ဝင်ပညာစိုတ်
ဝၚ်ပညာစိုတ် (အၚ်္ဂလိက်: History of Psychology) ဝွံ ဒှ်လၟေၚ်ပရူပရာ ပွမလ္ၚတ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ဗဗေၚ်မၞိဟ် မပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် အတိုၚ်ခေတ်ကာလရ။ ပညာစိုတ်ဝွံ နွံကဵုရိုဟ်ကၞက် (Roots) ပ္ဍဲဘာသာရပ် ဒဿနဗေဒ (Philosophy) ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ (Biology) တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နဒဒှ်ဘာသာရပ်သိပ္ပံတၞဟ်ခြာမွဲ ပ္ဍဲအရာအိုတ် ခေတ် ၁၉ ရ။[၁]
ခေတ်ဒဿန (The Philosophical Roots)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်တြေံ၊ ဒဿနိကဗေဒဂမၠိုၚ် မပ္တံကဵု သေဝ်ကရေဝ်တိသ် (Socrates)၊ ပလေတဝ် (Plato) ကေုာံ အာရိသတ္တိုတ္တေလ် (Aristotle) တအ် စလ္ၚတ်ကၠုၚ် ပရူ "စိုတ်" (Soul/Mind) ရ။ ညးတအ် သၟာန်ကၠုၚ်ပြသၞာ မပ္တံကဵု "ဗဟုသုတဝွံ ကၠုၚ်နူလဵုရော?" ကေုာံ "စိုတ် ကေုာံ ဇကုဝွံ ဒှ်အရာမွဲဓဝ်ဟာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ခြာဒၟံၚ်ဟာ?" ရ။
ပညာစိုတ် ခေတ်သိပ္ပံစပ္တန် (The Birth of Scientific Psychology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာစိုတ်ဝွံ စဒှ်ကၠုၚ် သိပ္ပံဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ အခိၚ် **Wilhelm Wundt** စပ္တန်တိုက်စမ်ၜတ် (Laboratory) ပညာစိုတ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုၚ်လေပ်သေစ် (Leipzig)၊ ဍုၚ်ဂျာမနဳရ။ ညးဝွံ ဒှ် "မအံက်ပညာစိုတ်" (Father of Psychology) မွဲရ။
သၞောတ်ပညာအဓိကဂမၠိုၚ် (Major Schools of Thought)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. Structuralism (ပွမလ္ၚတ်ဗီုပြင်စိုတ်): Wilhelm Wundt ကေုာံ Edward Titchener လ္ၚတ်အစိတ်အပိုင်းအဓိက စိုတ်ဓာတ်။ ၂. Functionalism (ပွမလ္ၚတ်ကမၠောန်စိုတ်): William James လ္ၚတ်ဗီုစိုတ်ဓာတ်မၞိဟ်တအ် မရီုဗၚ်ကဵု ပွမနွံမံၚ် ပ္ဍဲပွဳပွူရ။ ၃. Psychoanalysis (ပွမပါ်ခြာစိုတ်): Sigmund Freud လ္ၚတ်ပရူစိုတ်အသိၚ် (Unconscious mind) ကေုာံ အစောံစိုတ်ဘဝကောန်ၚာ်။ ၄. Behaviorism (ဗဗေၚ်ဗေဒ): John B. Watson ကေုာံ B.F. Skinner လ္ၚတ်ဆဗဗေၚ် မဆဵုကေတ်မာန် နကဵုမတ်ဟေၚ်။ ၅. Humanism (မၞိဟ်ဗေဒ): Carl Rogers ကေုာံ Abraham Maslow ကဵုအာရီုကဵု ပွမဇၞော်မောဝ်ဇကုဇကု ကေုာံ အခေါၚ်အရာမၞိဟ်။
အဆက်အစပ်ကဵု မနုဿဗေဒ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝၚ်ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ်ကဵု **Eastern Philosophy** (ဒဿနဗၟံက်) ဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲသုတေသန ပါရဂူ (Multicultural Studies) မၞးမလ္ၚတ်ဒၟံၚ်ဂှ် ပွမလ္ၚတ် စိတ္တဗေဒဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Psychology) ဝွံ ဒှ်ဝၚ်ပညာစိုတ် မနွံကၠုၚ် သၞာံ ၂၅၀၀ ပြၚ်တုဲရ။ ဣဝွံ ဒှ်သ္ဇိုၚ်ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံတီကၠိုဟ် စိုတ်ဓာတ်ဂကူမန် ပ္ဍဲဝၚ်အတိက်ရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လေန်နူမ္ၚး
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Hunt, M. (2026). "The Story of Psychology". Anchor Books.