊ ပွမပၟဝ်၊ ပွမပါ်)။
ဗီုပြင်ပညာ (Geometry) – လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် (point, line, angle, shape)။
သၚ်္ချာပညာ (Algebra) – လ္ၚတ် ပရူအက္ခရ် (variables) ကေုာံ ဂၞန်။
ပွမတော်ဂၞန် (Calculus) – လ္ၚတ် ပရူပြံင်လှာဲ (change) ကေုာံ လၟေင် (rate)။
ဗီုပြင်သၚ်္ချာ (Statistics) – လ္ၚတ် ပရူဒေတာ (data) ကေုာံ ပွမပါ်ပရး ဒေတာ။

ဝင်

ဝင်ဂၞန် စပ္တံမတဵုဒှ် နူအခိင်တမၠာတေအ် ပ္ဍဲဍုင် Mesopotam ကေုာံ ဍုင်အိန္ဒိယ။ ဍုင်ဂရိတ်တြေံ ဗီုကဵု ထာလေသ် (Thales)၊ ပိတဂေါရသ် (Pythagoras)၊ ယူကလိဒ် (Euclid) တအ် ပ္တိုန်စရာဲ ဝင်ဂၞန် ဗွဲမဂၠိုင်။

ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages) ဝင်ဂၞန် ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဍုင်အာရဗ်။ သၞာံ ၁၇၀၀ ဂှ် အာဲသာက် နေဝ်တန် (Isaac Newton) ကေုာံ ဂေါ်ဖရိဒ် ဝေါင်လဲပ်နေတ် (Gottfried Leibniz) ခၞံဗဒှ် ပွမတော်ဂၞန် (calculus)။

သုင်စောဲ

ဝင်ဂၞန်ဂှ် စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲဘဝတ္ၚဲဏအ် ဗီုကဵု:

သိပ္ပံ (physics, chemistry, biology)
ကွတ်ကွေန်ပျူတာ (programming, artificial intelligence)
ကွတ်ပိုန်ဒြပ် (economics, finance)
အင်ဂျေန်ယာန် (engineering)
ပရေင်တဵုလွဳ (agriculture)

ဆက်ဗှ်

နိဿဲ

Mathematics. (n.d.). In Wikipedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Mathematics
သင်္ချာ. (n.d.). In Wikipedia (မန်). Retrieved from https://mnw.wikipedia.org

လေန်မ္ၚး

[Mathematics – Wikipedia (English)](https://en.wikipedia.org/wiki/Mathematics)