ဝင်လွဟ်
| ဝင်လွဟ် | |
|---|---|
| History of Weapons | |
| ပရူပရာ သဇိုင် | |
| သဘဴဓရ် အဓိက | ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာ (Technological Evolution) လဒက်ပ္တန် အဝဵုအာဏာ (Power Dynamics) ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် (Social Transformation) |
| ကဏ္ဍအပ္ဍဲဂမၠိုင် | ဝင် ပၞာန် (Military History) မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ (Archaeology) |
| ဘာသာ မဆက်စပ် | ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science) |
ဝင်လွဟ် (အၚ်္ဂလိက်: History of weapons) ဝွံ ဒှ် ပရူပရာ လ္ၚတ်ဝင် မဆက်စပ် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကိရိယာ လွဟ်လက်နက် မသုင်စောဲလဝ် သွက် ပရေင်ဂယိုင်လမျီု၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပၞာန် နူကဵု ခေတ်မၞိဟ်တမၠာ စဵုကဵု စိုပ် ခေတ်လၟုဟ် ရ။
ပ္ဍဲ လညာတ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) မ္ဂး၊ လွဟ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ကိရိယာ သွက်ဂွံ ပတိုက်ပၞာန် သၟး၊ ဍေံဝွံ စၞောန်ထ္ၜးဒၟံင် ကဆံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် အဝဵုအာဏာ ဌာန်ကောံမၞိဟ် (Societal structures) ဗွဲမဇၞော် ရ။
လၟေင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လွဟ် အဆက်ဆက် (Evolution of Weapons)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ ခေတ်တၟအ် (Stone Age)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု အခိင် ခေတ်မၞိဟ်တမၠာ၊ လွဟ်တအ်ဝွံ မလေပ် ကၠောန်လဝ် နကဵု တၟအ်၊ ဆု၊ ကေုာံ ဇုတ် တအ် ရ။ လွဟ် အဓိက ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် တၟအ်မကေက် (Hand axes)၊ ဗၞုဟ်၊ ကေုာံ တ္ၚ ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်၊ လွဟ်တအ်ဝွံ စွံအဓိက သွက်ဂွံ လၟာ်တိရစ္ဆာန် (Hunting) ကေုာံ စဵုဒၞာ အန္တရာဲ နူ သဘာဝ ဂၠိုင်နူ ပွမပတိုက်ပၞာန် အကြာ ဂကောံမၞိဟ် ရ။
၂။ ခေတ်ဗရိုတ် ကေုာံ ခေတ်ပသဲ (Bronze and Iron Ages)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကာလ မၞိဟ်တအ် ဂွံတီကေတ် နဲကဲ သွိုဟ် ပသဲ ကေုာံ ဗရိုတ် (Metallurgy) ဂှ်၊ ပရေင်ကၠောန် လွဟ် ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော် ရ။ သၞာ်၊ ဒိုင်း၊ ကေုာံ လွဟ်စဵုဒၞာဇကု (Armor) တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ရ။ လွဟ်ပသဲ တအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင် ဂကောံမၞိဟ်တအ် ဂွံဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန် မၞုံကဵု သၞောတ်ဝ်တုဲ၊ အရာဏအ်ဝွံ ဆက်စပ်အာ ကု ပွမဒက်ပ္တန် ဍုင် (State formation) ကေုာံ အေန်ပါယာ (Empires) အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။
၃။ ခေတ်ထၟိက်ကံသၞာတ် (Age of Gunpowder)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခေတ်ယမ်း ဝွံ ဒှ် တိုင်ခဳ အဓိက မပြံင်လှာဲထောအ် ဝင်ပၞာန် ရ။ ဍုင်ကြုက် (China) တအ် ဖန်ဗဒှ် ဂွံ ယမ်း ပ္ဍဲကဵု ၉ ဗွဝ်ကၠံ တုဲ၊ လညာတ်ဏအ် ပြးဇးအာ စိုပ် ရးဥရောပ (Europe) ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ် ရ။ ပွမသုင်စောဲ အမၠံက် (Artillery) ကေုာံ သေနာတ် (Firearms) ဂှ် ပကဵု ညံင် လဒက်ပ္တန် အဝဵုအာဏာ မၞိဟ်တမၠာ (ဥပမာ - သၟိင် ကေုာံ နန်) ဂွံ ဍိုန်လျအာ တုဲ၊ ဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ ဗဟဵု မခိုင်ကၠိုက် ရ။
၄။ ခေတ်စက် ကေုာံ ပၞာန်ဂၠးကဝ် (Industrial Era and World Wars)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ပရေင်ကွတ်စက် (Industrial Revolution) ဂှ်၊ လွဟ်တအ်ဝွံ ကၠောန်ပ္တိတ် နကဵု စက် အလုံဗွဲမဂၠိုင် (Mass production) မာန်ကၠုင် ရ။ ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ပထမ ကေုာံ ဒုတိယ ဂှ်၊ မၞိဟ်တအ် သုင်စောဲကၠုင် သေနာတ်စက် (Machine guns)၊ က္ၜင်ကျာပၞာန်၊ ကွဳစက်ပၞာန် (Tanks) ကေုာံ လွဟ် ဓါတုဗေဒ တအ် ရ။ အုပ်နိဂီု ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ ဂှ် ပွမသုင်စောဲ ဗုံးအနုမြူ (Nuclear weapons) ပ္ဍဲ ဍုင်ဂျပေန် ဝွံ ပြံင်လှာဲထောအ် သၞောတ်ဝ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ် သီုဖအိုတ် ရ။
၅။ ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ ခေတ်ဒဳဂျဳတဴ (Modern and Cyber Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး၊ လွဟ်တအ်ဝွံ ဟွံဒှ် ဆ အရာ ရုပ်ဝတ္ထု (Physical) သၟး ရ။ ဒပ်ပၞာန်တအ် စွံအဓိက လတူ လွဟ် နဲပညာ မပ္တံကဵု ဒရုန်း (Drones)၊ ဒပ်ပၞာန် လတူအာကာသ ကေုာံ ပၞာန် ဒဳဂျဳတဴ (Cyber warfare) ရ။ သၞောတ်ဝ် ဉာဏ်စက် (AI) ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် သွက်ဂွံ ပတိုက်ပၞာန် ရ။
အဆက်အစပ် ကု ပရေင်မၞိဟ် (Sociological Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမဇၞော်မောဝ် လွဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဖဵုလပါ် ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် -
- ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ အဝဵု (Equality and Power): လွဟ် မပ္တံကဵု သေနာတ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ကောန်ပၞာန် သာမည မွဲတၠ ဂွံ ပတိုက် ကဵု ကောန်ပၞာန် သၟိင် (Knight) မာန်တုဲ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကဆံင်မၞိဟ် ရ။
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ်: ပရေင်ကၠောန် လွဟ်ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီု (Military-industrial complex) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
ဆက်ဗှ်ညိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဝင် ပၞာန် (Military History)
- သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science)
- မနုဿဗေဒ (Anthropology)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Keegan, J. (1993). A History of Warfare. Vintage Books.
- McNeill, W. H. (1982). The Pursuit of Power: Technology, Armed Force, and Society since A.D. 1000. University of Chicago Press.