ဝင်ပၞာန်မန်

ဝင်ပၞာန်မန် (အင်္ဂလိက်: Mon Military History) ဝွံ ဒှ်ဝင်မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ပရူဒပ်ပၞာန်မန်၊ ဗျူဟာပၞာန် ကေုာံ ပေါဲပၞာန်အဓိကဂမၠိုင် ခေတ်အဆက်ဆက် စနူခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ခေတ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်ခေတ်ပၠန်ဂတးလၟုဟ်ရ။ ဝင်ပၞာန်မန်ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံစရာဲသ္ဂံင်ပၞာန်မန် ကေုာံ နဲကဲပၞာန်မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲအရာမစဵုဒၞာဍုင်မိတိမရ။

ခေတ်အဆက်ဆက် (Historical Periods)

၁. ခေတ်ဒွါရဝတဳ ကေုာံ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ

ဒှ်ခေတ်တမ်မူလ မန်တအ်မဒက်ပတန်ဍုင်ကွာန်။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဒပ်ပၞာန်မန်စွံအဓိကလတူ ပွမစဵုဒၞာဍုင်နကဵု ကံက်ပၞာန် (Moats) ကေုာံ ဗဒင်ဍုင်မခိုင်ကၠိုက်ရ။

၂. ခေတ်ဟံသာဝတဳ (ခေတ်တၠညးရာဇာဓိရာဇ်)

ဒှ်ခေတ်မပြဟ်သ္ကေံအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ပၞာန်မန်။ ပေါဲပၞာန်အဓိက မတွံဂး ပေါဲပၞာန်အဝါ-ဟံသာဝတဳ (၄၀ သၞာံ) ဝွံ ဒှ်သက်သဳ အစောံစရာဲဗျူဟာမန်ရ။

ဗျူဟာပၞာန်: သုင်စောဲဒပ်စိင်၊ ဒပ်ချေံ ကေုာံ ဒပ်ဍာ် ဗွဲမနွံကဵုသၞောတ်။
သ္ဂံင်ပၞာန်အာဇာနည်: မပ္တံကဵု သၟိင်အမတ်ဒိန်၊ သမိန်ဗာရမ်း ကေုာံ လ္ဂုန်အိန်။

၃. ခေတ်ဟံသာဝတဳတၟိ (ခေတ်သၟိင်တက္ကသိုလ်)

ဒှ်ခေတ်မန်တအ် ကလေင်ပကောံဒြဟတ်တုဲ ပတိုက်ကေတ်ဍုင်အင်ဝရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် မန်တအ်စသုင်စောဲလွဟ်မဟာ (Artillery) ကေုာံ သေနာတ် နူအဆက်အစပ်ကဵု ညးယူရောပ် (Portuguese) ဂမၠိုင်ရ။

ဗျူဟာ ကေုာံ နဲကဲပၞာန် (Tactics and Strategy)

နကဵုမတ်တၠပညာ နာနာဝိဇ္ဇာ မ္ဂး ဝင်ပၞာန်မန်နွံကဵုလက်သန်တၟေင်:

1. ဒပ်ဍာ် (Naval Power): ဟိုတ်နူဍုင်မန်နွံဗဒေဲါၜဳ၊ ဒပ်ဍာ်မန်ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်အဓိက ပ္ဍဲအရာမစဵုဒၞာ ကေုာံ ပတိုက်ပၞာန်ရ။

2. Psychological Warfare (ပၞာန်စိုတ်ဓာတ်): ဥပမာ - ပရူတၠညးရာဇာဓိရာဇ် မသုင်စောဲပညာသ္ဂုတ်သွာတ် ပေါဲပၞာန် နကဵုဝါစာ ကေုာံ ဗျူဟာညာဏ်ရ။

3. Fortification (ပွမခိုင်ကၠိုက်): ပွမဒက်ပတန် ဗဒင်ဍုင် ညံင်ဒပ်ရန်ဂွံလုပ်ပတိုက်ဝါတ်။

ဝင်ပၞာန်မန် ခေတ်လၟုဟ်

ကြဴနူဍုင်မန်လီုလာ်အာ၊ ဝင်ပၞာန်မန်ဆက်ကၠုင် နကဵုပရေင်ပၠန်ဂတး ရပ်လွဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူ။

ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (NMSP): ဒှ်ဂကောံမရပ်လွဟ် မမင်မွဲကၠုင် လက်သန်ဂကူ ကေုာံ တိဍာ်မန် ခေတ်လၟုဟ်ရ။
နဲပညာဆက်ဆောံ: ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပၞာန်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ နဲပညာဆက်ဆောံ ဒှ်ကပေါတ်အရင် သွက်ဂွံပကောံဒြဟတ်မၞိဟ်ဂလိုင်ရ။

ဆက်ဗှ်ညိ

နိဿဲ